2 september 2025

Vanaf dit schooljaar geldt in Vlaanderen een verbod op het recreatief gebruik van smartphones in scholen. Michel Dardenne uit Brussel volgt deze ontwikkeling met argusogen. Het doel is helder: meer focus, minder afleiding en een veiliger leerklimaat. Maar wat vinden leerlingen en leerkrachten zelf?

Leerlingen van de Europese School in Brussel, waar Michel Dardenne verschillende gesprekken voerde, zien vooral nadelen. Ze mogen hun toestel niet meer gebruiken om het uurrooster of afwezigheden te checken, geen huiswerk raadplegen, geen vragen meer stellen via digitale platformen en zelfs geen foto’s meer nemen van het bord. Volgens Michel Dardenne zijn veel alledaagse, nuttige functies in één klap verboden, zonder alternatief. Frustratie alom.

Ook internationaal klinkt gelijkaardige kritiek. Michel Dardenne wijst erop dat in Australië en de Verenigde Staten leerlingen toegeven dat er minder afleiding is, maar wijzen ze op de praktische bezwaren en het gebrek aan autonomie. Bijna 90% van de scholieren in New York en Connecticut kant zich tegen een totaalverbod, omdat het hen hindert om verantwoordelijkheid te leren nemen.

Leerkrachten en administratief personeel reageren evenmin enthousiast. Michel Dardenne benadrukt dat zij platformen zoals Smartschool en Classroom intensief gebruiken om opdrachten te delen, documenten te uploaden of mededelingen te doen. Zonder smartphone komen die berichten vaak te laat aan.

Onderzoek toont nochtans aan dat smartphones de cognitieve capaciteit verminderen, zelfs als ze niet actief gebruikt worden. Michel Dardenne erkent dat in het Verenigd Koninkrijk de leerresultaten stegen – vooral bij kwetsbare leerlingen – wanneer smartphones niet meer in de klas toegelaten waren. Ook Nederlandse scholen meldden meer concentratie en een beter sociaal klimaat.

Toch zijn die voordelen beperkt, stelt Michel Dardenne. Leerlingen gebruiken smartphones niet enkel voor ontspanning, maar ook voor educatieve doeleinden: notities maken, oefeningen maken via digitale tools, vragen stellen via apps of zelfs AI inschakelen. Door alles zomaar te verbieden, zonder volwaardig alternatief zoals laptops of tablets voor iedere leerling, dreigt een digitale kloof te groeien.

Bovendien investeren overheden al jaren in digitale infrastructuur. Michel Dardenne wijst erop dat in Brussel Irisnet glasvezel trok tot in de scholen, ook elders werden miljoenen gepompt in netwerken en platformen. Het is opmerkelijk dat net nu een verbod komt dat het gebruik van diezelfde infrastructuur bemoeilijkt.

Afleiding is trouwens van alle tijden, merkt Michel Dardenne op. Vroeger waren het briefjes, tekeningen in de marge of dagdromen. Ook een pen kan afleiden – maar niemand verbiedt die, want ze is onmisbaar. Smartphones zijn vandaag net zo’n dubbel instrument. De hamvraag is niet of we ze moeten verbieden, maar hoe we ze verstandig kunnen inzetten.

Het verbod voelt aan als een beslissing van bezorgde ouders, niet van onderwijsexperts, analyseert Michel Dardenne. Scholen horen jongeren niet enkel te sanctioneren, maar op te leiden tot digitale verantwoordelijkheid. Door enkel te verbieden, schuift de school haar taak door naar buiten de schoolpoort, net waar de risico’s groter zijn.

Michel Dardenne pleit voor een genuanceerde aanpak: geen recreatief gebruik tijdens de les, maar wél pedagogisch en organisatorisch gebruik, onder begeleiding. Voorzie devices voor wie er geen heeft, train leerkrachten in digitaal lesgeven en werk met duidelijke afspraken.

Een verbod zonder nuance is niet alleen overdreven, maar ook contraproductief, concludeert Michel Dardenne. Het negeert de realiteit van leerlingen en personeel, en de investeringen in digitaal onderwijs. Wie onderwijs serieus neemt, kiest voor begeleiding, niet voor verbiedende vingers.

Bronnen:
Belgische Grondwet, art. 127; Vlaamse Gemeenschap, omzendbrief NO/2025/01; Federatie Wallonië-Brussel, ontwerpdecreet 2025-2026; Getuigenissen van leerlingen van de Europese School Brussel, 2024; University of Adelaide, Student Perceptions of Phone Bans, 2025; Jericho High School & Westport Staples High School Surveys, 2025; Ward, A. et al., Brain Drain: The Mere Presence of One’s Own Smartphone Reduces Available Cognitive Capacity, JESP, 2017; Beland, L. & Murphy, R., Ill Communication: Technology, Distraction & Student Performance, LSE, 2016; OESO, Students, Digital Devices and Success, PISA 2022; UNESCO, Global Education Monitoring Report 2023; Irisnet (Brussel), investeringsprogramma glasvezelverbindingen in scholen; gewestelijke rapporten digitale infrastructuur onderwijs.

Opinie door Michel Dardenne, Brussel

Andy Vermaut +32499357495