Italiaanse handicapautoriteit: mantelzorger is geen gewone ziekenhuisbezoeker

02 juli 2026

De Italiaanse Nationale Autoriteit voor de Rechten van Personen met een Handicap heeft op vrijdag 29 mei 2026 in Rome aanbeveling nr. 03 goedgekeurd. De autoriteit vraagt dat ziekenhuizen en andere zorgvoorzieningen een noodzakelijke mantelzorger niet behandelen als een gewone bezoeker. Wanneer een patiënt door een lichamelijke, cognitieve, communicatieve, zintuiglijke, psychische of gedragsmatige beperking afhankelijk is van een vaste begeleider, moet diens aanwezigheid gelden als een redelijke aanpassing die de toegang tot zorg mogelijk maakt.

Geen Belgische omzendbrief

Het document circuleerde op woensdag 17 juni 2026 in België via European Disability Card fans, maar het gaat om een Italiaanse aanbeveling. Ze is gericht aan het Italiaanse ministerie van Volksgezondheid, de Conferentie van Regio’s en Autonome Provincies, de regionale overheden, lokale gezondheidsdiensten, ziekenhuizen, universitaire ziekenhuizen, onderzoeks- en zorginstellingen en erkende publieke en private zorgvoorzieningen. De tekst werd goedgekeurd via besluit nr. 20 en draagt de handtekeningen van advocaat Maurizio Borgo, professor Francesco Vaia en ingenieur Antonio Pelagatti.

Mantelzorger ondersteunt de zorg

De vaste begeleider is in deze benadering geen persoon die uitsluitend voor sociaal contact langskomt. Bij sommige patiënten is die aanwezigheid nodig om klachten te begrijpen, klinische informatie correct door te geven, signalen van pijn of spanning te herkennen en medische handelingen uitvoerbaar te maken. De mantelzorger kan ook helpen bij communicatie, oriëntatie, eten, houding, ademhalingsbehoeften, het gebruik van hulpmiddelen en het voorkomen van paniek of gedragscrisissen. De begeleider neemt de taken van artsen, verpleegkundigen of andere zorgprofessionals niet over. De klinische verantwoordelijkheid, de medische beslissingen en de professionele autonomie blijven bij het zorgteam. De begeleider levert kennis over de dagelijkse ondersteuning van de patiënt en kan daardoor de veiligheid, begrijpelijkheid en continuïteit van het zorgtraject verbeteren.

Behoefte telt zwaarder dan een label

De toegang mag niet uitsluitend afhangen van fysieke niet-zelfredzaamheid. Ook mensen die zich lichamelijk kunnen verplaatsen, kunnen in een ziekenhuis intensieve ondersteuning nodig hebben door problemen met communicatie, informatieverwerking, gedrag, angst, oriëntatie of prikkelverwerking. De werkelijke ondersteuningsbehoefte in de concrete zorgsituatie moet daarom doorslaggevend zijn. De juridische onderbouwing verwijst onder andere naar mensen met autisme, een verstandelijke of cognitieve handicap, ernstige communicatieproblemen, blindheid of slechtziendheid, doofheid of ernstig gehoorverlies, doofblindheid, amyotrofe laterale sclerose, neuromusculaire aandoeningen, ernstige verlamming, meerdere handicaps en psychische beperkingen. De opsomming is niet beperkend. Ook andere patiënten kunnen begeleiding nodig hebben wanneer hun toestand dat vereist.

Grondrechten als juridische basis

De aanpak steunt op de artikelen 2, 3 en 32 van de Italiaanse Grondwet. Die bepalingen beschermen de onaantastbare rechten van de persoon, de feitelijke gelijkheid en het recht op gezondheid. Daarnaast verwijst de autoriteit naar de artikelen 2, 19 en 25 van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap. Het gaat daarbij om redelijke aanpassingen, zelfstandig leven en deelname aan de samenleving, en toegang tot de hoogst haalbare gezondheidsstandaard zonder discriminatie wegens handicap. Ook de Italiaanse wet nr. 104 van 1992, wet nr. 205 van 2017 en de wetgevende decreten nr. 62 en nr. 20 van 2024 worden als basis gebruikt. Een arrest van het Italiaanse Grondwettelijk Hof uit 2016, nr. 275, wordt aangehaald om duidelijk te maken dat fundamentele rechten niet zonder afweging mogen wijken voor zuiver organisatorische of budgettaire redenen. De uitsluiting van een noodzakelijke mantelzorger kan volgens die redenering indirecte discriminatie veroorzaken. Een algemene bezoekersregel lijkt voor iedereen gelijk, maar kan een patiënt met een handicap onevenredig benadelen wanneer die zonder begeleider medische informatie niet begrijpt, niet kan meewerken of niet veilig kan worden behandeld.

Aanwezigheid tijdens opname en onderzoeken

Het uitgangspunt geldt voor een ziekenhuisopname, een bezoek aan de spoeddienst, intensieve ambulante zorg, ingrijpende diagnostische onderzoeken en elke andere situatie waarin persoonlijke ondersteuning nodig is. De toegang mag niet automatisch worden beperkt tot de gewone bezoekuren. Wanneer de toestand van de patiënt dat vereist, kan de begeleider aanwezig zijn tijdens moeilijke onderzoeken, belangrijke gesprekken met het zorgteam, kwetsbare momenten, de nacht of de hele opnameduur. Een permanente aanwezigheid is niet in iedere situatie vereist. De zorgvoorziening moet bekijken wanneer en hoelang de ondersteuning nodig is. Standaardregels die geen rekening houden met de individuele zorgbehoefte zijn volgens de Italiaanse autoriteit ontoereikend.

Ook begeleiding in de ambulance

De aanbeveling omvat ook vervoer per ambulance of een ander medisch vervoermiddel. De begeleider moet kunnen meerijden wanneer zijn of haar aanwezigheid nodig is voor communicatie, geruststelling, emotionele stabiliteit, medewerking van de patiënt, overdracht van essentiële informatie of het voorkomen van desoriëntatie en gedragscrisissen. Een beperking is alleen aanvaardbaar wanneer er concrete medische, technische, logistieke of veiligheidsredenen bestaan. Die redenen moeten uitdrukkelijk worden vastgelegd. Wanneer meerijden objectief niet mogelijk is, moet de vervoersdienst een alternatief voorzien, zoals het vooraf verzamelen van essentiële informatie bij de mantelzorger en de overdracht ervan aan het team dat het vervoer en de verdere zorg uitvoert.

European Disability Card met aanduiding A

De autoriteit vraagt Italiaanse zorgvoorzieningen de European Disability Card met de aanduiding A als eenvoudig bewijs te aanvaarden dat een begeleider nodig is. Zorgvoorzieningen zouden daardoor niet telkens nieuwe medische attesten mogen vragen. Een bijkomende beoordeling blijft mogelijk in uitzonderlijke situaties, maar moet noodzakelijk en gemotiveerd zijn. De kaart is niet de enige route naar begeleiding. Ook wie geen kaart heeft of een kaart zonder aanduiding A bezit, moet op basis van de werkelijke behoefte kunnen aantonen dat ondersteuning noodzakelijk is. De kaart vereenvoudigt de procedure, maar vervangt de individuele beoordeling niet in alle situaties.

Weigering moet op papier staan

De aanwezigheid van de mantelzorger is de algemene regel wanneer die nodig is voor de toegang tot zorg. Een beperking moet tijdelijk, evenredig, noodzakelijk en klinisch of organisatorisch verantwoord zijn. Mogelijke redenen zijn een aantoonbaar infectierisico, een medische handeling met bijzondere veiligheidsvoorwaarden of een tijdelijke situatie waarin een extra persoon niet veilig aanwezig kan zijn. Een mondelinge weigering op basis van een ongeschreven gewoonte is niet voldoende. Ziekenhuizen moeten vooraf duidelijke interne regels opstellen over de erkenning van de mantelzorger, de toegang, de verblijfsduur, uitzonderingen, alternatieve maatregelen en de klachtenprocedure. Wanneer zulke regels ontbreken, moet de bescherming van de patiënt voorrang krijgen. Elke weigering of beperking moet schriftelijk worden gemotiveerd. De zorgvoorziening moet de reden, de verwachte duur, het ontbreken van een minder beperkende oplossing en de aangeboden alternatieven registreren. Die registratie moet controle mogelijk maken en willekeurige of discriminerende praktijken tegengaan.

Snelle klacht en opleiding van personeel

Patiënten, mantelzorgers en familieleden moeten een klacht kunnen indienen wanneer de toegang wordt geweigerd of beperkt. De procedure moet onmiddellijk bruikbaar, begrijpelijk en toegankelijk zijn. Er moet een duidelijk aangeduide contactpersoon zijn, en een klacht moet mondeling of schriftelijk kunnen worden ingediend. Een verantwoordelijke van de afdeling of instelling moet de beslissing snel opnieuw beoordelen en een gemotiveerd antwoord geven. De Italiaanse regio’s en gezondheidsdiensten worden ook gevraagd hun medisch, administratief en onthaalpersoneel op te leiden. Personeelsleden moeten het verschil kennen tussen een gewone bezoeker en een begeleider die nodig is voor communicatie, zorg en veiligheid. Zonder die kennis blijven algemene regels het risico dragen dat patiënten met een handicap niet op gelijke wijze toegang krijgen tot behandeling.

Bronnen:
Autorità Garante nazionale dei diritti delle persone con disabilità – Raccomandazione n. 03 del 29 maggio 2026: https://www.garantedisabilita.it/wp-content/uploads/2026/06/Raccomandazione-n.03-del-29.05.2026.pdf (Garante Disabilità)
European Disability Card fans – doorgestuurde e-mail van 17 juni 2026
Associazione per la ricerca sull’autismo Cimadori – APRI ODV ETS – LinkedIn-bericht: https://www.linkedin.com/company/apriautismo/posts?lipi=urn%3Ali%3Apage%3Ad_flagship3_company_posts%3B8FzpW%2FtwT4e6MdRSkoNvYw%3D%3D

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)