Genève zet situatie van vrouwen in oorlog centraal

Op dinsdag 25 augustus 2026 neem ik, Andy Vermaut, als oprichter en voorzitter van Postversa vzw en als journalist deel aan een internationale bijeenkomst in het Palais des Nations in Genève. Het side event draagt de titel “Women’s Condition and Violence in Wartime – Focus: The Sudan Crisis” en richt zich op de situatie van vrouwen en meisjes in oorlog, met bijzondere aandacht voor de humanitaire en mensenrechtelijke crisis in Soedan. De bijeenkomst vindt plaats van 15 uur tot 17 uur in Room VIII van het Palais des Nations. Zij brengt deskundigen uit de gezondheidszorg, psychologie, mensenrechtenwereld en het internationale middenveld samen om niet alleen de schrijnende realiteit te bespreken, maar ook aanbevelingen te formuleren voor de Verenigde Naties.

Soedan: een oorlog met een menselijke kost die niet mag worden vergeten

Wie over Soedan spreekt, mag het conflict niet beperken tot een strijd om macht, grondgebied of militaire invloed. Achter ieder bericht over gevechten, verwoeste gebouwen of diplomatieke onderhandelingen zitten mensen die hun gezin, woning, inkomen, gezondheid, school of gevoel van veiligheid verliezen. Sinds het uitbreken van het conflict in april 2023 is de humanitaire crisis steeds verder verdiept. Miljoenen mensen werden uit hun vertrouwde leefomgeving verdreven of raakten afhankelijk van hulp die vaak moeilijk toegang krijgt tot de zwaarst getroffen gebieden. In die omstandigheden worden vrouwen en meisjes op een bijzonder harde manier geraakt. Zij worden niet alleen geconfronteerd met geweld en onzekerheid, maar dragen vaak ook de dagelijkse verantwoordelijkheid voor kinderen, ouderen, zieken en andere familieleden. Wanneer een samenleving door oorlog uiteenvalt, vallen zorg, bescherming en bestaanszekerheid vaak eerst en het zwaarst weg bij vrouwen.

De bijeenkomst in Genève wil die werkelijkheid uitdrukkelijk centraal zetten. Vrouwenrechten zijn geen onderwerp dat men pas mag behandelen wanneer een conflict voorbij is. Zij vormen een onderdeel van de bescherming waarop iedere mens recht heeft, ook en vooral wanneer de rechtsstaat, gezondheidszorg en veiligheid onder enorme druk staan. Wie vrede ernstig neemt, moet ook ernstig kijken naar de manier waarop oorlog het lichaam, de vrijheid, de waardigheid en de toekomst van vrouwen en meisjes aantast.

Seksueel geweld is nooit een onvermijdelijk neveneffect van oorlog

Een van de zwaarste thema’s die tijdens de bijeenkomst aan bod komt, is seksueel en gendergerelateerd geweld. In oorlogsomstandigheden kan dit geweld worden gebruikt om angst te zaaien, gemeenschappen te breken, mensen op de vlucht te drijven en bevolkingsgroepen te vernederen. Het gaat dan niet alleen om misdrijven tegen individuele slachtoffers, hoe ernstig elk individueel geval ook is. Wanneer daders zich onaantastbaar wanen en slachtoffers geen veilige toegang hebben tot hulp of gerechtigheid, ontstaat een klimaat waarin geweld een instrument van macht en onderwerping wordt.

Voor overlevenden stopt het geweld niet wanneer de directe dreiging voorbij is. De gevolgen kunnen jaren aanslepen: lichamelijke letsels, trauma, angst, depressie, sociale uitsluiting, verlies van inkomen, onzekerheid over huisvesting en stigma vanuit de omgeving. Veel slachtoffers zwijgen omdat zij bang zijn voor represailles, schaamte ervaren, niemand vertrouwen of geen enkele veilige plaats vinden om een melding te doen. In oorlogsomstandigheden zijn ziekenhuizen soms gesloten, wegen te gevaarlijk of hulpverleners niet beschikbaar. Daardoor blijven veel misdrijven verborgen en worden slachtoffers vaak nogmaals in de steek gelaten.

De Verenigde Naties en internationale mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd voor conflictgerelateerd seksueel geweld in Soedan. Het VN-Mensenrechtenbureau publiceerde in juni 2026 een rapport over de wijdverspreide en brutale aard van dit geweld. De echte omvang blijft wellicht groter dan de bekende cijfers, juist omdat registratie in een conflictgebied bijzonder moeilijk is. Daarom moet de internationale gemeenschap inzetten op vertrouwelijke medische hulp, psychosociale begeleiding, bescherming van slachtoffers, veilige documentatie van misdrijven en toegang tot justitie. Niemand mag verplicht worden te zwijgen omdat spreken te gevaarlijk is.

Wanneer gezondheidszorg wegvalt, wordt oorlog nog wreder

Oorlog vernietigt niet alleen gebouwen. Zij tast ook de systemen aan die mensen in leven houden. Wanneer ziekenhuizen worden beschadigd, medisch personeel moet vluchten, geneesmiddelen opraken en ambulances niet veilig kunnen rijden, wordt gewone medische zorg plots een onbereikbare luxe. Voor vrouwen en meisjes zijn de gevolgen bijzonder ingrijpend. Zwangerschapscontroles, veilige bevallingen, gynaecologische zorg, gezinsplanning, behandeling na seksueel geweld, zorg voor pasgeborenen en psychologische begeleiding worden moeilijker bereikbaar of vallen volledig weg.

Voor een zwangere vrouw kan een ziekenhuis dat niet langer functioneert het verschil betekenen tussen een veilige bevalling en een levensgevaarlijke situatie. Voor een slachtoffer van seksueel geweld kan tijdige medische hulp bepalend zijn om letsels te behandelen, infecties te voorkomen en de eerste opvang te krijgen die nodig is. Voor meisjes kan het verlies van een toegankelijke gezondheidszorg samengaan met het wegvallen van onderwijs, sociale bescherming en een veilige omgeving. Daardoor nemen ook de risico’s op uitbuiting, gedwongen huwelijken en geweld toe.

De aanwezigheid van Isabelle Wachsmuth, projectmanager bij de Wereldgezondheidsorganisatie, is daarom bijzonder relevant. De bescherming van vrouwen in oorlog vraagt niet alleen diplomatieke taal of politieke verklaringen. Zij vraagt werkbare zorgstructuren, medische voorraden, voldoende personeel, veilige toegang voor hulpverleners en aandacht voor geestelijke gezondheid. Hulp moet ook slachtoffers bereiken die door schaamte, trauma, afstand of onveiligheid anders buiten beeld blijven.

Ontheemding betekent het verlies van een volledig leven

Gedwongen verplaatsing wordt vaak voorgesteld als een cijfer in een rapport, maar achter elk cijfer schuilt een mens die een thuis heeft verloren. Wie moet vluchten, laat meestal niet alleen een woning achter. Mensen verliezen hun werk, hun buurt, hun school, hun medische dossier, hun sociale netwerk en soms elk contact met vermiste familieleden. Vrouwen die met kinderen, ouderen of zieken onderweg zijn, dragen een bijzonder zware verantwoordelijkheid in een omgeving waar niets nog zeker is.

In tijdelijke kampen, geïmproviseerde schuilplaatsen of overvolle gebouwen ontbreekt het vaak aan privacy, sanitair, schoon water en veilige slaapplaatsen. Wie water, eten of brandhout moet zoeken, legt soms grote afstanden af door gebieden waar bescherming ontbreekt. Voor vrouwen en meisjes kan dat het risico op intimidatie, uitbuiting en geweld verhogen. Humanitaire hulp mag daarom nooit louter worden herleid tot het uitdelen van voedsel of dekens. Er is ook nood aan veilige sanitaire voorzieningen, menstruatieproducten, medische zorg, bescherming tegen geweld, onderwijs, veilige meldpunten en psychologische ondersteuning.

De crisis in Soedan toont dat ontheemding niet alleen een praktische uitdaging is. Het is een aantasting van menselijke waardigheid. Mensen moeten opnieuw de kans krijgen om beslissingen te nemen over hun eigen leven, hun kinderen op te voeden, naar een arts te gaan, onderwijs te volgen en zonder angst te slapen.

Vrouwen zijn niet alleen slachtoffers, maar ook bouwers van vrede

Tijdens de bijeenkomst wil ik, Andy Vermaut, ook benadrukken dat vrouwen in oorlog niet uitsluitend als slachtoffers mogen worden gezien. Vrouwen zijn in Soedan en in andere conflictgebieden vaak de eersten die hulp organiseren, families opvangen, kinderen beschermen, zorg verlenen, informatie delen en lokale netwerken overeind houden. Zij zijn leerkrachten, zorgverleners, mensenrechtenverdedigers, vredesbemiddelaars en leiders in hun gemeenschap.

Wie een duurzame vrede wil opbouwen, moet vrouwen daarom niet alleen beschermen maar ook daadwerkelijk betrekken bij beslissingen. Zij weten welke buurten onveilig zijn, welke hulp ontbreekt, waar kinderen gevaar lopen en welke lokale oplossingen werken. Een vredesproces zonder vrouwen aan tafel is niet alleen onrechtvaardig, maar ook minder geloofwaardig en minder duurzaam. Vrede kan niet uitsluitend worden onderhandeld door wie wapens draagt of politieke macht bezit. Zij moet mee worden opgebouwd door mensen die dagelijks de gevolgen van geweld dragen en die ondanks alles blijven werken aan samenleven, bescherming en herstel.

Internationale deskundigen brengen verschillende ervaringen samen

De bijeenkomst wordt georganiseerd door CAP Liberté de Conscience, voluit de Coordination des Associations et des Particuliers pour la Liberté de Conscience. Deze ngo beschikt over een consultatieve status bij de Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties. De International Coalition for Human Rights en de European Association for the Defence of Minorities zijn medeorganisatoren. De samenwerking tussen die organisaties maakt duidelijk dat de situatie van vrouwen in oorlog niet vanuit één enkel perspectief kan worden benaderd. Gezondheid, trauma, mensenrechten, internationale bescherming, rechtvaardigheid en duurzame vrede horen samen.

Thierry Valle, voorzitter van CAP Liberté de Conscience, neemt deel als panellid. Isabelle Wachsmuth brengt expertise vanuit de Wereldgezondheidsorganisatie. Sarah Thierrée, psycholoog en deskundige bij het Institut de Psychologie Clinique, is gespecialiseerd in foltering en institutioneel geweld. Haar bijdrage is bijzonder belangrijk omdat oorlogstrauma’s vaak lang blijven doorwerken, ook wanneer iemand een conflictgebied heeft verlaten. Herstel vraagt tijd, zorg, vertrouwen en professionele ondersteuning.

Ik, Andy Vermaut, neem aan het panel deel als oprichter en voorzitter van Postversa vzw en journalist. Vanuit mijn engagement voor fundamentele rechten wil ik mee onderstrepen dat de wereld geen onderscheid mag maken tussen slachtoffers die veel media-aandacht krijgen en slachtoffers die naar de achtergrond dreigen te verdwijnen. Mensenrechten zijn universeel. De bescherming van vrouwen en meisjes in Soedan kan nooit afhankelijk zijn van geopolitieke belangen, politieke berekening of de vraag of een conflict die week al dan niet in het nieuws komt.

Ook Manél Msalmi, oprichter en voorzitter van de European Association for the Defence of Minorities, Ramon Rahangmetan, medeoprichter van Circle for Sustainable Europe, Abderrahim Grein, vertegenwoordiger van de International Coalition of Human Rights, en dr. Mohamed Ali, directeur Internationale Betrekkingen van de International Coalition of Human Rights Organizations, nemen deel aan het debat.

Van internationale bezorgdheid naar concrete actie

Een bijeenkomst als deze heeft alleen betekenis wanneer zij verder gaat dan bezorgdheid uitspreken. Volgens de aankondiging zullen de sprekers ervaringen uit het terrein delen en concrete aanbevelingen formuleren voor de Verenigde Naties. Dat is noodzakelijk. Veroordelingen zijn belangrijk, maar zij bieden op zichzelf geen veiligheid aan een moeder die zonder medische zorg moet bevallen, geen bescherming aan een meisje dat onderweg water moet halen en geen gerechtigheid aan een vrouw die slachtoffer werd van geweld.

De internationale gemeenschap moet blijven aandringen op bescherming van burgers, veilige humanitaire toegang en respect voor het internationaal humanitair recht. Zij moet ondersteuning bieden aan gezondheidszorg, psychosociale hulp, lokale vrouwenorganisaties en onafhankelijke mensenrechtenverdedigers. Lokale organisaties zijn vaak de eerste die weten waar de nood het hoogst is en welke hulp werkelijk bereikbaar is. Zij verdienen middelen, bescherming en een plaats in internationale besluitvorming.

Ook de strijd tegen straffeloosheid moet centraal staan. Wie verantwoordelijk is voor seksueel geweld, foltering, aanvallen op burgers of andere ernstige schendingen, mag niet kunnen rekenen op stilte en vergetelheid. Slachtoffers hebben recht op erkenning, op een veilige procedure en op rechtvaardigheid. Dat is niet alleen noodzakelijk voor herstel, maar ook om duidelijk te maken dat geweld tegen vrouwen nooit als een aanvaardbare strategie van oorlog kan worden beschouwd.

Genève moet een plaats van verantwoordelijkheid blijven

Het Palais des Nations in Genève is een van de belangrijkste plaatsen waar de internationale gemeenschap samenkomt om over mensenrechten, humanitaire bescherming en vrede te spreken. Die symboliek is belangrijk, maar woorden moeten uiteindelijk worden vertaald in daden. De vrouwen en meisjes van Soedan hebben geen nood aan medelijden alleen. Zij hebben nood aan veiligheid, medische zorg, onderwijs, bescherming tegen geweld, toegang tot voedsel en water, psychosociale steun en een geloofwaardige weg naar rechtvaardigheid.

Op dinsdag 25 augustus 2026 wordt in Genève twee uur lang stilgestaan bij een crisis die voor miljoenen mensen al jaren duurt. Ik, Andy Vermaut, neem deel aan deze bijeenkomst omdat het noodzakelijk blijft om de stem van slachtoffers, overlevenden en lokale hulpverleners te versterken. De vraag die daarna blijft bestaan, is eenvoudig maar dringend: welke concrete stappen zullen volgen om vrouwen en meisjes in Soedan daadwerkelijk beter te beschermen?

Bronnen: aankondiging van CAP Liberté de Conscience; UN Women over de situatie van vrouwen en meisjes in Soedan; VN-Mensenrechtenbureau over conflictgerelateerd seksueel geweld in Soedan; Wereldgezondheidsorganisatie over geweld tegen vrouwen.

Auteur: Andy Vermaut