Europa moet bescherming waarmaken: van geannuleerde vluchten en onlinegevaar tot de rechtsstaat in Hongarije
Andy Vermaut | 26 oktober 2026
BRUSSEL/STRAATSBURG/BOEDAPEST – Een vliegticket waarvoor de terugbetaling vastloopt, een kind dat wordt beïnvloed door een AI-chatbot, een werknemer die wordt blootgesteld aan gevaarlijke stoffen of een rechter die zijn onafhankelijkheid moet verdedigen: de Europese politieke agenda van oktober raakt aan bijzonder concrete vormen van bescherming. Het Europees Parlement heeft nieuwe stappen gezet voor reizigersrechten en internationale gerechtigheid, terwijl Belgische Europarlementsleden waarschuwen voor economische afhankelijkheid, afbouw van gezondheidsbescherming en een begroting die de Europese ambities niet kan dragen. Tegelijk begint onder leiding van Sophie Wilmès een driedaagse missie naar Hongarije. De inzet loopt door al deze dossiers heen: kunnen Europese rechten en beloften ook worden afgedwongen wanneer burgers ze nodig hebben?
Sophie Wilmès onderzoekt de democratische ommekeer in Hongarije
Sophie Wilmès leidt van 26 tot en met 28 oktober een delegatie van zeven Europarlementsleden naar Boedapest. Als voorzitter van de Monitoringgroep voor democratie, de rechtsstaat en de grondrechten wil zij nagaan hoe Hongarije evolueert na de politieke machtswisseling. Volgens Wilmès vindt het bezoek plaats zes maanden nadat verkiezingen een nieuwe meerderheid aan de macht brachten, na zestien jaar Fidesz-bestuur onder Viktor Orbán. Zij verwelkomt de intenties en eerste stappen van de regering van Péter Magyar, maar benadrukt dat democratisch herstel tijd vergt. Instellingen die jarenlang verzwakt zijn, worden niet automatisch onafhankelijk doordat een regering verandert. De missie moet daarom onderscheid maken tussen aangekondigde hervormingen, aantoonbare veranderingen en problemen die blijven bestaan.
Ook rechters, oppositie en middenveld moeten worden gehoord
De delegatie wil spreken met de hoogste Hongaarse autoriteiten, onder wie de president, en met vertegenwoordigers van zowel meerderheid als oppositie. Daarnaast staan ontmoetingen met de rechterlijke macht, anticorruptie-instanties, middenveldorganisaties, media en verdedigers van grondrechten op het programma. Die brede benadering is van belang omdat een regering haar eigen hervormingen anders kan beoordelen dan de mensen die dagelijks met de gevolgen ervan worden geconfronteerd. Wilmès bezocht Hongarije in april 2025 al met een delegatie van de commissie burgerlijke vrijheden. De nieuwe missie moet helpen beoordelen welke perspectieven er zijn binnen de artikel 7-procedure. Het Parlement vroeg in 2018 om die procedure tegen Hongarije op te starten. Het bezoek houdt op zichzelf geen beslissing in om die procedure af te sluiten.
Reizigersrechten: minder verdwalen tussen luchtvaartmaatschappij en boekingsplatform
Het Parlement heeft tijdens de plenaire vergadering van 19 tot en met 22 oktober het akkoord met de Raad over een betere handhaving van reizigersrechten aangenomen. Dat verduidelijkt onder meer de verplichtingen van tussenpersonen bij de aankoop van vliegtickets. Yvan Verougstraete, Europarlementslid voor Renew Europe en voorzitter van Les Engagés, had vooraf benadrukt hoe frustrerend een annulering kan worden wanneer een reiziger zijn ticket via een reisbureau of boekingsplatform kocht. De klant wordt dan soms van de ene partij naar de andere verwezen, terwijl onduidelijk blijft wie moet terugbetalen en welke kosten worden meegenomen. Het akkoord beoogt die verantwoordelijkheden duidelijker te maken en reizigers al bij het boeken beter te informeren over de terugbetalingsprocedure. De parlementaire goedkeuring mag daarbij niet worden verward met de onmiddellijke toepassing van alle nieuwe bepalingen. EPRS Website
Eén formulier moet de drempel om geld terug te vragen verlagen
Naast duidelijkheid over tussenpersonen voorziet het akkoord in gemeenschappelijke Europese formulieren voor terugbetaling en compensatie bij vlieg-, scheeps- en busreizen. Voor treinreizen bestaat al een formulier. Verougstraete legt de nadruk op het praktische effect: mensen moeten hun rechten kunnen uitoefenen zonder telkens een andere administratieve procedure te doorgronden. Een geannuleerde reis veroorzaakt vaak al voldoende onzekerheid over overnachtingen, aansluitingen en extra uitgaven. Een ingewikkelde klachtenprocedure maakt die situatie erger. De afspraken versterken ook de rol van de instanties die op de naleving moeten toezien. De terugbetaling van een ticket en een eventuele bijkomende schadevergoeding blijven verschillende zaken: de voorwaarden voor de ene betaling vallen niet automatisch samen met die voor de andere. EPRS Website
Een noodzakelijke begeleider mag geen extra financiële hindernis worden
Het reizigersdossier bevat ook een belangrijk toegankelijkheidsaspect. Verougstraete benadrukt dat een begeleider gratis moet kunnen meereizen en naast de betrokken passagier moet kunnen zitten wanneer een luchtvaartmaatschappij om veiligheidsredenen begeleiding vereist en de noodzakelijke assistentie niet zelf kan bieden. Die voorwaarden zijn wezenlijk: het gaat niet om een algemeen gratis vliegticket voor iedere begeleider in elke situatie. Voor personen met een handicap of beperkte mobiliteit kan de maatregel wel een concrete drempel verminderen. Wanneer begeleiding door de vervoerder noodzakelijk wordt geacht, kan de bijkomende ticketprijs immers bepalen of iemand überhaupt kan reizen. Toegankelijk vervoer gaat daardoor zowel over assistentie als over de financiële voorwaarden waaronder die assistentie mogelijk wordt.
De Europese begroting bepaalt hoeveel bescherming haalbaar is
Achter veel Europese ambities schuilt dezelfde vraag: wie betaalt? Verougstraete waarschuwde op 14 oktober voor een verkleining van de voorgestelde langetermijnbegroting voor 2028-2034. Volgens zijn beoordeling zou het voorstel van het Ierse voorzitterschap bijna acht procent onder de enveloppe van de Europese Commissie uitkomen. Hij erkent dat nationale begrotingen onder druk staan, maar vreest dat Europa daardoor onvoldoende kan investeren in zijn eigen weerbaarheid. Zijn bezwaar gaat verder dan een discussie over percentages. Een Unie die minder afhankelijk wil zijn voor energie, technologie, gezondheidsvoorzieningen en defensie moet daar volgens hem ook middelen tegenover stellen. De omvang en verdeling van de toekomstige begroting zijn nog onderwerp van politieke onderhandelingen.
Nieuwe inkomsten en een kritische blik op institutionele uitgaven
Verougstraete pleit voor meer eigen Europese inkomsten, zodat nieuwe opdrachten niet telkens uitsluitend bij de nationale schatkisten terechtkomen. Hij noemt bijdragen van grote ondernemingen en digitale diensten, heffingen op onlinekansspelen en weddenschappen en een bijdrage die verband houdt met meerwaarden op cryptoactiva. Ook inkomsten die samenhangen met koolstofbeleid verdienen volgens hem verdere uitwerking. Het gaat om financieringsvoorstellen, niet om een opsomming van nieuwe belastingen die al definitief zijn ingevoerd. Tegelijk wil hij de werkingskosten van de Europese instellingen kritisch bekijken voordat wordt gesnoeid in investeringen. Daarmee legt hij een dubbele verantwoordelijkheid op tafel: Europa moet voldoende middelen krijgen, maar moet ook uitleggen waarom het die middelen nodig heeft en hoe het ermee omgaat.
Landbouw en industrie mogen niet tegen elkaar worden uitgespeeld
Verougstraete verzet zich tegen een keuze waarbij het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt uitgehold om andere strategische investeringen te betalen, of omgekeerd. Landbouwbeleid is voor hem verbonden met voedselsoevereiniteit. Het Europese concurrentievermogenfonds moet volgens hem helpen om capaciteiten te versterken in energie, digitale technologie, defensie, ruimtevaart, gezondheid en andere technologische domeinen. Zijn redenering is dat afhankelijkheid op het ene terrein niet wordt opgelost door op een ander terrein nieuwe afhankelijkheid te creëren. Voor landbouwers, industriële werknemers en ondernemingen draait het begrotingsdebat daarmee om de vraag welke activiteiten Europa op lange termijn wil kunnen blijven uitvoeren en ondersteunen.
Pleidooi voor sneller optreden tegen oneerlijke handelspraktijken
Ook bij de verdediging van de Europese markt vraagt Verougstraete een actievere houding. Op 7 oktober riep hij België op een Frans-Duits initiatief te steunen dat de Unie sneller zou laten reageren op ernstige handelsverstoringen. Hij wijst op buitenlandse subsidies, industriële overcapaciteit en praktijken die Europese ondernemingen op achterstand kunnen zetten. Het beoogde instrument zou verder gaan dan ingrijpen tegen een beperkt aantal afzonderlijke producten. Volgens zijn toelichting zou de Commissie vaker op eigen initiatief onderzoeken kunnen openen en volledige sectoren kunnen bekijken. In ernstige gevallen zou de toegang tot de Europese markt kunnen worden beperkt. Verougstraete stelt die markt, met ongeveer 450 miljoen consumenten, voor als een belangrijke onderhandelingskracht.
Sneller beslissen betekent ook een andere politieke machtsverdeling
Het door Verougstraete beschreven voorstel bevat een wijziging in de manier waarop maatregelen tot stand zouden komen: maatregelen van de Commissie zouden kunnen ingaan tenzij een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten zich ertegen verzet. De bedoeling is te voorkomen dat langdurige besluitvorming een Europese reactie verlamt. Het blijft een voorgestelde aanpak, geen beschrijving van een instrument dat door deze oproep al van kracht is geworden. Voor België heeft het debat een bijzonder concrete betekenis door zijn open economie en sterke afhankelijkheid van internationale handel. De politieke afweging betreft zowel de bescherming van ondernemingen tegen oneerlijke concurrentie als het behoud van werkbare internationale handelsrelaties.
Nauwere banden met Canada, maar met behoud van sociale en milieunormen
Saskia Bricmont, Europarlementslid voor Ecolo, ziet mogelijkheden voor nauwere samenwerking met Canada. In aanloop naar de EU-Canada-top van 29 en 30 oktober wees zij op gedeelde belangen inzake economische veiligheid, de omgang met Chinese overcapaciteit, de regulering van artificiële intelligentie en de mobiliteit van studenten, onderzoekers en werknemers. Zij verbindt daar een duidelijke voorwaarde aan: samenwerking moet sociale en milieunormen versterken. Bricmont waarschuwt voor druk om Europese regels tegen ontbossing te versoepelen. Zij beschouwt Europese regels over milieu en AI en Canadese maatregelen inzake handicap en dwangarbeid als mogelijke bronnen van wederzijdse inspiratie. Haar scepsis over de verdere ratificatie van CETA is daarbij een politieke beoordeling. Ook vraagt zij duidelijkheid over wat een eventueel geassocieerd partnerschap concreet zou betekenen, naast de afzonderlijke positie van landen die daadwerkelijk kandidaat zijn voor EU-lidmaatschap.
Internationaal Strafhof krijgt de Sacharovprijs
De Sacharovprijs voor de vrijheid van denken 2026 gaat naar het Internationaal Strafhof en zijn medewerkers. Parlementsvoorzitter Roberta Metsola maakte die beslissing op 22 oktober bekend. Het Hof was door de sociaaldemocratische fractie voorgedragen. Bij de presentatie van de kandidaten op 1 oktober stonden ook Hussam Abu Safiya uit Palestina, Nayib Bukele uit El Salvador, Tundu Lissu uit Tanzania, Taraneh en Romina Rahimi uit Iran en de Israëlische beweging Standing Together op de lijst. De voordrachten kwamen uit verschillende politieke fracties en weerspiegelden uiteenlopende politieke keuzes. Met de uiteindelijke toekenning aan het Strafhof plaatst het Parlement de bescherming van internationale gerechtigheid centraal. the-president.europarl.europa.eu
Een onderscheiding alleen neemt de druk op rechters niet weg
Bricmont vraagt daarnaast concrete Europese bescherming voor het Internationaal Strafhof tegen Amerikaanse sancties. Zij waarschuwt dat zulke maatregelen niet alleen diplomatiek wegen, maar ook de toegang tot financiële diensten en betalingssystemen kunnen bemoeilijken en het dagelijkse werk van medewerkers kunnen raken. De Groenen willen dat de Commissie het Europese blokkeringsinstrument inzet tegen de doorwerking van bepaalde buitenlandse sancties. Bricmont beschouwt dat als een manier om de continuïteit van noodzakelijke diensten te beschermen en politieke represailles tegen rechters tegen te gaan. Haar oproep is een politieke eis; de toekenning van de Sacharovprijs betekent niet automatisch dat het gevraagde juridische instrument ook is geactiveerd.
Chemische stoffen: scherpe kritiek op een aangenomen compromis
Het Parlement heeft het compromis over de vereenvoudiging van bepaalde regels voor chemische producten aangenomen. Bricmont had aangekondigd zich tegen de tekst te verzetten. Zij vreest dat het streven naar vereenvoudiging ten koste gaat van de bescherming van consumenten, onder meer bij cosmetica, en vraagt strengere bescherming tegen gevaarlijke stoffen en PFAS. Het compromis bevat tegelijk waarborgen die tijdens de onderhandelingen zijn behouden of aangescherpt. Volgens de parlementaire onderzoeksdienst blijft voorafgaande kennisgeving voor cosmetica met nanomaterialen behouden en worden overgangstermijnen voor bepaalde nieuw verboden stoffen verkort ten opzichte van het Commissievoorstel. De politieke tegenstelling draait dus om de beoordeling of het bereikte evenwicht voldoende bescherming biedt. Bricmont vindt van niet; het Parlement heeft de onderhandelde tekst wel goedgekeurd. EPRS Website
Klimaatbeleid moet ook betaalbaar zijn voor kwetsbare gezinnen
In aanloop naar de klimaattop COP31 in Antalya, van 9 tot en met 20 november, vraagt Bricmont een snellere uitstap uit fossiele energie en voldoende financiering voor de omschakeling. Zij koppelt de gevolgen van branden, droogte en overstromingen aan de noodzaak om zowel uitstoot te verminderen als verdere schade te beperken. Daarbij benadrukt zij dat kwetsbare gezinnen niet de rekening mogen krijgen voor de energietransitie. Toegang tot schone en betaalbare energie is voor haar een sociale voorwaarde voor een geloofwaardig klimaatbeleid. Het Parlement heeft inmiddels zijn COP31-resolutie aangenomen. Daarin spreekt het bezorgdheid uit over de ontoereikende vooruitgang bij de uitbreiding van hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en de overgang weg van fossiele brandstoffen. EPRS Website
Gerichte advertenties kunnen ook een veiligheidsprobleem worden
Bricmont vraagt Europese actie tegen misbruik van advertentietechnologie voor spionage. Zij verwijst naar onderzoek van Citizen Lab en waarschuwt dat technieken voor gerichte advertenties volgens die bevindingen ook voor gerichte observatie kunnen worden ingezet, tot in de omgeving van Europese instellingen. Zij verlangt een grondig onderzoek, maatregelen tegen verantwoordelijken en preventie van nieuwe aanvallen. Ook wil zij een gecoördineerde reactie van de Europese instellingen en uitvoering van aanbevelingen uit het parlementaire onderzoek naar spionagesoftware. Haar tussenkomst maakt duidelijk waarom de bescherming van persoonsgegevens meer is dan een kwestie van ongewenste reclame. Wanneer informatie kan worden gebruikt om mensen doelgericht te volgen of te beïnvloeden, raakt dat ook de veiligheid van democratische instellingen.
Kinderen beschermen tegen verslavende algoritmen en manipulerende AI
Op 17 november organiseert STOA, het parlementaire panel voor de toekomst van wetenschap en technologie, een bijeenkomst over minderjarigen in de digitale wereld. De inhoudelijke agenda gaat van schadelijke inhoud en desinformatie tot verslavende algoritmen, misleidend ontwerp en verlies van privacy via openbare socialemedia-accounts. Generatieve AI voegt daar risico’s aan toe. De aankondiging wijst op chatbots die jonge gebruikers kunnen misleiden of manipuleren en op het gebruik van deepfakes om zonder toestemming geseksualiseerde beelden van minderjarigen te vervaardigen. STOA stelt bovendien dat een gemeenschappelijke Europese benadering van digitale volwassenheid ontbreekt. Die volwassenheid omvat zowel technische vaardigheden als het kritische vermogen om online veilig te handelen. De bijeenkomst moet onderzoeken hoe leeftijdsinschatting, ouderlijke controle en veiligheidsmaatregelen in AI-systemen daadwerkelijk functioneren.
AI mag wetgevers helpen, maar democratische keuzes niet overnemen
Een andere STOA-bijeenkomst, op 4 november, behandelt het gebruik van artificiële intelligentie bij wetgevend werk. Christian Ehler treedt op als gastheer en een toespraak van Roberta Metsola is aangekondigd. Het uitgangspunt is dat AI democratische besluitvorming nooit mag vervangen. Wel kan de technologie wetgevers en hun medewerkers helpen om wetgeving duidelijker te maken, beter op de beoogde resultaten af te stemmen en uitvoerbaarder te maken. De bijeenkomst wil concrete toepassingen, voordelen, nadelen en bestuurlijke vragen bespreken. Daarmee wordt AI niet alleen bekeken als iets dat Europa moet reguleren, maar ook als gereedschap waarvoor de wetgever zelf verantwoordelijkheid moet nemen. De politieke afweging en verantwoordelijkheid blijven bij de mensen die de besluiten nemen.
Menopauze en geweld tegen vrouwen krijgen een bredere politieke plaats
De agenda van de commissie vrouwenrechten van 12 oktober bracht dossiers samen die gezondheid, veiligheid en maatschappelijke deelname verbinden. Rapporteur Lina Gálvez werkt aan een benadering van de menopauze als economische, arbeidsgerelateerde en sociale prioriteit. Dat verbreedt de aandacht van medische klachten naar de omstandigheden waarin vrouwen werken en deelnemen aan de samenleving. Emma Rafowicz behandelt de gevolgen van het gebruik van chemische middelen om mensen weerloos te maken, voor de rechten en veiligheid van vrouwen. Daarnaast werken Alice Kuhnke en Veronika Cifrová Ostrihoňová aan de beoordeling van de integratie van gendergelijkheid in het Europees Parlement. Het ging op deze commissieagenda om ontwerpverslagen en onderzoek; die mogen niet worden voorgesteld als nieuwe regels die al gelden.
Petities brengen zeer uiteenlopende zorgen naar het Parlement
De commissie verzoekschriften plaatste op 12 oktober vier uiteenlopende burgerdossiers op haar agenda. Gerasimos Makris vraagt een herziening van het geometrische ontwerp van de CE-markering. Thibault Van Den Bossche kaart antichristelijke haat en geweld aan en vraagt een Europese reactie op basis van gelijke behandeling. Jakub Lasocki pleit voor aandacht voor Belarussische politieke gevangenen en een Europees steunfonds voor vrijgelaten gevangenen. Tomasz Obremski stelt namens LOT Polish Airlines vragen over de verenigbaarheid met het EU-recht van de voorgenomen overname van Smartwings door Pegasus. Deze dossiers tonen de breedte van het petitierecht: van productmarkering en godsdienstvrijheid tot steun na politieke gevangenschap en regels voor de luchtvaartmarkt. De agendering van een verzoekschrift houdt geen bevestiging in dat alle daarin geuite bezwaren gegrond zijn.
Democratische weerbaarheid vraagt ook vertrouwen en deelname
De bijzondere commissie voor het Europese democratieschild agendeerde begin oktober overleg met Alain Berset, secretaris-generaal van de Raad van Europa, over het nieuwe democratische pact voor Europa. Daarbij staan democratische achteruitgang, dalend vertrouwen in instellingen, desinformatie, polarisatie, buitenlandse inmenging en druk op de rechtsstaat centraal. Ook de prioriteiten van het Ierse voorzitterschap kregen aandacht, met een aangekondigde gedachtewisseling met Thomas Byrne. Het voorzitterschap legt volgens de commissieagenda nadruk op inclusieve democratische deelname, burgerbetrokkenheid, de uitvoering van het democratieschild en de verdere uitbouw van een Europees centrum voor democratische weerbaarheid. De Raad van Europa en de Europese Unie zijn verschillende organisaties, maar hun werkzaamheden raken elkaar hier bij de bescherming van democratische instellingen.
Wonen, koopkracht en werk blijven de dagelijkse toets
De eerste plenaire agenda van oktober plaatste ook betaalbaar wonen, stijgende kosten van levensonderhoud, onlineverkoop van vervalste geneesmiddelen en bescherming van werknemers tegen gevaarlijke chemische stoffen op de politieke voorgrond. Daarnaast werd een voorstel aangekondigd voor 6,91 miljoen euro steun aan ontslagen werknemers in België, Spanje en Finland om opnieuw werk te vinden. Dat bedrag was bestemd voor de drie landen samen. Ook defensie-innovatie via het programma AGILE en de politieke betrekkingen met China stonden op de agenda. Die combinatie laat zien hoe dicht geopolitiek en dagelijkse bestaanszekerheid bij elkaar liggen. Een sterkere Europese economie krijgt voor burgers pas betekenis wanneer werk, huisvesting, gezondheid en betaalbare voorzieningen voldoende bescherming genieten.
Van politieke ambitie naar merkbaar resultaat
De Europese dossiers van oktober bevatten zowel aangenomen akkoorden als politieke oproepen, lopende onderzoeken en nieuwe voorstellen. Hun betekenis zal blijken uit de uitvoering: of een reiziger zijn terugbetaling kan verkrijgen, of noodzakelijke begeleiding een reis mogelijk maakt, of kinderen werkelijk veiliger worden en of rechters onafhankelijk kunnen blijven werken. Voor Hongarije ligt die toets deze week bij de staat van de democratische instellingen. Voor de Europese begroting gaat het om de middelen om beloften waar te maken. Voor consumenten en werknemers gaat het om regels die ook in de praktijk beschermen. De afstand tussen een Europees besluit en een merkbare verbetering blijft daarmee de beslissende maatstaf.
Steun onafhankelijke journalistiek
Wil je de onafhankelijke journalistiek van indegazette.be ondersteunen? Elke vrijwillige bijdrage, groot of klein, helpt om onderzoek, reportages en nieuwsverslaggeving mogelijk te maken.
Hartelijk dank voor je vertrouwen, je betrokkenheid en je steun!
Andy Vermaut
Hoofdredacteur indegazette.be
