Woorden die de weg naar haat herkenbaar maken
14 november 2025
Op vrijdag 14 november 2025, overeenkomend met 23 Heshvan 5786 in de joodse kalender, lanceert de Claims Conference vanuit New York een nieuwe oproep in het verlengde van de digitale educatiecampagne #ItStartedWithWords. Ruim vier jaar nadat die campagne is gestart, verschuift de aandacht opnieuw naar de allereerste antisemitische ervaringen van Holocaustoverlevenden en hun families. De centrale gedachte is dat de Shoah niet begon met kampen, getto’s en deportaties, maar met woorden: vijandige taal, spot en vernedering.
Van woorden naar geweld
De campagne #ItStartedWithWords legt uit dat voor Holocaustoverlevenden de weg naar vervolging zichtbaar werd in het dagelijkse taalgebruik om hen heen. In plaats van onmiddellijke fysieke dreiging waren er eerst uitspraken, grappen en opmerkingen die hen stap voor stap buiten de samenleving plaatsten. Die woorden bleken achteraf gezien geen losse incidenten, maar signalen van een klimaat waarin antisemitisme normaal werd gevonden. De Claims Conference wil met deze insteek laten zien hoe taal de drempel verlaagt naar geweld, en hoe belangrijk het is om die ontwikkeling vroeg te herkennen en bespreekbaar te maken in onderwijs en publieke debatten.
Getuigenissen uit Polen en daarbuiten
Tijdens de campagne kwamen verschillende bekende Holocaustoverlevenden aan het woord. Roman Kent, in 1929 geboren in Łódź in Polen, beschreef hoe de toon in zijn omgeving gaandeweg veranderde. Shraga Milstein, geboren in 1933 in Piotrków, en Esther Sénot, geboren in 1928 in Kozienice, gaven elk vanuit hun eigen jeugd weer hoe woorden van haat en uitsluiting uiteindelijk in daden uitmondden. Zij wezen erop dat het voor hen onmogelijk was om te voorzien hoe snel buren, leerkrachten, klasgenoten en collega’s zich zouden afkeren. Hun verhalen maken duidelijk dat het kantelpunt tussen vijandige taal en openlijk geweld vaak pas achteraf herkenbaar is.
Educatief materiaal tegen antisemitisme
De ervaring van deze overlevenden vormt nu mee de basis voor een nieuw educatief initiatief. In samenwerking met UNESCO en de Association of Jewish Refugees verzamelt de Claims Conference korte videogetuigenissen die zullen worden gebruikt in een educatieve tool tegen antisemitisme. Die tool is bedoeld voor leerkrachten en leerlingen en wil duidelijk maken welke vormen antisemitisme kan aannemen, van alledaagse opmerkingen tot uitgesproken vijandigheid. Tegelijk laat het materiaal zien welke gevolgen dit heeft voor mensen die er rechtstreeks mee te maken krijgen. Het gaat om concrete, persoonlijke ervaringen die in lessen over geschiedenis, burgerschap en mensenrechten kunnen worden ingezet.
Oproep aan overlevenden en volgende generaties
De oproep richt zich niet alleen tot overlevenden van de Holocaust, maar ook tot hun kinderen en kleinkinderen, vaak aangeduid als tweede en derde generatie (2G en 3G). Zij worden uitgenodigd om hun eerste herinneringen aan antisemitisme te delen in een korte video. De centrale vragen zijn eenvoudig maar indringend: wat was die vroege ervaring, wat deed die met het beeld van de wereld, welke vragen riep dit op, en hoe probeerden mensen in de omgeving daarop te reageren. De video’s kunnen worden opgeladen via het formulier op https://form.jotform.com/arspsupport/antisemitic-experiences, waar praktische informatie en richtlijnen worden gegeven voor iedereen die wil deelnemen.
Herinneren om antisemitisme vandaag tegen te gaan
De Claims Conference wijst er in haar boodschap op dat antisemitische haatspraak wereldwijd toeneemt, online en offline. Tegen die achtergrond blijft het centraal staan om getuigenissen van overlevenden en hun families hoorbaar te maken. Door hun vroegste ervaringen in korte, hedendaagse videofragmenten te gieten, hoopt de organisatie ervaringen te verzamelen waarmee een breed publiek zich kan inleven. Voor de Claims Conference en haar partners is “nooit meer” geen lege leus, maar een opdracht om lessen uit de Shoah concreet te houden. Onderwijs en vorming spelen daarin een sleutelrol, met getuigenissen als vertrekpunt voor gesprekken over verantwoordelijkheid, waakzaamheid en de plaats van joden in de samenleving van vandaag.
In deze oproep komen verschillende lijnen samen. Ruim vier jaar na de start van #ItStartedWithWords vraagt de Claims Conference opnieuw aandacht voor het moment waarop antisemitisme voor het eerst voelbaar werd in het leven van overlevenden en hun families. Eén detail valt meteen op: het gaat telkens om woorden, soms uitgesproken in de klas, op straat of op het werk, die achteraf gezien het begin vormden van een keten van gebeurtenissen. Voor lezers van indegazette.be maakt dat duidelijk hoe vroeg waakzaamheid nodig is, ook buiten evidente crisismomenten. Wie naar deze videofragmenten kijkt, ziet tegelijk een uitnodiging om na te denken over eigen taalgebruik, over hoe opmerkingen kunnen doorwerken, en over de vraag welke rol onderwijs kan spelen om antisemitisme een stap voor te zijn.
Bronnen:
Claims Conference
UNESCO
Association of Jewish Refugees
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)
