20.200 studenten dreigen hun studiebeurs te verliezen door Vlaamse besparingen: wordt universitair onderwijs onbetaalbaar voor gewone gezinnen?
9 november 2026
De Vlaamse regering wil bijna 34 miljoen euro besparen op de studietoelagen in het hoger onderwijs. Uit haar eigen berekeningen blijkt dat de nieuwe voorwaarden, zonder rekening te houden met bijkomende uitzonderingen, ongeveer 20.200 beursstudenten zouden uitsluiten. Vooral studenten die hun opleiding spreiden en volwassenen die na hun dertigste studeren, worden geconfronteerd met strengere regels. Voor alleenstaande ouders die met één inkomen hun kinderen universitaire studies willen laten volgen, komt deze beslissing bovenop de bestaande financiële druk. De discussie gaat daarom veel verder dan een besparing op de onderwijsbegroting. Ze raakt aan een fundamentele maatschappelijke vraag: blijft hoger onderwijs in Vlaanderen werkelijk toegankelijk voor iedereen, ongeacht het inkomen van de ouders?
De Vlaamse regering berekende zelf dat 20.200 studenten buiten de boot kunnen vallen
De omvang van de besparingen blijkt uit een officiële nota van de Vlaamse regering van 20 maart 2026. Daarin wordt de financiële impact van de nieuwe voorwaarden onderzocht aan de hand van gegevens uit het academiejaar 2024-2025. Volgens die berekeningen ontvingen ongeveer 3.800 studenten van minstens dertig jaar een studietoelage, samen goed voor 9,3 miljoen euro. Daarnaast waren er ongeveer 16.400 studenten jonger dan dertig jaar die minder dan 54 studiepunten opnamen en niet onder de destijds bestaande uitzonderingen vielen. Zij ontvingen samen 29,6 miljoen euro. Beide groepen vertegenwoordigen 20.200 studenten en 38,9 miljoen euro aan toegekende studietoelagen. Dat betekent niet dat inmiddels daadwerkelijk 20.200 studenten hun beurs hebben verloren. Het gaat om een raming op basis van vroegere toekenningen. De regering erkent bovendien dat de gevolgen van de bijkomende uitzonderingen niet volledig konden worden berekend omdat de noodzakelijke gegevens ontbraken. De begrote besparing bedraagt 33.884.600 euro. De cijfers tonen dus vooral hoeveel studenten potentieel door de nieuwe regels geraakt worden en hoe groot de financiële belangen zijn.
Wie zijn studies moet spreiden, riskeert zijn financiële ondersteuning
Sinds het academiejaar 2026-2027 moeten studenten in principe minstens 54 studiepunten per academiejaar opnemen om aanspraak te kunnen maken op een Vlaamse studietoelage. Voordien lag de algemene minimumgrens op 27 studiepunten. Een gebruikelijk voltijds studiejaar omvat 60 studiepunten. De nieuwe regel betekent dat studenten doorgaans bijna een volledig studieprogramma moeten opnemen om hun recht op financiële ondersteuning te behouden. Die keuze heeft belangrijke gevolgen voor jongeren die hun studies combineren met een studentenjob, voor studenten die door persoonlijke omstandigheden een aangepast traject volgen en voor mensen die extra tijd nodig hebben om hun opleiding succesvol af te ronden. De Vlaamse regelgeving voorziet uitzonderingen, onder meer voor erkende werkstudenten, studenten met een functiebeperking, mantelzorgers, studenten met medische problemen en personen in bijzondere sociale omstandigheden. Ook in het diplomajaar kunnen afwijkende regels gelden. Toch blijft de fundamentele verandering overeind: waar een beperkter studieprogramma vroeger onder de algemene voorwaarden recht kon geven op ondersteuning, moet een student voortaan vaker aantonen waarom een uitzondering gerechtvaardigd is. Dat betekent bijkomende administratieve verplichtingen en onzekerheid voor mensen die financieel al kwetsbaar zijn.
Vanaf dertig jaar wordt de toegang tot studietoelagen aanzienlijk moeilijker
Een tweede belangrijke maatregel treft studenten die op 31 december van het kalenderjaar waarin het academiejaar begint dertig jaar of ouder zijn. Zij komen in principe niet langer in aanmerking voor een Vlaamse studietoelage. De regering voorziet een uitzondering wanneer iemand door bijzondere omstandigheden of overmacht niet eerder hoger onderwijs kon beginnen of afronden. Die uitzondering moet echter worden aangevraagd en onderbouwd met bewijsstukken. De leeftijdsgrens roept vragen op over de maatschappelijke waarde van levenslang leren. Een volwassene die na jarenlang werken een andere beroepsrichting wil inslaan, kan immers net zo goed financiële ondersteuning nodig hebben als een jongere van achttien jaar. Ook mensen die door gezinsomstandigheden, zorgtaken of een moeilijke jeugd hun studies moesten uitstellen, kunnen later behoefte hebben aan een tweede kans. Het uitgangspunt dat studietoelagen voornamelijk bestemd zijn voor jongere studenten, kan daarom botsen met de beleidsdoelstelling om volwassenen aan te moedigen zich bij te scholen. De financiële nood verdwijnt niet automatisch op de dertigste verjaardag.
Een alleenstaande ouder moet alle studiekosten opvangen met één inkomen
Achter de begrotingscijfers bevinden zich gezinnen die dagelijks moeten berekenen welke uitgaven nog mogelijk zijn. Vooral alleenstaande ouders worden met een bijzonder moeilijke financiële realiteit geconfronteerd. Een ouder die alleen verantwoordelijk is voor de opvoeding en het onderhoud van zijn kinderen, moet alle vaste gezinskosten dragen met één inkomen. De huur of hypotheek, energiefacturen, verzekeringen, voeding, kleding, gezondheidszorg en vervoerskosten blijven iedere maand terugkomen. Wanneer een zoon of dochter vervolgens aan de universiteit begint, komen daar bijkomende uitgaven bovenop. Het inschrijvingsgeld is slechts een gedeelte van de totale rekening. Studenten hebben studieboeken, cursussen, digitaal lesmateriaal, een geschikte computer en soms gespecialiseerde software nodig. Ook de verplaatsingen naar de universiteit kosten geld. Wanneer dagelijks pendelen niet haalbaar is, kunnen bovendien kotkosten en bijkomende leefkosten ontstaan. Niet ieder gezin met twee inkomens heeft het financieel gemakkelijk, maar een alleenstaande ouder beschikt doorgaans over minder mogelijkheden om dergelijke uitgaven over meerdere inkomens te spreiden. Wie al moeite heeft om alle gewone gezinskosten te betalen, kan door één bijkomende studiefactuur ernstig onder druk komen te staan. De toegang tot universitair onderwijs is dan niet uitsluitend afhankelijk van de intellectuele capaciteiten en motivatie van het kind, maar ook van de financiële draagkracht van het gezin.
Inschrijvingsgeld van 1.181,40 euro is slechts het begin van de rekening
Voor het academiejaar 2026-2027 bedraagt het gewone inschrijvingsgeld voor een opleiding van 60 studiepunten aan Vlaamse universiteiten doorgaans 1.181,40 euro. Bijna-beursstudenten betalen 623,40 euro en beursstudenten 139,40 euro. Die verlaagde tarieven blijven een belangrijk instrument om hoger onderwijs toegankelijk te houden. Ze nemen echter niet alle financiële problemen weg. Een student kan voor een opleiding honderden euro’s aan bijkomend materiaal nodig hebben. Bij bepaalde universitaire opleidingen is een laptop noodzakelijk. Zo vermeldt de Universiteit Gent voor het eerste jaar burgerlijk ingenieur een richtprijs van ongeveer 800 euro voor een geschikte laptop, naast andere studiebenodigdheden. De totale kosten zijn afhankelijk van de opleiding, de woonplaats en de persoonlijke omstandigheden. Voor een student die op kot moet, komen daar huisvesting en dagelijkse leefkosten bij. Een studiejaar kan daardoor een zware financiële investering betekenen, zelfs wanneer het inschrijvingsgeld sterk verminderd wordt. Bovendien is niet iedere student met een bescheiden gezinsinkomen automatisch gerechtigd tot de hoogste tegemoetkomingen. Gezinnen die net boven bepaalde inkomensgrenzen uitkomen, kunnen daardoor eveneens met aanzienlijke kosten worden geconfronteerd.
Eerder verdween ook al een sociale tegemoetkoming voor beursstudenten
De nieuwe beperkingen volgen op een andere besparingsmaatregel die vanaf het academiejaar 2025-2026 werd ingevoerd. De Vlaamse regering schafte toen de selectieve participatietoeslag voor studenten met een studietoelage af. Deze jaarlijkse tegemoetkoming bedroeg ongeveer 60 euro per student. Volgens de officiële regeringsnota leverde de afschaffing een besparing van 3,2 miljoen euro op. De overheid omschreef de toeslag zelf als een financiële tegemoetkoming die bijdroeg aan de democratisering van het hoger onderwijs. Tegelijk verdedigde zij de afschaffing met het argument dat het bedrag relatief beperkt was tegenover de gemiddelde studietoelage. Voor een gezin met voldoende financiële reserves zal 60 euro wellicht geen doorslaggevend verschil maken. Voor een alleenstaande ouder die iedere uitgave moet afwegen, kan dat bedrag echter wel degelijk belangrijk zijn. Het kan bijdragen aan de aankoop van cursusmateriaal, een vervoersabonnement of andere noodzakelijke schoolbenodigdheden. Het afzonderlijke bedrag lijkt misschien beperkt, maar wanneer verschillende besparingen elkaar opvolgen, wordt hun gezamenlijke impact op kwetsbare gezinnen groter.
Studietoelagen kunnen duizenden euro’s verschil maken
De financiële betekenis van een studietoelage wordt duidelijk wanneer de officiële bedragen voor het academiejaar 2026-2027 worden bekeken. Een volledige studietoelage bedraagt 3.187,74 euro voor een niet-kotstudent en 5.311,19 euro voor een kotstudent met een programma van 60 studiepunten. In uitzonderlijke situaties kunnen de toelagen zelfs oplopen tot 4.625,87 euro voor een niet-kotstudent en 7.150,80 euro voor een kotstudent. De precieze bedragen hangen af van het inkomen, de gezinssituatie en andere wettelijke voorwaarden. Het verlies van een dergelijke tegemoetkoming kan dus ingrijpende gevolgen hebben. Een student die voorheen financiële ondersteuning ontving, kan plots geconfronteerd worden met een aanzienlijk tekort in zijn studiebudget. Dat kan ertoe leiden dat hij extra moet werken, minder studiepunten opneemt, opnieuw bij zijn ouders moet gaan wonen of zijn studieplannen moet herzien. Zulke gevolgen zijn niet voor iedere betrokken student vastgesteld, maar het zijn reële risico’s die voortvloeien uit een vermindering van de financiële ondersteuning. De centrale vraag is dan ook of de besparing voldoende rekening houdt met studenten voor wie de toelage noodzakelijk is om hun opleiding voort te zetten.
De Raad van State stelde kritische vragen over de evenredigheid van de besparingen
De bezwaren tegen de nieuwe voorwaarden blijven niet beperkt tot studentenorganisaties. Ook de Raad van State heeft bij de voorbereiding van het decreet vragen gesteld over de gevolgen van de beperkingen. In zijn advies van 11 februari 2026 vroeg de Raad van State om bijkomend onderzoek en een overtuigender onderbouwing dat de maatregelen geen onevenredige gevolgen zouden veroorzaken voor de betrokken studenten. Daarbij speelde de doelstelling van het studiefinancieringsstelsel een belangrijke rol. Dat stelsel is immers bedoeld om financiële belemmeringen voor deelname aan hoger onderwijs te verminderen. De Vlaamse regering reageerde door haar doelstellingen verder te verduidelijken en bijkomende uitzonderingen uit te werken. Zij verdedigde de hervorming onder verwijzing naar een doelmatige besteding van publieke middelen, het stimuleren van studievoortgang en het uitgangspunt dat financiële ondersteuning in beginsel gekoppeld wordt aan een bijna voltijdse studiebelasting. Daarmee is het juridische debat niet hetzelfde als een vaststelling dat de maatregelen onwettig zijn. De vragen van de Raad van State tonen wel aan dat de gevolgen voor kwetsbare studenten een wezenlijk aandachtspunt vormen en niet uitsluitend als een gewone begrotingskwestie kunnen worden beschouwd.
De regering wil besparen, maar wie betaalt uiteindelijk de rekening?
Minister van Onderwijs Zuhal Demir en de Vlaamse regering verdedigen de strengere voorwaarden vanuit de noodzaak om de overheidsmiddelen verantwoord te gebruiken en het systeem van studietoelagen betaalbaar te houden. De regering wil studenten bovendien stimuleren om voldoende studiepunten op te nemen en hun opleiding binnen een redelijke termijn af te werken. Die doelstellingen zijn op zichzelf verdedigbaar. Publieke middelen zijn niet onbeperkt en het is redelijk dat een overheid onderzoekt hoe financiële ondersteuning zo doeltreffend mogelijk kan worden ingezet. Toch ontstaat een probleem wanneer begrotingsbesparingen ertoe leiden dat studenten met de minste financiële mogelijkheden hun studies moeilijker kunnen betalen. Een student die bewust een beperkter programma opneemt om de kans op slagen te vergroten, handelt niet noodzakelijk onverantwoord. Soms kan een gespreid traject juist bijdragen aan studiesucces. Ook een student die moet werken om zijn opleiding te financieren, kan moeilijk met iemand worden vergeleken die zich volledig op studeren kan concentreren dankzij de financiële steun van zijn gezin. De fundamentele vraag is daarom of de overheid voldoende onderscheid maakt tussen studenten die zonder geldige reden weinig studiepunten opnemen en studenten voor wie een aangepast traject noodzakelijk is.
Minder financiële ondersteuning kan ook maatschappelijke kosten veroorzaken
De gevolgen van besparingen op studietoelagen moeten niet uitsluitend worden beoordeeld op basis van het bedrag dat onmiddellijk uit de onderwijsbegroting verdwijnt. Hoger onderwijs is ook een maatschappelijke investering. Universitair afgestudeerden kunnen bijdragen aan innovatie, onderzoek, gezondheidszorg, onderwijs, economie en openbare dienstverlening. Wanneer financiële belemmeringen ertoe leiden dat bepaalde jongeren hun opleiding niet beginnen of niet afronden, kan dat op langere termijn eveneens gevolgen hebben voor de samenleving. Het is daarom belangrijk te onderzoeken hoeveel studenten door de nieuwe regels daadwerkelijk hun studietoelage verliezen, hoeveel uitzonderingen worden toegekend en of de hervorming invloed heeft op de doorstroom en het behalen van diploma’s. De beschikbare ramingen geven nog geen definitief antwoord op die vragen. Ze tonen wel aan dat een aanzienlijk aantal studenten potentieel geraakt wordt. Een grondige evaluatie zou moeten nagaan of de financiële opbrengst van de hervorming opweegt tegen eventuele gevolgen voor studiesucces, sociale mobiliteit en de toegankelijkheid van het hoger onderwijs.
Democratisch onderwijs mag niet afhankelijk worden van het inkomen van de ouders
De democratisering van het hoger onderwijs heeft als uitgangspunt dat jongeren kansen moeten krijgen op basis van hun capaciteiten, inzet en ambities, ongeacht hun sociale afkomst. Dat betekent niet dat iedere opleiding volledig kosteloos moet zijn. Het betekent wel dat financiële omstandigheden geen onoverkomelijke belemmering mogen vormen. Voor kinderen van alleenstaande ouders is dit bijzonder belangrijk. Een ouder die dagelijks werkt om zijn gezin te onderhouden, moet erop kunnen vertrouwen dat zijn kinderen dezelfde onderwijskansen krijgen als kinderen uit financieel sterkere gezinnen. Wanneer de kosten blijven stijgen en tegelijkertijd sociale tegemoetkomingen worden verminderd of moeilijker toegankelijk worden gemaakt, ontstaat het risico dat die gelijkheid onder druk komt te staan. Het voortbestaan van studietoelagen en verminderde inschrijvingstarieven is positief, maar het volstaat niet om enkel naar het bestaan van steunmaatregelen te verwijzen. Doorslaggevend is of de beschikbare ondersteuning in de praktijk voldoende is om daadwerkelijk te kunnen studeren.
Wat moet Vlaanderen doen om gelijke onderwijskansen te beschermen?
Een sociaal rechtvaardig hogeronderwijsbeleid moet beginnen bij een nauwkeurige evaluatie van de nieuwe regels. De Vlaamse overheid zou duidelijk moeten rapporteren hoeveel studenten door de leeftijdsgrens en de verplichting van 54 studiepunten hun studietoelage verliezen. Daarbij moet ook worden onderzocht hoeveel studenten via uitzonderingen toch ondersteuning ontvangen en welke groepen ondanks financiële moeilijkheden buiten de regeling blijven. Daarnaast verdient de situatie van alleenstaande ouders bijzondere aandacht. De berekening van financiële ondersteuning moet voldoende rekening houden met de werkelijke draagkracht van gezinnen, hun vaste lasten en de noodzakelijke kosten van een opleiding. Ook studenten die om aantoonbare redenen hun studies moeten spreiden, verdienen een toegankelijke en begrijpelijke uitzonderingsprocedure. Wanneer blijkt dat bepaalde voorwaarden studenten onevenredig benadelen, moet de overheid bereid zijn de regelgeving bij te sturen. Ten slotte is het belangrijk dat universiteiten en hogescholen hun sociale dienstverlening voldoende kunnen uitbouwen, zodat studenten tijdig geholpen worden met financiële begeleiding, noodsteun en praktische ondersteuning.
De echte vraag is welke toekomst Vlaanderen zijn jongeren wil bieden
De raming van 20.200 potentieel getroffen studenten moet aanleiding geven tot een ernstig maatschappelijk debat. Het cijfer is gebaseerd op historische gegevens en houdt nog niet volledig rekening met de uitzonderingen, maar de omvang ervan kan niet worden genegeerd. Achter iedere studietoelage staat een persoon met ambities, verplichtingen en een persoonlijke situatie. Voor sommige gezinnen betekent financiële ondersteuning het verschil tussen een haalbare opleiding en een studie die voortdurend onzeker blijft. De Vlaamse regering heeft het recht om beleidskeuzes te maken en begrotingsmiddelen te herschikken. Tegelijk draagt zij de verantwoordelijkheid om te bewaken dat dergelijke beslissingen de sociale toegankelijkheid van het onderwijs niet onevenredig aantasten. Een samenleving die gelijke kansen belangrijk vindt, moet ook bereid zijn daarvoor de noodzakelijke middelen vrij te maken. Universitair onderwijs mag geen voorrecht worden dat vooral bereikbaar is voor jongeren van wie de ouders alle kosten zonder problemen kunnen dragen. Het moet een realistische mogelijkheid blijven voor kinderen uit gewone gezinnen, voor studenten met een bescheiden achtergrond en voor alleenstaande ouders die hun kinderen een betere toekomst willen bieden.
De belangrijkste vraag blijft uiteindelijk eenvoudig. Willen we een Vlaanderen waarin jongeren hun toekomst kunnen uitbouwen dankzij hun talent en doorzettingsvermogen, of een Vlaanderen waarin de financiële mogelijkheden van hun ouders steeds zwaarder doorwegen? De uiteindelijke gevolgen van de besparingen moeten zorgvuldig worden gemeten. Maar nu al staat vast dat de nieuwe voorwaarden de toegang tot studietoelagen voor bepaalde groepen aanzienlijk hebben verstrengd. De democratisering van het hoger onderwijs verdient daarom blijvende aandacht, kritische controle en vooral een beleid dat niemand onnodig uitsluit.
Bronnen
Vlaamse regering, nota van 20 maart 2026, VR 2026 2003 DOC.0259/1BIS. Berekeningen over 20.200 potentieel getroffen beursstudenten en de begrotingsimpact.
https://themis.vlaanderen.be/files/026ad600-2383-11f1-b668-a33ddcd6343c/download
Vlaamse overheid, voorwaarden en uitzonderingen voor studietoelagen vanaf 2026-2027.
Vlaamse overheid, bedragen van studietoelagen voor 2026-2027.
https://www.vlaanderen.be/onderwijs-en-vorming/studietoelage/bedrag
Vlaamse overheid, afschaffing selectieve participatietoeslag, regeringsbeslissing van 8 november 2024.
Universiteit Hasselt, inschrijvingsgelden en studietoelagen 2026-2027.
https://www.uhasselt.be/nl/studeren/inschrijven/inschrijvingsgeld-en-studietoelagen
Andy Vermaut
+32 499 35 74 95
Wil je de onafhankelijke journalistiek van indegazette.be ondersteunen?
Iedere dag zetten we ons in om nieuws, reportages en verhalen te brengen uit de Westhoek, België, Europa en de rest van de wereld. Dat doen we met veel inzet en een sterke overtuiging dat onafhankelijke journalistiek toegankelijk moet blijven voor iedereen.
Wil je onze redactie een financieel duwtje in de rug geven? Elke vrijwillige bijdrage, groot of klein, helpt om ons journalistieke werk voort te zetten.
Je kunt ons ondersteunen via:
☕ Ko-fi: https://ko-fi.com/andyvermaut
☕ Buy Me a Coffee: https://buymeacoffee.com/andyvermaut
Hartelijk dank voor je vertrouwen, je betrokkenheid en je steun aan indegazette.be!
Andy Vermaut
Hoofdredacteur indegazette.be
