Vlaamse regering kort subsidies voor kritische organisaties in en stoot op verzet

25 november 2025

Ingrijpende beslissing over subsidies

Op dinsdag 18 november 2025, tijdens een bijeenkomst van de Vlaamse regering in Brussel, wordt duidelijk dat een reeks organisaties die zich al jaren bezighouden met wapenexport en mensenrechten zwaar worden getroffen in hun financiering. In officiële documenten worden verschillende van deze organisaties in verband gebracht met het “ondersteunen van gewelddadig extremisme”. Daarbij ontbreken concrete feiten, er is geen voorafgaand onderzoek gevoerd en de betrokken organisaties zijn vooraf niet rechtstreeks aangesproken. Voor hen gaat het niet alleen om geld, maar ook om de vraag hoe zorgvuldig de Vlaamse overheid omgaat met de eigen regels van de rechtstaat.

Het subsidieregister dat de voorbije jaren werd uitgetekend, voorziet in principe in heldere criteria en een transparante procedure via onafhankelijke beoordelingscommissies. In de lezing van de betrokken organisaties wordt dat kader nu opzijgeschoven. Zij ervaren dit als een politieke ingreep waarbij inhoudelijke evaluaties en vastgelegde procedures naar de achtergrond verdwijnen.

Financiële klap voor LABO, HOTM en andere organisaties

Het meest zichtbaar is de beslissing om de financiële middelen voor LABO en HOTM volledig stop te zetten. Daarnaast wordt de structurele financiering van Climaxi, DeWereldMorgen, Vrede vzw en Vredesactie teruggebracht tot het minimumbedrag van 150.000 euro. Een deel van de organisaties kreeg in een eerdere ronde al te maken met negatieve evaluaties, onder meer in de periode waarin Jan Jambon verantwoordelijk was voor dit beleid. Andere organisaties kregen volgens recente rapporten juist een positieve beoordeling, maar zien nu toch hun werking sterk ingeperkt.

Binnen het middenveld groeit het gevoel dat hier politieke selectie meespeelt. Het signaal dat veel mensen lezen, is dat organisaties die het beleid juridisch en feitelijk controleren, sneller in het vizier komen. Wie aanhoudend wijst op fouten in de toepassing van wetten, lijkt meer risico te lopen op ingrepen in de subsidiestroom dan organisaties die openlijke spanning met de regering vermijden.

Burgerinspecteurs in de haven van Antwerpen

Vredesactie is al jaren actief met vrijwilligers die als burgerinspecteurs werken in de haven van Antwerpen. Zij volgen er de trafiek van wapens en militair materiaal, onder andere wanneer het gaat om transporten richting conflictgebieden in het Midden-Oosten en andere regio’s waar hevig wordt gevochten. Dat werk bracht verschillende dossiers aan het licht waarin exportvergunningen en internationale verplichtingen onder druk kwamen te staan.

In de voorbije zomer haalde Vredesactie een betekenisvolle uitspraak voor de rechtbank. De rechter oordeelde dat de Vlaamse overheid tekortschiet in haar plicht om militair materiaal tegen te houden dat kan worden ingezet in een lopend gewapend conflict in het Midden-Oosten. Die toetsing aan mensenrechtelijke criteria ligt sinds 2009 verankerd in de regelgeving over wapenexport. Dat net een organisatie die in zo’n dossier gelijk krijgt bij de rechter, nu wordt teruggezet naar de minimale financiering, wordt door veel betrokkenen gelezen als een signaal dat dit werk hoogst ongemakkelijk ligt.

Recht op protest en rol van het middenveld

Vredesactie plaatst de beslissing van de Vlaamse regering in een bredere ontwikkeling waarin met kritische stemmen strenger wordt omgegaan. Juridische procedures over wapenexport, acties in de haven van Antwerpen en campagnes die overheden herinneren aan hun eigen wetten worden door de organisatie gezien als legitieme vormen van burgerlijke inzet. Wanneer net organisaties met zo’n profiel te maken krijgen met zware besparingen of het volledig verdwijnen van steun, ontstaat het beeld dat stevige controle op het beleid wordt ontmoedigd.

Volgens verschillende betrokkenen gaat dit dossier niet over een eenvoudige tegenstelling tussen “links” en “rechts”. Het draait om de vraag hoeveel ruimte een regering laat voor organisaties die beleid en uitvoeringspraktijk kritisch volgen. Aan het middenveld wordt een duidelijke boodschap toegeschreven: wie de overheid hardnekkig ter verantwoording roept, mag niet rekenen op een veilige plaats in het subsidiebeleid.

Botsende signalen over sterk middenveld

Op federaal niveau klonk recent een ander geluid. Minister Caroline Gennez stelde dat middenveldorganisaties die mensen kunnen engageren rond belangrijke thema’s en het politieke beleid kritisch tegen het licht houden, onmisbaar zijn in een democratie. Onafhankelijke commissies die de werking van verschillende initiatieven beoordelen, spreken lovend over de kwaliteit en het maatschappelijk belang van hun activiteiten.

Dat juist organisaties met zulke beoordelingen nu hun middelen zien terugvallen tot het absolute minimum, of zelfs volledig hun steun verliezen, zorgt voor wrevel. De spanning tussen waarderende evaluaties enerzijds en een politieke beslissing tot inperking anderzijds maakt het voor buitenstaanders moeilijker te volgen hoe de Vlaamse regering haar prioriteiten afweegt. In gesprekken binnen het middenveld rijst de vraag of de formele beoordelingsprocedure nog wel leidend is.

Volgende stappen en inzet voor de rechtstaat

Vredesactie verwijst naar haar lange ervaring met het juridisch ter verantwoording roepen van overheden, onder meer in dossiers over wapenexport en het gebruik van Vlaamse infrastructuur voor militaire doeleinden. De organisatie kondigt aan dat zij ook nu de beslissing juridisch zal laten toetsen en dat zij de komende maanden samen met andere actoren verder inzet op transparantie en naleving van bestaande regels.

Voor burgers en lezers die het dossier volgen, gaat het in essentie om de vraag hoe stevig de rechtstaat is wanneer organisaties die die rechtstaat helpen bewaken, bij de financiering worden teruggeduwd. De haven van Antwerpen blijft daarbij een symbolische plek, omdat daar de praktijk van wapenexport tastbaar wordt en vrijwilligers proberen te volgen wat anders aan het zicht van het brede publiek ontsnapt.

Bronnen:
Bericht Vredesactie Vredesactie vrijwilligers

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)