Maja Groff: een dringende oproep voor planetaire samenwerking

20 april 2025

Op 20 april 2025 vulde de Justice Conference in Nijmegen de zalen met internationale experts, activisten en betrokken burgers die samenkwamen om oplossingen te bespreken voor de meest urgente uitdagingen van onze tijd. Een van de hoogtepunten van de dag was de plenaire sessie van Maja Groff, een internationale advocaat van de Climate Governance Commission. Haar presentatie, die plaatsvond in een bruisende sfeer van discussie en inspiratie, richtte zich op de noodzaak van een wereldwijde aanpak om de planeet te beschermen tegen ecologische en sociale crises. Met een mix van wetenschappelijke inzichten, praktische voorstellen en een oproep tot actie hield Groff haar publiek geboeid en benadrukte ze dat de mensheid voor een cruciale keuze staat: instorten of doorbreken.

Een diverse coalitie voor mondiale verandering

Maja Groff, die vanuit Hamburg werkt aan een programma voor planetaire governance, bracht in Nijmegen een indrukwekkende groep experts samen onder de vlag van de Climate Governance Commission. Deze commissie bestaat uit vooraanstaande figuren zoals Mary Robinson, voormalig president van Ierland en VN-klimaatgezant, Johann Rockström, een wereldautoriteit op het gebied van planetaire grenzen, en Wanjira Mathai, hoofd van het World Resources Institute Africa. Ook vertegenwoordigers van kleinere staten, zoals de ambassadeur van de Malediven bij de VN, en jonge activisten zoals de Mexicaans-Amerikaanse Shea Vestida maken deel uit van deze diverse groep. Andere leden zijn onder meer Maria Fernanda Espinosa, voormalig president van de VN Algemene Vergadering, en Fatih Birol, voormalig hoofd van het Internationaal Energieagentschap. Deze brede vertegenwoordiging, met experts uit Sri Lanka, China, Egypte en het Verenigd Koninkrijk, weerspiegelt de ambitie om stemmen van over de hele wereld te verenigen in de strijd tegen klimaatverandering en ecologische achteruitgang.

De commissie richt zich op het ontwikkelen van innovatieve oplossingen voor mondiale governance, met als doel de internationale samenwerking te versterken en klimaatbeleid effectiever te maken. Groff benadrukte in Nijmegen dat de wereld op een kruispunt staat. In 2024 overschreed de gemiddelde wereldtemperatuur voor het eerst de 1,5 graad Celsius, een kritieke grens die in het Klimaatakkoord van Parijs als ambitieus doel werd gesteld. Dit feit, gecombineerd met economische analyses die wijzen op een mogelijke daling van het mondiale bbp met 19% tegen 2050 door klimaatverandering, onderstreept de urgentie van de situatie. Een nog somberder studie, uitgevoerd door het Institute of Actuarial Accountants in samenwerking met de University of Exeter, voorspelt zelfs een mogelijke daling van 50% tegen 2100 als de huidige trends voortzetten. Groff wees erop dat deze economische risico’s niet alleen de planeet bedreigen, maar ook de stabiliteit van samenlevingen wereldwijd.

De wetenschap achter de crisis

Een centraal thema in Groffs presentatie was het concept van planetaire grenzen, een kader dat in 2009 werd ontwikkeld door Johann Rockström en andere wetenschappers. Dit kader identificeert negen cruciale ecologische grenzen, zoals klimaatverandering, biodiversiteit en oceaancirculatie, die samen het veilige werkterrein voor de mensheid bepalen. Veel van deze grenzen zijn al overschreden, en andere staan onder zware druk. Groff legde uit dat klimaatverandering niet op zichzelf staat, maar nauw verweven is met andere ecologische systemen. Het effectief aanpakken van klimaatverandering vereist daarom een holistische benadering die alle planetaire grenzen in ogenschouw neemt.

Een ander zorgwekkend punt dat Groff aanhaalde, zijn de ecologische kantelpunten, zoals de instabiliteit van de ijskappen op Antarctica en Groenland, de Amazone en oceaancirculatiesystemen. Wetenschappers waarschuwen dat het overschrijden van deze kantelpunten onomkeerbare gevolgen kan hebben, zoals enorme temperatuurveranderingen of landbouwcrises. In het Verenigd Koninkrijk heeft de regering bijvoorbeeld een speciaal onderzoekscentrum opgericht om enkele van deze kantelpunten intensief te monitoren, met als doel een vroegtijdig waarschuwingssysteem te ontwikkelen. Groff benadrukte dat het monitoren van deze risico’s op internationaal niveau cruciaal is om landen en leiders te informeren en snelle actie mogelijk te maken.

Concrete voorstellen voor mondiale governance

De Climate Governance Commission heeft een reeks voorstellen ontwikkeld om de internationale samenwerking te verbeteren en de implementatie van milieunormen te versterken. Een van de prioriteiten is het waarborgen van verantwoordelijkheid bij machtige landen en organisaties. Groff verwees naar de historische samenwerking van grootmachten na de Tweede Wereldoorlog, die leidde tot de oprichting van de VN. Een vergelijkbare inspanning is nu nodig om de ecologische crisis aan te pakken. De commissie pleit voor een coalitie van grote landen, zoals de Verenigde Staten, China, India en de Europese Unie, om leiderschap te tonen en concrete klimaatverplichtingen na te komen.

Een ander voorstel is de oprichting van een mondiale milieuorganisatie, een orgaan dat toezicht houdt op de uitvoering van internationale milieuafspraken en landen ondersteunt bij het ontwikkelen van effectief beleid. Dit idee, waar ook Arthur Dahl, een collega van Groff, intensief aan heeft gewerkt, zou een grote stap voorwaarts betekenen in de mondiale governance. Daarnaast pleit de commissie voor een internationaal monitoringsysteem voor ecologische kantelpunten en planetaire grenzen. Momenteel wordt dit werk gedaan door onafhankelijke wetenschappers, maar er is geen officieel rapportagesysteem dat wereldleiders systematisch informeert over deze risico’s. Een dergelijk systeem zou landen in staat stellen om sneller en beter geïnformeerd te reageren op dreigende crises.

Groff benadrukte ook de noodzaak van een internationaal beleidscentrum voor innovatie, een soort ‘clearinghouse’ waar landen toegang krijgen tot de beste klimaat- en milieubeleidspraktijken. Dit zou helpen om het tempo en de schaal van klimaatactie te vergroten, iets wat momenteel ontbreekt. Een ander voorstel is een resolutie in de VN Algemene Vergadering, gesteund door Maria Fernanda Espinosa, om de urgentie van ecologische risico’s te benadrukken en een noodplatform op te richten voor snelle internationale actie. Deze voorstellen, zowel op korte als lange termijn, vormen een routekaart voor een wereld die beter is toegerust om de ecologische crisis aan te pakken.

De kracht van lokale en jeugdige actie

Naast internationale samenwerking legde Groff in Nijmegen de nadruk op het belang van lokale actie. Burgers, steden en gemeenschappen spelen een sleutelrol in het vertalen van mondiale doelen naar concrete stappen. Ze deelde inspirerende voorbeelden, zoals een deelnemer die 11 hectare bos had aangeplant zonder overheidssteun, een tastbaar bewijs van wat individuele inzet kan bereiken. Groff moedigde aanwezigen aan om samen te werken met lokale organisaties, bedrijven en overheden om duurzame initiatieven te versterken. Ze wees op eenvoudige acties, zoals het planten van bomen, maar ook op complexere beleidsveranderingen, zoals het ontwikkelen van circulaire economieën of energiezuinige systemen.

Een bijzonder inspirerend voorbeeld dat Groff aanhaalde, was de World Youth for Climate Justice, een beweging die begon met een kleine groep rechtenstudenten van de Pacifische eilanden. Deze jongeren slaagden erin om de VN Algemene Vergadering een resolutie te laten aannemen voor een advies van het Internationaal Gerechtshof over de verplichtingen van staten inzake klimaatverandering en de rechten van toekomstige generaties. Binnen twee jaar groeide hun idee van een klein initiatief naar een wereldwijde doorbraak, mede dankzij de steun van landen zoals Vanuatu. Dit toont aan dat vastberadenheid, samenwerking en een goed idee zelfs op kleine schaal enorme impact kunnen hebben.

Groff benadrukte dat jongeren een cruciale rol spelen in het aanjagen van verandering. Ze riep hen op om zich niet te laten ontmoedigen door de complexiteit van de problemen, maar om samen te werken en hun stem te laten horen. Ze wees ook op het belang van educatie, zowel op lokaal als internationaal niveau. Burgers moeten beter geïnformeerd worden over de wetenschap achter klimaatverandering en de economische voordelen van duurzame actie. Alleen door kennis te verspreiden en samen te werken, kunnen gemeenschappen en landen de nodige transformaties doorvoeren.

Uitdagingen en hoop

Ondanks de hoopvolle boodschap erkende Groff dat de weg naar effectieve mondiale governance niet zonder obstakels is. Ze wees op de toenemende weerstand van sommige landen tegen internationale milieuafspraken, vaak gedreven door kortetermijnbelangen en economische concurrentie. Toch benadrukte ze dat de economische argumenten voor klimaatactie overweldigend zijn. Studies tonen aan dat het niet aanpakken van klimaatverandering veel duurder zal zijn dan investeren in duurzame oplossingen. Bedrijven die overstappen op circulaire economieën en energie-efficiëntie kunnen zelfs kosten besparen, maar vaak ontbreekt het aan kennis en bewustzijn om deze transitie te maken.

Groff deelde ook haar ervaringen als internationaal juriste, waarbij ze wees op de inherente spanningen in het internationale systeem. Sinds het begin van haar carrière in de jaren 2000 heeft ze gezien hoe staten vaak hun eigen belangen vooropstellen, zelfs als dat ten koste gaat van collectieve vooruitgang. Toch gelooft ze dat deze spanningen een teken zijn van een systeem dat rijp is voor verandering. Ze verwees naar historische successen, zoals het Montreal Protocol, dat de ozonlaag met succes beschermde, als bewijs dat internationale samenwerking mogelijk is. De uitdaging is nu om een vergelijkbare doorbraak te bereiken voor klimaatverandering, een veel complexere en veelzijdige crisis.

Hoop ondanks uitdagingen

Groff sloot haar presentatie af met een krachtige oproep aan iedereen om zich aan te sluiten bij de Mobilizing Earth Governance Alliance, een platform dat burgers, organisaties en overheden verenigt om gezamenlijk te werken aan een duurzame toekomst. Ze benadrukte dat de technologie, kennis en capaciteit al beschikbaar zijn om de ecologische crisis aan te pakken. Wat nodig is, is de wil om samen te werken en verantwoordelijkheid te nemen. Haar boodschap was helder: de mensheid staat op een kruispunt, en alleen door gezamenlijke inspanningen kan een veilige en welvarende toekomst worden gegarandeerd.

De Justice Conference in Nijmegen liet zien dat er hoop is, ondanks de enorme uitdagingen. Door internationale samenwerking, lokale actie en de betrokkenheid van jongeren kan de wereld stappen zetten naar een duurzamere toekomst. De voorstellen van de Climate Governance Commission bieden een duidelijke plan, maar het succes hangt af van de inzet van iedereen, van wereldleiders tot gewone burgers.

Andy Vermaut