Onderzoeksjournalistiek onder druk: van GEOINT en factchecking tot rechtszaken, Google en internationale dossiers

11 september 2026

De conferentiedag van vrijdag 11 september in Kiev ging niet alleen over spectaculaire dossiers. Een groot deel draaide om het minder zichtbare werk dat eraan voorafgaat: geld vinden om een redactie overeind te houden, bronnen controleren, grote databestanden onderzoeken, juridische risico’s inschatten, een verhaal vindbaar maken en reageren wanneer een journalist wordt bedreigd of een onderzoek gerechtelijk wordt tegengehouden. Juist die infrastructuur bepaalt of een onderzoeksredactie na één zware publicatie nog een tweede en derde onderzoek kan uitvoeren.

Kateryna Rodak stelde de vraag hoe onderzoeksmedia kunnen blijven bestaan

Kateryna Rodak van NGL.media leidde het gesprek over duurzame onderzoeksmedia. Met Syed Nazakat van DataLEADS, David Schraven van CORRECTIV, Anastasiia Borema van Bihus.Info, Antonina Torbich van 4 Vlada en Anastasiia Kyzym van Poltavska Khvylia stonden organisaties uit verschillende journalistieke markten naast elkaar. Een lokaal Oekraïens onderzoeksmedium heeft andere inkomstenmogelijkheden dan een Duitse non-profitredactie of een internationaal datanetwerk, maar alle deelnemers botsen op dezelfde economische realiteit: langdurig onderzoek kost tijd, gespecialiseerde mensen en juridische zekerheid.

David Schraven bracht de ervaring van CORRECTIV mee

David Schraven richtte CORRECTIV in Duitsland op als non-profitorganisatie voor onderzoeksjournalistiek. Dat model toont hoe onderzoekswerk ook buiten klassieke mediabedrijven kan worden georganiseerd. Donaties, lidmaatschappen, samenwerkingsprojecten en opleidingen kunnen inkomsten opleveren zonder dat het onderzoek zelf achter een commerciële opdracht verdwijnt. Voor Oekraïense redacties, waarvan verschillende sinds de grootschalige invasie een deel van hun advertentiemarkt verloren, is financiële spreiding een existentiële kwestie.

Factchecking beschermt niet alleen de lezer maar ook de redactie

Andrii Ianitskyi, Artur Chemyrys, Olena Loginova en Dmytro Radchenko behandelden de manier waarop onderzoeksredacties hun bevindingen controleren. Bij zwaarwegende beschuldigingen is een tweede controlelaag onmisbaar. Een bedrijfsbestuurder kan dezelfde naam dragen als iemand anders. Een vastgoedobject kan intussen verkocht zijn. Een register kan verouderd zijn. Een afbeelding kan uit een andere plaats of datum komen. Een betaling kan rechtmatig zijn maar zonder context verdacht lijken. Factchecking moet zulke alternatieve verklaringen uitsluiten voordat publicatie volgt.

Alexandre Brutelle liet zien waarom locaties bewijs kunnen worden

GEOINT-specialist Alexandre Brutelle bracht geografische verificatie naar de praktijk. Satellietbeelden en locatiegegevens krijgen in Oekraïne extra gewicht omdat journalisten niet altijd fysiek toegang hebben tot bezet of gevaarlijk gebied. Wanneer een foto of video wordt geolokaliseerd, kunnen gebouwen, wegen, vegetatie, terreinprofielen en schaduwrichtingen helpen om plaats en soms tijd te controleren. Voor milieuonderzoeken kan dezelfde methode veranderingen aan rivieren, bossen, mijnbouwplaatsen of industriegebieden aantonen.

Olesya Lantsman, Valeriya Yegoshyna, Anna Myroniuk, Inna Hadzynska en Olena Kushchenko brachten internationale samenwerking naar de zaal

De sessie over grensoverschrijdende verhalen liet zien waarom grote onderzoeksprojecten steeds minder binnen één landsgrens passen. Olena Loginova van OCCRP modereerde. Een journalist kan in Oekraïne een naam vinden, in Dubai vastgoed terugzien, in een Europese vennootschap een bestuurder aantreffen en in een andere jurisdictie uiteindelijk de begunstigde identificeren. Voor dergelijke dossiers zijn lokale kennis en internationale toegang even belangrijk.

Olha Odarchenko keek naar een andere poortwachter: het algoritme

Een onderzoeksjournalist kan alles correct doen en toch nauwelijks publiek bereiken wanneer Google het artikel slecht begrijpt of Discover het niet toont. Olha Odarchenko van SEO for Media behandelde daarom de technische presentatie van journalistiek. Metadata, koppen, pagina-opbouw en snelheid beïnvloeden online vindbaarheid. Het journalistieke gevaar ontstaat wanneer een redactie de logica omdraait en de inhoud gaat schrijven voor algoritmen. SEO kan distributie ondersteunen, maar niet bepalen wat journalistiek relevant is.

Ivan Lakhtionov legde de focus op wat er na publicatie gebeurt

De sessie met Vitalii Husak, Artur Chemyrys, Pavlo Lisnychenko en Olesia Koval ging over de fase na een publicatie. Een artikel kan aanleiding geven tot parlementaire vragen, bestuurlijke controle, een audit, een strafonderzoek of aanpassing van procedures. Maar journalisten moeten vervolgens ook controleren of zo’n reactie werkelijk tot resultaat leidt. Een aangekondigd onderzoek dat maanden later zonder uitleg wordt gesloten, kan opnieuw journalistieke aandacht vereisen.

Oksana Romaniuk bracht obstructie van journalisten naar het hart van het debat

Met Kateryna Diachuk, Aliona Bereza, Pauline Maufrais, Yaroslav Yurchyshyn en Oleh Pepeliuk zat een ongebruikelijk brede groep rond persvrijheid. IMI registreert aanvallen en obstructie. Reporters Without Borders bekijkt Oekraïne vanuit internationaal perspectief. De Verkhovna Rada maakt wetgeving en oefent parlementair toezicht uit. Het Office of the Prosecutor General staat aan de kant van strafrechtelijke vervolging. De centrale vraag bleef waarom dossiers over bedreiging, geweld of hinder tegen journalisten zo vaak onderweg vertragen.

Een journalist die lokaal onderzoek doet, staat vaak dicht bij de persoon die hij controleert

Dat probleem is in regionale journalistiek bijzonder tastbaar. Een lokale reporter woont soms in dezelfde stad als de burgemeester, politiechef, ziekenhuisdirecteur of ondernemer die in een onderzoek voorkomt. De persoon over wie hij schrijft, kent mogelijk zijn werkgever, familie of woonomgeving. Daarom is bescherming niet alleen een zaak voor grote nationale redacties. Regionale media hebben juridische ondersteuning, collegiale solidariteit en snelle reactie van politie en parket even hard nodig.

De conferentie zette techniek en veiligheid naast elkaar

De rode draad van vrijdag was daardoor minder spectaculair dan één specifieke primeur maar journalistiek minstens even belangrijk. Een onderzoeksverhaal ontstaat niet alleen uit een goede tip. Het vereist financiering, verificatie, data, juridische kennis, bereik, buitenlandse partners en soms bescherming. Wanneer één van die schakels ontbreekt, wordt het moeilijker om macht langdurig te controleren.

Bronnen:
Ukrainian Investigative Journalists Conference 2026 – officieel programma dag 2.
RFE/RL – Valeriya Yegoshyna en Anna Myroniuk.
Media Development Foundation – programma- en wedstrijdinformatie 2026.
Eigen verslaggeving indegazette.be vanuit Kiev, 11 september 2026.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)