Hans Claus kiest voor verzen tegen oorlog onder het opschrift ‘Nooit meer oorlog’
12 oktober 2026
Onder het opschrift ‘Nooit meer oorlog’ kreeg de nieuwe dichtbundel van Hans Claus een politieke lading. Op zaterdag 10 oktober 2026 stelde hij ‘De macht om niet terug te slaan’ voor in het auditorium van de IJzertoren in Diksmuide. Ludo De Brabander leidde de bundel in met een aanklacht tegen militarisering, de wapenwedloop en het gebruik van mensenrechten naargelang politieke belangen. De bundel verscheen bij Uitgeverij P in Leuven. Oorlog en geweld vormen de achtergrond, maar de dichter houdt vast aan de mogelijkheid om niet met geweld te antwoorden.
Een vredesboodschap op een beladen plek
De keuze voor de IJzertoren gaf de presentatie een rechtstreeks verband met de vredesgedachte die op het gebouw staat. De Brabander plaatste vraagtekens bij de afstand tussen dat opschrift en de taal waarmee politici vandaag over oorlog en bewapening spreken. Hij las de gedichten van Claus als een verzet tegen het aanvaarden van geweld als vanzelfsprekende uitweg. In de bundel krijgen angst, macht en de kwetsbaarheid van mensen een plaats naast de weigering om de hoop op vrede op te geven.
Een wereld die blijft bewapenen
De Brabander plaatste de bundel tegen de achtergrond van rivaliteit tussen grote en regionale mogendheden. Hij beschreef een strijd om grondstoffen, markten en strategische invloed, waarin militaire middelen steeds vaker voorrang krijgen op diplomatie. Wereldwijd bedroegen de militaire uitgaven in 2025 ongeveer 2.900 miljard dollar. Het was het elfde opeenvolgende jaar waarin die uitgaven stegen. Voor De Brabander roept die ontwikkeling de vraag op welke middelen overblijven voor sociale bescherming, milieubeleid en internationale samenwerking. Hij waarschuwde ook voor de toenadering tussen grote technologiebedrijven en de wapenindustrie.
Gedichten over recht dat voor geweld moet wijken
In zijn bespreking wees De Brabander op passages waarin Claus beschrijft hoe recht en vrede onder druk komen te staan. De dichter schrijft over een buitenwereld waarin geweld de rechtsstaat verdringt en waarin de taal van veiligheid mensen tot gehoorzaamheid kan brengen. De Brabander koppelde die verzen aan zijn kritiek op machthebbers die angst gebruiken om hun beleid te rechtvaardigen. Hij zag in de bundel ook een afwijzing van de verheerlijking van oorlog, waarbij vaderlandsliefde en heldendom de menselijke prijs van geweld naar de achtergrond duwen.
Containers, grondstoffen en de prijs van een levenswijze
Claus betrekt ook de economie bij zijn poëtische beschrijving van oorlog en macht. In de aangehaalde passages komen containertransport, opslagruimte, beursactiviteiten en het werk van mensen in productie en ontginning aan bod. De Brabander las daarin kritiek op een levenswijze die afhankelijk is van wereldwijde handelsstromen en toegang tot grondstoffen. Hij stelde dat de bescherming van economische belangen mensen en natuur kan treffen. In zijn betoog maken uitbuiting en ongelijkheid deel uit van de omstandigheden waarin sociale crisissen en geweld ontstaan.
De Brabander richt zijn kritiek op de NAVO
Een deel van de inleiding was gericht tegen de NAVO. De Brabander betwistte het beeld van de organisatie als een bondgenootschap dat uitsluitend vrede en verdediging dient. Hij beschreef haar als een instrument waarmee de Verenigde Staten en andere lidstaten strategische belangen nastreven. Daarbij verwees hij naar uitspraken van NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte over Amerikaanse machtsuitoefening en naar de betrokkenheid van het bondgenootschap bij internationale conflicten. Afghanistan en Irak kwamen in zijn bespreking aan bod als voorbeelden van de verwevenheid van militaire samenwerking en Amerikaanse geopolitiek. Zijn verwijzing naar de Wolfowitz-doctrine uit 1992 diende om zijn kritiek op het streven naar Amerikaanse dominantie te situeren.
Kritiek op uitbreiding zonder Russische agressie goed te praten
De Brabander stelde dat de uitbreiding van de NAVO heeft bijgedragen aan de spanningen met Rusland. Hij maakte daarbij de kanttekening dat die opvatting de agressie en oorlogspolitiek van het Kremlin niet rechtvaardigt. Zijn bezwaar richtte zich tegen verklaringen die volgens hem uitsluitend naar Russische machtsambities kijken en geen ruimte laten voor onderzoek naar westerse beslissingen. Het gedicht ‘Nintendo’ kreeg in die bespreking een plaats omdat Claus er de vraag stelt hoeveel ruimte er nog bestaat om over de beweegredenen van een tegenstander na te denken. De Brabander las die passage als kritiek op een debat waarin zulke vragen als ontrouw worden voorgesteld.
Europese defensie-uitgaven tegenover sociale noden
Ook de Europese herbewapening kreeg kritiek. De Brabander verwees naar ReArm Europe en stelde de budgettaire ruimte voor defensie tegenover de druk op sociale uitgaven. Het Europese plan beoogt tot 800 miljard euro aan extra defensie-uitgaven mogelijk te maken, via onder andere begrotingsruimte en leningen. Dat bedrag is geen reeds uitgegeven som. De Brabander bekritiseerde de politieke keuze om voor bewapening extra financiële ruimte te creëren. Hij haalde ook de Duitse schuldenrem aan in zijn bespreking van veranderende begrotingskeuzes. Zijn centrale bezwaar was dat onderwijs, gezondheidszorg en openbare dienstverlening volgens hem onder druk komen wanneer militaire uitgaven voorrang krijgen.
Gaza en de beschuldiging van selectieve verontwaardiging
De passages over Gaza vormden een ander zwaartepunt. Claus plaatst het dagelijkse leven tegenover het sterven van kinderen in oorlogsgebied. De Brabander gebruikte die tegenstelling om Europese leiders selectieve verontwaardiging te verwijten. Hij stelde dat veroordelingen van Russische agressie niet consequent worden toegepast op het optreden van bondgenoten. In dat verband verwees hij naar Israël en de Verenigde Staten, en naar Venezuela, Cuba, Nigeria, Jemen, Somalië en Iran. Zijn aanklacht richtte zich op wat hij beschouwt als een ongelijke toepassing van mensenrechten en internationaal recht. Ook het migratiebeleid en verdrinkingen kwamen aan bod in zijn kritiek op de afstand tussen politieke principes en de gevolgen voor mensen.
Angst als motor van bewapening
De Brabander waarschuwde dat oorlogsretoriek mensen bereid kan maken sociale voorzieningen in te ruilen voor militaire uitgaven. Hij verwees naar de Duitse antimilitarist Karl Liebknecht en diens verzet tegen oorlogsdenken in mei 1915. In zijn bespreking plaatste hij ook het veiligheidsdilemma centraal: bewapening waarmee een staat zich probeert te beschermen, kan bij andere staten angst en nieuwe bewapening veroorzaken. De Brabander betoogde dat die spiraal veiligheid juist kan aantasten. Hij zag een verband tussen militarisering, druk op openbare diensten en een kleiner wordende ruimte voor kritische stemmen.
Niet terugslaan als bewuste keuze
Tegenover dat oorlogsdenken plaatste De Brabander een opvatting van veiligheid die begint bij mensen. Toegang tot basisbehoeften, sociale rechtvaardigheid en een gezonde leefomgeving zijn daarin voorwaarden voor vrede. Hij verwees naar Carl Sandburg en diens werk ‘The People, Yes’ uit 1936 om de weigering deel te nemen aan oorlog te bespreken. Bij Claus vond hij dezelfde gedachte terug in verzen over woede, de gevolgen van bloedvergieten voor kinderen en de mogelijkheid om een deur naar vrede open te laten. De Brabander eindigde met een pleidooi voor gezamenlijk verzet en verwees naar rechten die door collectieve actie werden verworven.
Een dichtbundel kreeg in de IJzertoren een inleiding over wapens, sociale bescherming en de grenzen van politieke macht. De titel legt de keuze bij degene die kan terugslaan. indegazette.be brengt het verhaal achter die weigering.
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)
Wil je de onafhankelijke journalistiek van indegazette.be ondersteunen?
Iedere dag zetten we ons in om nieuws, reportages en verhalen te brengen uit de Westhoek, België, Europa en de rest van de wereld. Dat doen we met veel inzet en een sterke overtuiging dat onafhankelijke journalistiek toegankelijk moet blijven voor iedereen.
Wil je onze redactie een financieel duwtje in de rug geven? Elke vrijwillige bijdrage, groot of klein, helpt ons om ons journalistieke werk voort te zetten.
Je kunt ons ondersteunen via:
☕ Ko-fi: https://ko-fi.com/andyvermaut
☕ Buy Me a Coffee: https://buymeacoffee.com/andyvermaut
Hartelijk dank voor je vertrouwen, je betrokkenheid en je steun aan indegazette.be!
Andy Vermaut
Hoofdredacteur indegazette.be
