Van humanitaire auto’s tot marteling en verdwenen kinderen: twaalf onderzoeken streden in Kiev om de belangrijkste onderzoeksprijzen

11 september 2026

De National Investigative Journalism Competition 2026 bracht vrijdagavond in Kiev een reeks dossiers bijeen die nauwelijks verder uit elkaar konden liggen. Journalisten onderzochten drugs die als souvenirs werden verkocht, auto’s die als humanitaire hulp Oekraïne binnenkwamen en vervolgens op de commerciële markt opdoken, luxe vastgoed, mogelijke mishandeling binnen een Oekraïens aanvalsregiment, geëvacueerde kinderen, vermogens rond een hooggeplaatste rechtshandhavingsfunctionaris, marteling in Russische gevangenschap, een verdwenen Oekraïense wees, een Russische gevangenisarts, geheime Russische radioverbindingen, indoctrinatie van jongeren in bezet gebied en het gebruik van verboden chemische middelen door Russische eenheden. Uit 101 inzendingen selecteerde de jury twaalf finalisten in twee hoofdcategorieën. Daarnaast werd voor het eerst een aparte regionale onderscheiding voorzien.

De wedstrijd bestaat sinds YanukovychLeaks

De National Investigative Journalism Competition werd in 2014 opgezet door YanukovychLeaks en Media Development Foundation. YanukovychLeaks ontstond nadat journalisten documenten veiligstelden die na de vlucht van Viktor Janoekovytsj uit zijn residentie Mezhyhirya waren achtergelaten. De competitie groeide daarna uit tot een jaarlijkse professionele erkenning voor Oekraïense onderzoeksjournalisten. In 2026 werden de klassieke sociaal-politieke onderzoeken en onderzoeken naar schendingen van internationaal humanitair recht als twee gelijkwaardige categorieën behandeld. De winnaar van de sociaal-politieke categorie krijgt de Proxy Prize en een geldprijs van 1.000 euro in hryvnia-equivalent; de winnaar in het oorlogsrechtelijke luik eveneens 1.000 euro en een diploma.

De Proxy Prize draagt verschillende gezichten

De bijzondere statuette ontstond uit een idee van Kateryna Gorchynska binnen YanukovychLeaks. De gelaagde gezichten verwijzen naar de taak van onderzoeksjournalisten om schijnconstructies, tussenpersonen en façades laag voor laag weg te nemen totdat zichtbaar wordt wie werkelijk verantwoordelijk is. Die gedachte gaat terug naar de eerste jaren van het journalistieke initiatief rond Mezhyhirya.

Alina Stryzhak maakte de avond ook tot een verhaal over solidariteit

Voor de prijzen werden uitgereikt kreeg Alina Stryzhak een prominente plaats. Zij werkte samen met Maksym Savchuk aan een onderzoek naar 143 vastgoedobjecten die de journalisten koppelden aan Oleksandr Sukhachov, de broer van SBI-directeur Oleksii Sukhachov. Op 6 juli 2026 verbood rechter Serhii Vovk van de Pecherskyi District Court in Kiev Slidstvo.Info, het Anti-Corruption Action Center en Stryzhak om het onderzoek te publiceren voordat de zaak inhoudelijk was behandeld. Oekraïense mediaorganisaties zagen daarin een zeer vergaande beperking van persvrijheid.

Acht redacties namen het onderzoek vervolgens over

Op 17 juli publiceerden Ukrainska Pravda, Suspilne, Schemes, hromadske, Dzerkalo Tyzhnia, NV, Bihus.Info en Toronto Television het onderzoek gelijktijdig onder de naam Initiative 143. Daarmee werd het verbod tegen één redactie een demonstratie van professionele solidariteit. Stryzhak koppelde die recente ervaring tijdens de ceremonie aan eerdere momenten in haar carrière waarop zij wegens onderzoek naar machtige personen met dreiging en juridische druk werd geconfronteerd.

Svitlana Stetsenko onderzocht U420

Een van de sociaal-politieke finalisten was Svitlana Stetsenko van Bihus.Info met het onderzoek naar U420. De redactie liet producten die als souvenirs werden verkocht onderzoeken. Een laboratoriumanalyse wees op aanwezigheid van een verboden en bijzonder gevaarlijke stof. De fysieke winkelketen was sinds 2025 sterk gegroeid en was in verschillende grote Oekraïense steden aanwezig. Tijdens de finalistenvideo werd uitgelegd dat een eerste test in een privélaboratorium aanvankelijk geen verboden stof aantoonde. De journalist zette het onderzoek voort, waarna een latere laboratoriumanalyse wel resultaat gaf. Na verdere aandacht traden de ordediensten tegen verschillende verkooppunten op.

Maksym Pikho volgde bijna honderdduizend humanitaire voertuigen

Maksym Pikho van NGL.media analyseerde 99.107 voertuigen die tussen 1 december 2023 en 8 mei 2025 als humanitaire hulp Oekraïne binnenkwamen. Door VIN-codes, merken en modellen naast advertenties op AUTO.RIA te leggen, vond de redactie minstens 4.545 voertuigen terug op de commerciële markt. Op basis van een minimale berekening schatte NGL.media dat de staat daardoor ruim 570 miljoen hryvnia aan douane-inkomsten kon zijn misgelopen. Het technisch zwaarste onderdeel was het opschonen van handmatig ingevulde douanegegevens zodat merk, model en VIN betrouwbaar konden worden vergeleken. De procureur opende later een strafprocedure naar aanleiding van de bevindingen.

Mariia Zemlianska en Maksym Opanasenko gingen naar Kozyn

Mariia Zemlianska en Maksym Opanasenko van Bihus.Info onderzochten luxe woningen op een terrein van ongeveer acht hectare in Kozyn bij Kiev. Het dossier stelde vragen over banden tussen het bouwproject en de omgeving van voormalig vicepremier Oleksii Chernyshov. Om het terrein visueel te documenteren, moest het team vanwege de private bebouwing langs de oever per boot naar de locatie. Later doken delen van het bouwdossier ook op in bredere anticorruptiezaken. Omdat verschillende procedures nog lopen, moet onderscheid worden gemaakt tussen journalistieke bevindingen, verdenkingen van onderzoeksinstanties en een uiteindelijke rechterlijke vaststelling.

Kateryna Lykhohliad onderzocht Skelia en won

Kateryna Lykhohliad van Babel onderzocht het 425ste afzonderlijke aanvalsregiment Skelia. Redacteur Kateryna Kobernyk begeleidde het dossier. Babel sprak met tientallen getuigen over meldingen van mishandeling, vernedering, slechte medische behandeling en overlijdens tijdens opleidingsperioden. Babel corrigeerde na publicatie één fout in zijn telling: het ging om 25 bekende overlijdens in de onderzochte opleidingscentra in de betreffende periode, niet om 26, omdat één persoon bij een andere eenheid had getraind. Die correctie is belangrijk omdat precies bij zulke zware beschuldigingen cijfermatige nauwkeurigheid essentieel is.

De publicatie leidde tot onderzoeken en zware druk op de redactie

Na het Babel-onderzoek startte de State Bureau of Investigation een onderzoek. Ook een missie van het ombudskantoor en een militaire commissie gingen aan het werk. De commandant werd tijdens de controle tijdelijk uit zijn functie gezet. Lykhohliad vertelde tijdens de ceremonie dat de redactie daarnaast een poging tot cyberaanval, publieke bedreigingen en indirecte druk had meegemaakt. Voor haar woog de reactie van militairen die het belang van het onderzoek erkenden zwaarder dan de prijs zelf.

Yanina Korniienko was finalist met State Children

Het onderzoek van Yanina Korniienko en Anna Babinets naar geëvacueerde Oekraïense kinderen in Turkije bereikte eveneens de sociaal-politieke finale. Het dossier over Childhood Without War bracht verklaringen van kinderen, een monitoringrapport en reacties van betrokken volwassenen bijeen en documenteerde zware tekortkomingen in bescherming. De zaak kreeg daardoor op één dag twee plaatsen op de conferentie: ’s morgens werd de werkwijze besproken bij het kinderrechtenpanel en ’s avonds stond hetzelfde onderzoek tussen de beste dossiers van het jaar.

Nataliia Lazarovych onderzocht vermogens rond Yevhen Kaluhin

Bihus.Info-journalist Nataliia Lazarovych werd finalist met een onderzoek naar Yevhen Kaluhin, een leidinggevende binnen het Bureau of Economic Security in Transkarpatië, en de groei van zakelijke en vastgoedbelangen rond zijn familie. De redactie onderzocht onder andere een nachtclub, tankstations, gronden en andere eigendommen. Kern van het journalistieke werk was niet alleen vaststellen wat formeel in aangiften stond, maar ook nagaan wanneer activa werden verworven, tegen welke aangegeven prijs en hoe hun economische waarde veranderde.

Danylo Mokryk onderzocht marteling in Russische gevangenschap

De eerste finalist in de categorie internationaal humanitair recht was Danylo Mokryk van The Kyiv Independent. Samen met researcher Myroslava Chaiun werkte hij aan Torture Culture, een documentaire die marteling van Oekraïense burgers en militairen in Russische gevangenschap onderzocht en die praktijk in een langere historische context plaatste. Getuigen spraken over slaan, elektrische schokken, verminking, seksueel geweld en psychologische mishandeling. Het project wilde niet alleen individuele daders beschrijven, maar ook onderzoeken waarom vergelijkbare methoden telkens terugkeren binnen Russische repressiesystemen.

Olena Kushchenko volgde een Oekraïense wees tot in Rusland

Olena Kushchenko van Texty.org.ua werkte met Inna Hadzynska, Natalia Romanyshyn, Adina Renner, Andreas Rüesch, Forrest Rogers, Yasmin Hegetschweiler en Nicolas Staub aan het verhaal van de Oekraïense wees Ostap Topolin. Het internationale project gebruikte gegevensanalyse en beeldvergelijking om Oekraïense kinderen te zoeken in Russische en Belarussische adoptie- en opvanggegevens. Het team vond uiteindelijk een spoor naar Ostap, die vanuit bezet gebied in Rusland terechtkwam. De jury bekroonde dit onderzoek als beste onderzoek naar schendingen van internationaal humanitair recht. Voor Kushchenko was het haar eerste grote internationale onderzoeksproject. De prijs werd uitgereikt door Yuliia Bankova, hoofdredacteur van LIGA.net.

Olya Ivleva onderzocht een Russische gevangenisarts

Olya Ivleva van Schemes was finalist met een onderzoek naar een Russische arts die door voormalige Oekraïense gevangenen in verband werd gebracht met een systeem van mishandeling in een Russische strafkolonie. Kira Tolstyakova werkte mee. Het dossier reconstrueerde aan de hand van verklaringen en identificatiewerk wie de man was en welke rol getuigen hem toeschreven. Omdat oorlogsmisdaden geen gewone journalistieke beschuldiging zijn, is het onderscheid tussen getuigenverklaringen, journalistieke identificatie en strafrechtelijke aansprakelijkheid essentieel.

Dmytro Dzhulai bracht Russische radioverbindingen tijdens de aanval op Kiev samen

Dmytro Dzhulai van Radio Free Europe/Radio Liberty werkte met Yevhen Chak, Vlad Yatskiv en Pavlo Kholodov aan een onderzoek gebaseerd op onderschepte Russische militaire radioverbindingen uit de eerste weken van de aanval op Kiev. De journalisten kregen toegang tot tientallen uren materiaal en gebruikten dat om bevelsstructuren, bewegingen en mogelijke aanwijzingen rond oorlogsmisdaden te reconstrueren. Radioverkeer dat in 2022 operationeel was bedoeld, werd jaren later journalistiek bewijsmateriaal.

Maksym Dudchenko onderzocht de jeugdpropaganda van Yunkor

Maksym Dudchenko van KibOrg bereikte de finale met Marian Chupak, Yevheniia Motorevska, Lina Ivanova, Illia Lozovskyi, Olena Loginova en Ihor Yushchenko. Hun onderzoek richtte zich op Young Correspondents binnen het Russische Yunarmia-systeem. Jongeren uit bezet Oekraïne krijgen mediatraining in een ideologisch kader dat de Russische oorlog ondersteunt. Het dossier werd in internationale samenwerking uitgevoerd en is ook door OCCRP gepubliceerd.

Kyrylo Ovsianyi volgde de keten achter verboden chemische middelen

De laatste finalist uit deze categorie was Kyrylo Ovsianyi van Schemes, samen met Valeriya Yegoshyna en Anna Myroniuk. Hun onderzoek bracht Russische eenheden in kaart die in verband werden gebracht met het gebruik van verboden chemische middelen en onderzocht tegelijk de bevoorradingsketen achter die wapens. Het journalistieke belang zit juist in die tweede stap: niet alleen vaststellen waar een middel werd gebruikt, maar ook producenten, leveranciers, contracten en eenheden identificeren.

Oksana Havrysh kreeg de regionale onderscheiding

Naast de twaalf finalisten kwam er een speciale prijs voor regionaal onderzoekswerk. Die ging naar Oksana Havrysh van 4 Vlada voor haar onderzoek naar betalingen rond kosteloze medische zorg in een kraamkliniek in Rivne. Zij onderzocht hoe zogenoemde liefdadigheidsbijdragen voor patiënten als feitelijke financiële drempel konden functioneren. Havrysh bedankte tijdens de ceremonie ook de juristen van het project Svoi Liudy van Bihus.Info, met bijzondere dank aan Yelyzaveta Sereda voor langdurige begeleiding. De onderscheiding werd uitgereikt door Allan Pagh Kristensen, hoofd van de EU Anti-Corruption Initiative. Zijn volledige naam en functie zijn bevestigd door EUACI en de EU-delegatie.

De jury bestond uit ervaren nationale en regionale mediaprofessionals

De officiële jury voor 2026 bestond uit Otar Dovzhenko, Svitlana Ostapa, Taras Petriv, Oleh Khomenok, Andrii Ianitskyi, Tetiana Kozyrieva, Yuliia Bankova, Vita Dumanska, Liudmyla Pankratova, Yurii Horbach, Artur Chemyrys, Kateryna Rozhdestvenska, Valerii Bolhan, Volodymyr Torbich, Olena Mudra, Anna Matviienko en Aliona Bereza. De officiële lijst is belangrijk omdat verschillende namen tijdens mondelinge aankondigingen gemakkelijk verkeerd worden verstaan. Media Development Foundation had de juryopzet voor deze editie aangepast om regionale redacties duidelijker bij de beoordeling te betrekken en werkte met regels voor terugtrekking bij mogelijke belangenconflicten.

Anna Babinets en Yevhen Zaslavskyi leidden de avond

Anna Babinets, hoofdredacteur en CEO van Slidstvo.Info, presenteerde de ceremonie samen met Yevhen Zaslavskyi, uitvoerend directeur van Media Development Foundation. Daarmee eindigde dezelfde conferentiedag waarop verschillende finalisten eerder nog hun onderzoekstechnieken en dossiers met collega’s hadden besproken. De prijsuitreiking was daardoor geen afzonderlijke gala-avond naast de conferentie, maar het sluitstuk van een dag waarop methode, risico en uiteindelijke journalistieke impact voortdurend in elkaar grepen.

Bronnen:
Media Development Foundation – officiële finalistenlijst National Investigative Journalism Competition 2026.
Media Development Foundation – officiële jury en wedstrijdreglement 2026.
Bekendmaking winnaars in Kiev op 11 september 2026.
Eigen verslaggeving indegazette.be tijdens de ceremonie in Kiev, 11 september 2026.
Babel – Kateryna Lykhohliad, onderzoek naar 425th Assault Regiment Skelia en latere correctie.
NGL.media – Maksym Pikho, Humanitarian Smuggling.
Slidstvo.Info – Yanina Korniienko en Anna Babinets, State Children.
The Kyiv Independent – Danylo Mokryk en Myroslava Chaiun, Torture Culture.
OCCRP – Young Correspondents.
Institute of Mass Information – Initiative 143.
EU Anti-Corruption Initiative – Allan Pagh Kristensen.
The Lede – oorsprong van de Proxy Prize.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)