Europa onder vuur: jihadistische dreiging bereikt nieuw hoogtepunt met 14 aanvallen in 2023

31 december 2024

In 2023 registreerden EU-lidstaten een schrikbarende toename van jihadistisch terrorisme. Met 14 aanvallen, waarvan vijf succesvol en negen verijdeld, laat het jaar een duidelijke groei zien ten opzichte van 2022, toen slechts zes aanvallen werden gerapporteerd. De incidenten, verspreid over België, Frankrijk, Duitsland en Spanje, leidden tot zes dodelijke slachtoffers en twaalf gewonden. Deze stijging markeert een hernieuwde dreiging voor de veiligheid in Europa.

Toenemend gevaar van jihadistische netwerken

Jihadistische terreurgroepen blijven Europa teisteren, met een opvallende verschuiving naar alleen opererende daders. Deze zogeheten ‘lone actors’ voeren aanvallen uit met eenvoudige middelen, zoals messen en vuurwapens, wat het voor veiligheidsdiensten moeilijker maakt om ze vroegtijdig te detecteren. In alle gevallen in 2023 werden de aanvallen gepleegd door mannen, voornamelijk in stedelijke gebieden, gericht op openbare plaatsen.

Lone actors blijven een van de grootste zorgen, niet alleen vanwege hun onvoorspelbaarheid, maar ook door hun verbondenheid met jihadistische netwerken via online platforms. Vier van de aanvallen in 2023 werden direct toegeschreven aan de Islamitische Staat (IS), hoewel slechts één officieel werd opgeëist door de terreurorganisatie.

Belangrijke incidenten in 2023

In Frankrijk vonden twee fatale aanvallen plaats. Op 13 oktober stak een jongeman in Arras een leraar dood en verwondde twee personeelsleden van zijn voormalige school. De dader riep meerdere keren “Allah Akbar” tijdens de aanval. Een tweede aanval op 2 december in Parijs resulteerde in de dood van twee personen en de verwonding van een derde.

In België schoot een man op 16 oktober in Brussel met een automatisch wapen op straat, waarbij twee mensen omkwamen en een derde gewond raakte. Voorafgaand aan de aanval had de dader trouw gezworen aan IS in een video, en de organisatie eiste later de verantwoordelijkheid op.

Spanje werd opgeschrikt door een aanval op 25 januari in Algeciras, waar een man met een machete willekeurig mensen aanviel in drie katholieke kerken. Daarbij raakten twee mensen gewond en kwam één persoon om het leven. De Duitse stad Duisburg werd op 9 april getroffen door een jihadistische aanval waarbij een man een persoon doodstak. Kort daarna verwondde dezelfde dader op 18 april vier mannen in een sportschool.

Massale arrestaties en groeiende dreiging

In totaal werden in 2023 334 personen gearresteerd in verband met jihadistische terreur. Dit is een forse stijging ten opzichte van 2022, waarin 266 arrestaties werden gemeld. De meeste arrestanten waren mannen (276), terwijl 58 vrouwen betrokken waren bij ondersteunende taken zoals financiering. Veel arrestanten waren minderjarigen of jonge volwassenen, die vaak radicaliseerden via sociale media of gesloten chatgroepen.

Opvallend waren de arrestaties van minderjarigen in Oostenrijk, waar op 17 juni drie jonge mannen werden gearresteerd wegens plannen om een aanval uit te voeren op de Vienna Pride Parade. In Nederland werden op 4 mei twee jongeren van 16 en 19 jaar gearresteerd in Eindhoven en Deventer voor het plannen van terroristische daden. Deze arrestaties benadrukken de groeiende dreiging van radicalisering onder jongeren.

Netwerken met internationale connecties

In 2023 werd een transnationaal jihadistisch netwerk blootgelegd, mogelijk gelinkt aan IS Khorasan Province (ISKP). Dit netwerk opereerde in meerdere EU-landen, waaronder Duitsland, Nederland en Oostenrijk. In Nederland werden een 29-jarige man en zijn 31-jarige vrouw gearresteerd op verdenking van betrokkenheid bij de voorbereiding van een aanslag. In Duitsland werden zeven mannen, allen afkomstig uit Oekraïne, gearresteerd.

In Oostenrijk arresteerden de autoriteiten op 23 december meerdere mensen die verdacht werden van plannen om een terroristische aanslag in Wenen uit te voeren namens ISKP. Deze arrestaties onderstrepen de wijdverspreide aard van jihadistische netwerken in Europa.

Harde straffen voor terrorisme

De meeste rechtszaken in 2023 gingen over jihadistisch terrorisme, met 208 veroordelingen in de EU. Frankrijk, België, Duitsland en Oostenrijk rapporteerden de meeste uitspraken. De zaken betroffen vaak banden met terroristische groeperingen zoals IS en Hay’at Tahrir al-Sham. In Frankrijk kreeg een man levenslange gevangenisstraf zonder kans op vervroegde vrijlating voor zijn rol bij de moord op een politie-echtpaar in 2016.

Preventie en samenwerking blijven essentieel

De cijfers tonen aan dat jihadistisch terrorisme een blijvende dreiging vormt in Europa. Met de groei van online radicalisering, internationale netwerken en de betrokkenheid van jonge daders, blijft samenwerking tussen EU-lidstaten cruciaal. De focus moet liggen op preventie, deradicalisering en effectieve wetshandhaving.

Belangrijkste punten

• 14 jihadistische aanvallen in 2023, een verdubbeling ten opzichte van 2022.
• 334 arrestaties, inclusief minderjarigen en jonge volwassenen.
• Lone actors blijven een groot gevaar door hun onvoorspelbaarheid en eenvoud van middelen.
• Transnationale netwerken zoals ISKP blijven opereren in de EU.
• Strenge straffen en preventieve maatregelen blijven noodzakelijk.