Misbruik van de oorlog: Van kankerpatiëntjes tot kinderen in Turkije en Italië: vier onderzoeken leggen pijnlijke gaten in bescherming van Oekraiense kinderen bloot

11 september 2026

Vier onderzoeksjournalisten brachten vrijdag 11 september 2026 in Kiev vier dossiers over Oekraïense kinderen naar dezelfde tafel. Linda Hourani van The Kyiv Independent onderzocht internationale fondsenwervingscampagnes waarin beelden en verhalen van ernstig zieke Oekraïense kinderen werden gebruikt. Yanina Korniienko van Slidstvo.Info reconstrueerde wat er gebeurde met duizenden kinderen die uit Oekraïense instellingen naar Turkije werden geëvacueerd. Nataliia Stratonova van Suspilne onderzocht hoe tijdelijke evacuatie naar Italië in sommige gevallen ontaardde in jarenlange geschillen over voogdij, verblijf en terugkeer. Maksym Dudchenko van KibOrg bracht in kaart hoe Rusland jongeren uit bezet Oekraïens gebied via het Yunkor-programma inzet voor pro-Russische mediaproductie. Alla Sadovnyk van Suspilne leidde het gesprek.

Linda Hourani volgde geld dat met zieke kinderen werd opgehaald

Het onderzoek van Linda Hourani en data-analist Svilen Oprikov begon bij fondsenwervingspagina’s voor Oekraïense kinderen met kanker. De journalisten brachten een internationaal netwerk van organisaties en campagnes in kaart dat voornamelijk vanuit de Verenigde Staten opereerde en banden met Israël vertoonde. Bij de onderzochte campagnes bleek minder dan één procent van de geïnde bedragen zichtbaar bij de betrokken kinderen terecht te komen. Via omgekeerd beeldzoeken en andere verificatietechnieken identificeerden de onderzoekers elf Oekraïense kinderen. Met vier gezinnen werd rechtstreeks gesproken.

Een jongen werd online een ander kind

Een van de dossiers ging over een jongen die in een internationale campagne als Daniel werd voorgesteld. De fondsenwervingspagina mikte op 585.796 euro. Tegen 10 december 2025 stond de teller op ongeveer 532.376 euro afkomstig van 15.223 donoren. De jongen woonde echter in Oekraïne en werd in Tsjernivtsi voor leukemie behandeld. In de campagne werd een andere medische achtergrond voorgesteld en werd gesteld dat behandeling in de Verenigde Staten nodig was. Ook namen van andere kinderen werden aangepast. Maksym werd bijvoorbeeld Alex, Serhii werd Andrew en Ivan werd David. Hetzelfde gebeurde met namen van sommige ouders.

Gezinnen kregen bedragen van enkele honderden tot enkele duizenden euro’s

De families vertelden dat zij een eenmalige vergoeding kregen voor het maken en gebruiken van beeldmateriaal. In de onderzochte gevallen ging het om bedragen rond 1.200 tot 1.700 dollar of een vergelijkbare som. Dat stond in geen verhouding tot de honderdduizenden euro’s of dollars die internationale campagnes rond dezelfde kinderen konden nastreven. Ouders hadden toestemming gegeven voor foto’s, maar waren niet noodzakelijk op de hoogte van de manier waarop namen, medische verhalen en fondsenwervingsdoelen later zouden worden gebruikt.

De zoektocht leidde naar een kliniek in Tsjernivtsi

De journalisten identificeerden een tussenpersoon die zich bij ouders als Taya presenteerde als Tetiana Khaliavka, die PR-werk deed voor het Angelholm Medical Center in Tsjernivtsi. Verschillende fotosessies vonden daar plaats. De medische instelling ontkende aanvankelijk betrokkenheid bij fondsenwerving, maar erkende later contact rond de opnamen. De kliniek liet na het onderzoek weten dat de arbeidsrelatie met Khaliavka was beëindigd. Khaliavka stelde zelf dat haar rol vrijwillig en onbetaald was.

Hope for Life legde uit hoeveel naar reclame ging

Een vertegenwoordiger van Hope for Life betwistte dat sprake was van misbruik en legde de verdeling van middelen anders uit. De organisatie verklaarde dat 70 tot 80 procent van geïnde bedragen aan advertenties kon worden besteed en ongeveer 18 tot 20 procent bij de non-profitorganisatie terechtkwam voordat operationele kosten werden afgetrokken. De onderzochte ouders betwistten dat zij vooraf duidelijk over zo’n verhouding waren geïnformeerd. Voor donoren is dit een essentieel verschil: een campagne waarin een ziek kind centraal staat, wekt snel de indruk dat de gift hoofdzakelijk naar dat kind of zijn behandeling gaat.

De pagina’s verdwenen na publiciteit

Tijdens de sessie in Kiev vertelde Hourani dat de specifieke campagnes die zij had gevolgd op dat moment niet langer actief zichtbaar waren. Zij had tijdens het onderzoek echter ook gezien dat pagina’s eerder tijdelijk verdwenen en later opnieuw verschenen. Voor zover zij op dat moment kon nagaan, had zij geen bevestiging van een Oekraïens strafonderzoek naar de bredere constructie. Verzoeken aan politie en veiligheidsdienst leverden haar geen duidelijk antwoord op. Eén ouder had haar laten weten zelf naar de politie te zijn gestapt.

Yanina Korniienko onderzocht een evacuatie die kinderen moest redden

Het dossier van Yanina Korniienko en Anna Babinets begon bij de chaotische eerste maanden van de grootschalige invasie. Oekraïne telde in februari 2022 ongeveer 67.000 wezen en kinderen zonder ouderlijke zorg. Alleen al in de oblast Dnipropetrovsk ging het om ongeveer 3.500 kinderen. Ondernemer Ruslan Shostak, oprichter van onder andere de winkelketens EVA en VARUS, organiseerde via het project Childhood Without War de evacuatie van duizenden kinderen en begeleiders naar Turkije. Shostak verklaarde dat het project ongeveer tien miljoen dollar kostte en deels met middelen van bevriende ondernemingen en donoren werd betaald.

Hotels waren geen klassieke kinderopvang

De kinderen verbleven aan de Turkse Middellandse Zeekust in hotels. Uit getuigenissen bleek dat groepen verschillende keren werden verplaatst en dat er te weinig opvoeders waren voor grote aantallen kinderen. Oudere kinderen moesten jongere kinderen helpen verzorgen en er kwamen verklaringen over schoonmaakwerk in de hotels. De opvangstructuur was daardoor fundamenteel anders dan gespecialiseerde residentiële kinderzorg.

Een controlebezoek in maart 2024 bracht ernstige problemen aan het licht

Een delegatie met vertegenwoordigers van het Oekraïense ombudskantoor, Turkse instanties en UNICEF bezocht de opvangplaatsen. Een rapport dat door elf vertegenwoordigers werd ondertekend, beschreef psychologisch en lichamelijk geweld, druk op kinderen om aan promotieactiviteiten deel te nemen en andere schendingen van kinderrechten. Kinderen vertelden dat telefoons of tablets konden worden afgenomen wanneer zij niet wilden deelnemen aan beeldopnamen of optredens. Omdat dezelfde toestellen ook voor onderwijs werden gebruikt, kon een dergelijke sanctie tegelijk hun toegang tot lessen hinderen.

Twee minderjarige meisjes keerden zwanger terug

Het zwaarste onderdeel betrof twee meisjes die relaties hadden met volwassen of jongvolwassen hotelmedewerkers. Nastia was vijftien toen zij een relatie kreeg met een 23-jarige kok. Ilona was zestien toen zij contact had met een 21-jarige medewerker. Beide meisjes werden zwanger. Het onderzoek bevat verklaringen dat opvoeders van contacten met de mannen wisten. Nastia verklaarde dat zij onder druk stond toen haar zwangerschap bekend dreigde te worden en dat een opvoeder over een pil sprak om de zwangerschap te beëindigen. De betrokken opvoeder, Oleksandr Titov, ontkende mishandeling en wees beschuldigingen van wreedheid af. Hij erkende wel ongepast gedrag en werd later gedegradeerd tot sportleraar.

Shostak wees verantwoordelijkheid van zich af

Ruslan Shostak verklaarde dat zijn stichting de evacuatie en financiering had georganiseerd, maar dat hij niet verantwoordelijk was voor alle handelingen van opvoeders of andere volwassenen. Hij betwistte tevens dat kinderen zonder toestemming voor fondsenwervingsbeelden werden ingezet. De onderzoekers legden daar verklaringen van kinderen en het monitoringrapport tegenover. De Turkse instanties, verschillende betrokken overheidsdiensten en andere partijen gaven op vragen van Slidstvo.Info geen uitvoerige reactie.

Het oorspronkelijke strafonderzoek werd gesloten

Na de monitoring werd in Oekraïne een strafprocedure gestart wegens mogelijke gebrekkige uitvoering van verplichtingen rond bescherming van leven en gezondheid van kinderen. Die zaak werd later wegens gebrek aan bewijs gesloten. Tijdens de bijeenkomst van 11 september werd gemeld dat er na de journalistieke publicatie opnieuw juridische beweging in Oekraïne en Turkije was gekomen. Dat latere stadium verdient verdere opvolging, omdat de eerdere sluiting van het Oekraïense dossier publiek gedocumenteerd is en nieuwe procedures afzonderlijk moeten worden beoordeeld.

Voor Nastia had het journalistieke werk een concreet gevolg

De situatie van Nastia ging ook na haar terugkeer mis. Uiteindelijk kwam haar dochter bij een religieuze opvang terecht en liep een procedure over haar ouderlijke rechten. De journalisten zochten juridische ondersteuning. Nastia kreeg bijstand van advocate Inna Miroshnychenko en haar kind werd aan haar teruggegeven. Tijdens de sessie werd verteld dat zij inmiddels samen met haar dochter bij een ander gezin verbleef en opnieuw onderwijs volgde.

Nataliia Stratonova volgde Oekraïense kinderen naar Italië

Nataliia Stratonova onderzocht een andere vorm van evacuatie. Bij het begin van de grootschalige oorlog werden ongeveer vijfduizend wezen en kinderen zonder ouderlijke zorg naar negentien Europese landen gebracht. De Oekraïense overheid verloor later met een deel van die kinderen direct contact of had onvoldoende informatie om hun situatie ter plaatse te controleren. Stratonova vroeg bij het ministerie naar de landen van bestemming. Zij kreeg het aantal 4.811, maar niet de volledige uitsplitsing. Vervolgens werden afzonderlijke informatieverzoeken naar regio’s gestuurd om de route van de kinderen alsnog te reconstrueren.

Italië behandelde sommige kinderen als niet-begeleide minderjarigen

Voor de oorlog werden kinderen uit Oekraïense instellingen geregeld tijdelijk naar Italiaanse gastgezinnen gebracht. Zij keerden daarna terug. In 2022 werd een vergelijkbare route gebruikt voor evacuatie, maar de juridische omstandigheden waren fundamenteel anders. De Italiaanse Legge Zampa biedt bescherming aan niet-begeleide buitenlandse minderjarigen. Wanneer een kind zonder biologische ouder in Italië aankwam, konden Italiaanse instanties het als niet-begeleide minderjarige behandelen en lokale voogdij organiseren, ook wanneer een Oekraïense instelling of Oekraïense vertegenwoordiger zichzelf als bevoegde voogd beschouwde.

De groep uit Chynadiiovo werd een belangrijk dossier

Een van de onderzochte groepen bestond uit 53 kinderen uit het kindertehuis van Chynadiiovo die in maart 2022 naar Italië kwamen. Voor sommige kinderen werden lokale vertegenwoordigers benoemd. Daardoor ontstonden geschillen over wie rechtmatig beslissingen mocht nemen. Tijdelijke bescherming tegen Russische bombardementen veranderde in een juridische strijd die jaren kon aanslepen.

Een adoptie leidde tot nog zwaardere vragen

Het onderzoek keek ook naar een tiener uit de oblast Soemy die levende ouders had die niet uit hun ouderlijke rechten waren ontzet, maar die in Italië toch in een adoptieprocedure terechtkwam. Oekraïne ging tegen de beslissing in beroep. Zulke zaken maken het onderscheid tussen noodopvang, voogdij, vluchtelingenbescherming en adoptie bijzonder belangrijk: het ene statuut mag juridisch niet automatisch in het andere overlopen.

Het Italiaanse Hof van Cassatie corrigeerde een beslissing rond tweelingzussen

Op 26 juli 2026 vernietigden de verenigde kamers van het Italiaanse Hof van Cassatie een beslissing van een rechtbank in Catania waarbij voor twee negenjarige Oekraïense tweelingzussen een Italiaanse curator was benoemd. De uitspraak bevestigde dat een Oekraïense consul binnen de toepasselijke juridische regels een voogd en advocaat-curator kan benoemen en dat een Italiaanse rechter pas subsidiair kan optreden wanneer die consulaire bevoegdheid niet wordt uitgeoefend of de benoeming juridisch niet kan worden erkend. De vluchtelingenstatus van de meisjes zelf werd in die procedure niet vernietigd; die kwestie lag buiten het voorwerp van het arrest. Dat onderscheid is essentieel om de uitspraak correct weer te geven.

Net tijdens dit verhaal klonk het luchtalarm

Terwijl Stratonova uitlegde waarom tijdelijke evacuatie in sommige dossiers in langdurige procedures was geëindigd, klonk door het congresgebouw de waarschuwing voor een luchtaanval. Het Oekraïense bericht werd gevolgd door de veiligheidsroutine van het gebouw. Later klonk in het Engels de mededeling dat het gevaar voorbij was. Daarna werd de presentatie hervat. De paradox was moeilijk te negeren: de kinderen waren juist naar Italië gebracht omdat in Oekraïne raketten en drones een gevaar vormden, en vier jaar later onderbrak datzelfde gevaar het gesprek over hun mogelijke terugkeer.

Maksym Dudchenko onderzocht hoe Rusland jongeren tot mediaproducenten maakt

Maksym Dudchenko werkte met Marian Chupak van Channel 24, Ihor Yushchenko van Suspilne, Yevheniia Motorevska van The Kyiv Independent en Lina Ivanova van KibOrg aan een internationaal onderzoek naar het Russische programma Young Correspondents, doorgaans Yunkor genoemd. Jongeren uit bezet Oekraïens grondgebied krijgen er mediavaardigheden aangeleerd binnen de structuren en ideologische omgeving van Yunarmia. Zij reizen naar Rusland, volgen lessen van Kremlin-gelieerde mediaprofessionals en krijgen materiaal over Sovjet-militaire geschiedenis en Russische vaderlandsliefde.

Een journalistieke cursus blijkt onderdeel van een politieke opvoeding

Het programma leert jongeren filmen, interviewen, monteren en content produceren. Die vaardigheden zijn op zichzelf journalistieke basisvaardigheden. Het verschil zit in het kader waarin ze worden gebruikt. De deelnemers produceren verhalen die de Russische bezetting en Russische militaire visie ondersteunen. Tijdens een forum in Moskou in 2023 waren minstens achttien jongeren uit bezet Oekraïens gebied aanwezig onder ruim honderd deelnemers. Onderzoeksjournalisten plaatsten dit binnen een bredere strategie waarbij de bezettingsmacht onderwijs en jeugdcultuur inzet om Oekraïense identiteit terug te dringen en Russische politieke loyaliteit te bevorderen.

Bronnen:
Ukrainian Investigative Journalists Conference 2026 – sessie Investigating Children Rights Violations.
Eigen verslaggeving indegazette.be vanuit Kiev, 11 september 2026.
The Kyiv Independent – Linda Hourani en Svilen Oprikov, onderzoek naar fondsenwerving met zieke Oekraïense kinderen.
Slidstvo.Info – Yanina Korniienko en Anna Babinets, State Children.
Suspilne – Nataliia Stratonova, Protected from the Homeland.
OCCRP – Maksym Dudchenko en partners, onderzoek naar Young Correspondents.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)