België maakt voor het eerst een brede kaart van klimaatrisico’s

13 november 2025

De Belgische overheid beschikt voor het eerst over een samenhangende analyse van de klimaat- en natuurrisico’s die het land de komende decennia kunnen treffen. Met de Belgian Climate Risk Assessment, kortweg BCRA, legt Cerac een methodologisch rapport op tafel dat de basis vormt voor toekomstig beleid rond veiligheid, gezondheid, economie en natuur. De studie brengt 28 prioritaire risico’s in kaart en richt zich expliciet op kwetsbare groepen in de samenleving, zodat beslissingen niet alleen technisch maar ook sociaal doordacht kunnen worden genomen.

Waarom België een eigen klimaatrisicoanalyse nodig heeft

Klimaatverandering en aantasting van ecosystemen raken in België vrijwel elk domein: van woningen en snelwegen tot ziekenhuizen, landbouwgronden en kustgebieden. Hittegolven, wateroverlast, langdurige droogte, stormschade en bodemdegradatie laten zich voelen in het dagelijks leven en in de overheidsfinanciën.

Cerac, het federale expertisecentrum dat de Nationale Veiligheidsraad adviseert, kreeg de opdracht om die uiteenlopende risico’s in één raamwerk te plaatsen. Doel is niet om doemscenario’s op te stapelen, maar om een helder overzicht te geven: welke risico’s spelen in België, hoe ernstig kunnen de gevolgen zijn, hoe goed is het beleid voorbereid en waar zitten kennisleemten. De BCRA richt zich bewust op zowel klimaatverandering als ecosysteemdegradatie, omdat schade aan natuurgebieden, bodems, rivieren en zee de impact van klimaatverandering vaak vergroot.

Drie fasen, één kader

De eerste stap bestond uit het opzetten van een gemeenschappelijk begrippenkader. Cerac en een consortium van onderzoeksinstellingen werkten eind 2024 een methodologisch ontwerp uit. Daarin werd vastgelegd wat precies onder risico wordt verstaan, welke bronnen worden gebruikt, hoe met onzekerheid wordt omgegaan en op welke manier experts en stakeholders bij het proces worden betrokken.

Vanaf januari 2025 volgde een intensieve analyseconditie. Onderzoekers verzamelden literatuur over klimaatverandering, ecosysteemdiensten en maatschappelijke kwetsbaarheid, en toetsten welke risico’s voor België het meest relevant zijn. Omdat de lijst met mogelijke gevaren erg lang is, werd eerst een brede inventaris gemaakt en daarna gefilterd. Daarbij keek men naar blootstelling, kwetsbaarheid en beschikbaarheid van gegevens, maar ook naar de Belgische context. In elke technische nota is er een aparte paragraaf over sociale kwetsbaarheid, zodat duidelijk wordt welke groepen extra risico lopen.

In een derde fase werd het werk gebundeld in drie soorten producten. Voor elk van de 28 risico’s is er een technische paper, met een uitgebreide beschrijving van het risico, schattingen van de ernst, ruimtelijke spreiding binnen België, maatschappelijke kwetsbaarheid, beleidsvoorbereidheid en aanbevelingen. Een samenvattend eindrapport ordent de risico’s per cluster en overkoepelend, en gaat in op sociale ongelijkheid en de vergelijking met andere landen en Europese analyses. Daarnaast zijn er korte, toegankelijke risicofiches voor een breed publiek, waarin de kern per risico op twee pagina’s wordt samengevat.

Wat er precies in kaart wordt gebracht

De BCRA vertrekt van een klassieke risicodefinitie: gevaar op zich volstaat niet. Pas wanneer een gevaar samenvalt met blootgestelde mensen, infrastructuur of ecosystemen die gevoelig zijn voor schade, ontstaat een risico. De studie onderscheidt vijf clusters: ecosystemen, voedsel, infrastructuur en gebouwen, gezondheid en welzijn, en economie en financiën. Binnen die clusters worden systemen bekeken zoals bossen, landbouw, energie- en vervoersnetwerken, waterbevoorrading, zorgsector, arbeidsmarkt en financiële stelsels.

Aan de kant van de gevaren gaat het om uiteenlopende klimaateffecten: langdurige temperatuurstijging, hittegolven, neerslagpieken en overstromingen, droogte en waterschaarste, zeespiegelstijging aan de kust, stormen, erosie, verzilting en bodemdaling. Voor elk van die fenomenen is nagegaan welke sectoren in België geraakt worden en hoe schade zich kan opstapelen langs zogeheten impactketens, bijvoorbeeld wanneer schade aan één infrastructuur net andere sectoren meesleurt.

Opvallend is dat de studie niet één toekomstscenario kiest, maar werkt met globale opwarmingsniveaus. De risico’s worden beoordeeld voor een wereld die gemiddeld twee, drie of vier graden warmer is dan in de periode 1850–1900. Voor België betekent dat een stijging van ongeveer 2,2 graden bij een globale opwarming van 2 graden, rond 3,4 graden bij 3 graden en tot ongeveer 4,5 graden bij 4 graden. Zo kunnen onderzoekers verschillende internationale scenario’s samenbrengen en toch inzichtelijk maken wat de gevolgen zijn voor het Belgische grondgebied.

Ecosystemen als schakelpunt in de risico’s

De BCRA bekijkt niet alleen het rechtstreekse effect van klimaat op mensen en infrastructuur, maar ook de rol van ecosystemen. Natuurgebieden, bodems, rivieren, wetlands en bossen leveren diensten die vaak pas opvallen wanneer ze onder druk staan. Ze houden water vast, filteren vervuiling, temperen hitte in steden, beschermen tegen erosie en leveren voedsel en grondstoffen.

In de analyse worden veranderingen in ecosysteemdiensten gezien als een eigen categorie gevaren. Als de capaciteit van bodems om water op te nemen afneemt, neemt de kans op overstromingsschade stroomafwaarts toe. Als bestuivers achteruitgaan, wordt de landbouwproductie kwetsbaarder. Als kust- en mariene ecosystemen verzwakken, verliezen ze hun beschermende rol voor dijken en economische activiteiten aan zee.

De studie besteedt ook aandacht aan de financiële gevolgen van aantasting van natuur. Bedrijven en banken kunnen geconfronteerd worden met fysieke schade, maar ook met aanpassingskosten en reputatierisico’s wanneer verwacht wordt dat ze hun impact op biodiversiteit beperken. De BCRA neemt die economische dimensie mee binnen de cluster economie en financiën, zodat beleidsmakers zicht krijgen op mogelijke schokken in verzekeringssector, industrie en handel.

Relatie met de nationale risicoanalyse

België beschikt al over een brede nationale risicoanalyse, de Belgian National Risk Assessment of BNRA. Daarin worden 118 verschillende risico’s onderzocht, gaande van cyberaanvallen en industriële ongevallen tot pandemieën en extreme weersomstandigheden. Voor elk risico worden drie scenario’s uitgewerkt met oplopende ernst. De BNRA koppelt kans en impact aan elkaar en bekijkt daarbij uiteenlopende indicatoren, zoals slachtoffers, economische schade, maatschappelijke ontwrichting en milieuschade.

De BCRA sluit daarop aan, maar kiest een andere insteek. Ze spitst zich toe op risico’s die voortkomen uit klimaatverandering en ecosysteemdegradatie en werkt met opwarmingsniveaus van 2, 3 en 4 graden. Waar de BNRA vooral inzet op brede noodplanning en crisisklare scenario’s, focust de BCRA op voorbereiding, adaptatiestrategieën en rechtvaardige weerbaarheid op langere termijn.

De twee processen zijn op elkaar afgestemd. De Nationale Crisiscentrumadministratie maakt deel uit van de stuurgroep van de BCRA en nam deel aan workshops over burgerbescherming en veiligheid. Op die manier kan informatie uit de BCRA worden gebruikt om noodplannen aan te scherpen, terwijl inzichten uit de BNRA helpen om klimaatrisico’s beter te plaatsen binnen het geheel van bedreigingen voor de nationale veiligheid.

Van wetenschap naar beleid en samenleving

Een opvallend kenmerk van de eerste Belgische klimaatrisicoanalyse is de brede raadpleging van experten en betrokken organisaties. Naast de onderzoekers van de partnerinstellingen schoven federale en regionale administraties, academici, organisaties uit het middenveld en private actoren mee aan tafel. Zij hielpen bij het selecteren van de meest relevante risico’s, toetsten de literatuur aan praktijkervaring en dachten mee na over uitvoerbare aanbevelingen.

In elk risicodossier staat de sociale dimensie centraal. De analyse gaat na welke groepen extra kwetsbaar zijn, bijvoorbeeld door leeftijd, gezondheidstoestand, inkomen of woonplaats. Ook vertrouwen in instellingen, samenwerking tussen overheidsniveaus en uitvoering van bestaande plannen komen aan bod onder de noemer beleidsvoorbereidheid. Daarmee wil de BCRA vermijden dat klimaatbeleid ongelijkheden verdiept en juist bijdragen aan een meer rechtvaardige, veerkrachtige samenleving.

De methodologische nota die nu beschikbaar is, verzamelt de lessen uit het volledige traject. Ze toont hoe klimaatwetenschap, biodiversiteitsonderzoek, risicoanalyse en beleid in België naar elkaar toe groeien. Voor beleidsmakers is het een uitnodiging om keuzes te toetsen aan concrete risico-inschattingen. Voor burgers kan de BCRA duidelijk maken dat klimaatverandering niet alleen een verhaal is van mondiale grafieken, maar ook van zeer tastbare gevolgen voor voedselprijzen, woningkwaliteit, gezondheid en infrastructuur in eigen land.

De eerste Belgian Climate Risk Assessment bundelt dus niet alleen wetenschappelijke kennis, maar schetst ook een route om beleid, investeringen en bescherming van kwetsbare groepen op elkaar af te stemmen. Dat maakt het rapport tot een belangrijk ijkpunt in de manier waarop België klimaat- en natuurrisico’s benadert, met een blik die tegelijk op de komende jaren en op de tweede helft van deze eeuw gericht is.

In de kern laat de BCRA zien hoe uiteenlopende risico’s samenkomen: bij een globale opwarming van 3 graden kan de temperatuur in België oplopen tot ongeveer 3,4 graden, met gevolgen voor landbouw, gezondheid, infrastructuur en financiële stabiliteit. Door 28 prioritaire risico’s te bundelen in vijf clusters en systematisch te kijken naar sociale kwetsbaarheid en beleidsvoorbereidheid, krijgt de Nationale Veiligheidsraad een instrument in handen dat verder gaat dan losse studies. Voor lezers van indegazette.be opent die aanpak tegelijk een breder debat over welke risico’s als eerste moeten worden aangepakt, hoe rechtvaardig de verdeling van kosten en baten is en hoe klimaatbeleid er in de praktijk voor burgers zal uitzien.

Bronnen:
Belgian Climate Risk Assessment Methodological Report, november 2025
Cerac,ICEDD,VITO,Ramboll,ULiège,Möbius

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)