Amerikaanse aanvalspauze opent diplomatieke ruimte terwijl Iraanse raketten verdediging ontwijken

26 juli 2026

De Verenigde Staten hebben voor het eerst in dertien dagen geen nieuwe nachtelijke aanvalsgolf op Iran uitgevoerd. De onderbreking volgde op de aankomst van een Omaanse delegatie in Teheran voor gesprekken over de heropening van de Straat van Hormuz. Tegelijk blijft de militaire dreiging groot. Iran heeft geavanceerde varianten van de Kheybar Shekan-raket ingezet die volgens Amerikaanse functionarissen in enkele gevallen door de Amerikaanse luchtverdediging zijn geraakt.

Geen Amerikaanse aanvallen sinds 24 juli

Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Volksgezondheid bevestigde dat de Verenigde Staten sinds 24 juli geen aanvallen in Iran hadden uitgevoerd. De pauze volgde na dertien dagen waarin Amerikaanse strijdkrachten iedere nacht doelen in Iran aanvielen. Sinds 12 juli richtten Amerikaanse aanvallen zich onder andere op militaire commandocentra, opslagplaatsen voor drones, communicatienetwerken, kustbewaking, maritieme capaciteit en logistieke infrastructuur. Amerikaanse functionarissen verklaarden dat ruim duizend doelen waren getroffen sinds de hervatting van de dagelijkse aanvallen. Tijdens een eerdere fase van de oorlog zouden de Verenigde Staten in 38 dagen ongeveer 13.000 doelen hebben aangevallen. De onderbreking betekent niet automatisch dat een bestand is bereikt. De Amerikaanse president Donald Trump overlegde met hoge adviseurs over verschillende militaire opties, waaronder een mogelijke uitbreiding van de operaties.

Oman probeert Straat van Hormuz te heropenen

Trump zou opdracht hebben gegeven nieuwe aanvallen voorlopig tegen te houden, enkele uren nadat een Omaanse delegatie in Teheran was aangekomen. Oman probeert gesprekken op gang te brengen over de heropening van de Straat van Hormuz. Oman treedt vaker op als tussenpersoon tussen Iran en de Verenigde Staten. Het land onderhoudt werkbare relaties met beide partijen en kan boodschappen overbrengen wanneer rechtstreeks overleg politiek moeilijk ligt. Trump verklaarde tegenover journalisten dat de Verenigde Staten met Iran spreken. De precieze inhoud en voortgang van die contacten werden niet openbaar gemaakt.De Straat van Hormuz is het centrale drukmiddel van Iran in de huidige oorlog. Teheran wil volgens de analyse internationale erkenning afdwingen van zijn controle over deze doorgang. Een groot deel van de wereldwijde olie- en gasexport passeert de zeestraat.

Iran vermindert tegelijk aanvallen op Amerikaanse bases

Iran voerde sinds de laatste ISW-grens van 24 juli slechts één aanval uit op een Amerikaanse basis in Bahrein. Een vermoedelijk Iraanse aanval activeerde daar luchtalarmen. Sinds de hervatting van de Amerikaanse aanvallen op 12 juli had Iran dagelijks doelen aangevallen in landen die Amerikaanse bases huisvesten, vooral Bahrein, Koeweit en Jordanië. De sterke vermindering tussen 24 en 25 juli kan erop wijzen dat Iran zijn operaties afstemde op de tijdelijke afwezigheid van Amerikaanse aanvallen. Iran gebruikt aanvallen op Amerikaanse bases om slachtoffers te veroorzaken, de binnenlandse druk in de Verenigde Staten te verhogen en bondgenoten te laten twijfelen aan het huisvesten van Amerikaanse troepen. Tegelijk probeert Teheran te voorkomen dat regionale staten zich volledig achter Washington scharen.De gelijktijdige vermindering van Amerikaanse en Iraanse aanvallen kan daarom een bewuste tijdelijke kalibratie zijn. Zij kan diplomatie mogelijk maken, maar blijft omkeerbaar zolang geen formele afspraken bestaan.

Amerikaanse blokkade blijft van kracht

Ondanks de aanvalspauze handhaven de Verenigde Staten hun maritieme blokkade. Amerikaanse eenheden schakelden op 24 juli het schip Lavine uit nadat de bemanning herhaalde waarschuwingen zou hebben genegeerd.Volgens CENTCOM werd op de machinekamer geschoten om het vaartuig stil te leggen. Iraanse media verklaarden dat de Lavine Iraans vloeibaar petroleumgas vervoerde en dat twee zeelieden omkwamen. CENTCOM erkende dat er meldingen over slachtoffers waren, maar de precieze omstandigheden bleven onduidelijk. De Lavine is het tweede schip dat sinds de herinvoering van de blokkade op 14 juli door Amerikaanse eenheden werd uitgeschakeld. De blokkade moet de Iraanse uitvoer en militaire bevoorrading beperken, maar verhoogt ook het risico op dodelijke incidenten op zee.

Kheybar Shekan ontwijkt Amerikaanse verdediging

Iran heeft tijdens de oorlog geavanceerde varianten van de Kheybar Shekan ingezet tegen Amerikaanse bases in de regio. Amerikaanse functionarissen verklaarden dat sommige raketten erin slaagden de luchtverdediging te ontwijken. Iran zou de raketten via verschillende vliegroutes, snelheden en manoeuvres hebben afgevuurd. Sommige varianten beschikken volgens militaire analisten over een afsplitsbare neuskegel met kernkop die tijdens de laatste fase van de vlucht zijn koers kan aanpassen. Die neuskegel zou snelheden tot ongeveer 6.000 mijl per uur kunnen bereiken. De raketten kunnen bovendien snel worden voorzien van brandstof en op mobiele lanceerinstallaties worden geplaatst. Daardoor zijn zij minder kwetsbaar voor aanvallen op vaste lanceerlocaties. De Kheybar Shekan is een ballistische middellangeafstandsraket. De combinatie van hoge snelheid, koerswijzigingen en mobiele inzet maakt onderschepping moeilijker. Dat enkele raketten de verdediging passeerden, betekent niet dat de luchtverdediging volledig faalt, maar toont dat Iran tactieken heeft ontwikkeld die een deel van de bescherming kunnen doorbreken.

Mogelijk nog grote voorraad raketten

De Verenigde Staten en Israël schatten dat Iran vóór het uitbreken van de huidige Amerikaans-Iraanse oorlog in februari 2026 ongeveer 2.500 Kheybar Shekan-raketten bezat. Een raketdeskundige vermoedt dat Iran nog steeds nieuwe exemplaren samenstelt met onderdelen die in ondergrondse installaties zijn opgeslagen. Eerdere Amerikaans-Israëlische aanvallen zouden wel fabrieken hebben vernietigd waar onderdelen van de raketmotor werden geproduceerd. Het verschil tussen voorraden en productiecapaciteit is belangrijk. Iran kan nog lange tijd raketten afvuren wanneer grote aantallen afgewerkte onderdelen beschikbaar zijn, ook wanneer nieuwe productie tijdelijk moeilijker wordt.

Nucleair programma ernstig beschadigd

Naast de raketdreiging blijft het Iraanse kernprogramma centraal staan. Nucleair expert David Albright beoordeelt dat de schade na de Israëlisch-Iraanse oorlog van juni 2025 aanzienlijke hindernissen vormt voor de ontwikkeling van een geavanceerd kernwapen. Amerikaanse inlichtingendiensten zouden inschatten dat opperste leider Mojtaba Khamenei sterker geïnteresseerd is in de ontwikkeling van kernwapens dan zijn voorganger Ali Khamenei. Die beoordeling zou hoofdzakelijk zijn gebaseerd op openbare uitspraken en onderschepte communicatie van vóór de Amerikaanse en Israëlische aanvallen in februari en april 2026. Amerikaanse functionarissen verklaarden dat Mojtaba Khamenei belangstelling zou hebben voor een thermonucleaire kernkop die klein genoeg is voor een langeafstandsraket. Albright acht het echter onwaarschijnlijk dat Iran dat doel op korte termijn kan bereiken, gezien de schade aan locaties die met kernwapenontwikkeling worden verbonden. De aanvallen van 2025 schakelden Iraanse verrijkingsinfrastructuur uit en begroeven volgens de analyse minstens het grootste deel van de voorraad hoogverrijkt uranium. Aanvallen in 2026 troffen vervolgens locaties die in verband werden gebracht met de ontwikkeling van kernwapens.

Pauze blijft uiterst kwetsbaar

De aanvalspauze biedt een beperkte opening voor Omaanse bemiddeling, maar geen zekerheid over beëindiging van de oorlog. Amerikaanse troepen blijven de Iraanse scheepvaart blokkeren. Iran behoudt een aanzienlijke raketcapaciteit. De Straat van Hormuz blijft gesloten of beperkt toegankelijk en beide partijen houden militaire middelen gereed. De eerstvolgende beslissingen kunnen bepalen of de onderbreking uitgroeit tot gesprekken of slechts een korte adempauze was. Eén nieuwe raketaanval, een incident met een schip of een mislukte onderhandeling kan de dagelijkse bombardementen opnieuw doen beginnen.

Bronnen:
Institute for the Study of War en Critical Threats Project, Iran Update Evening Special Report van 25 juli 2026.

Auteur: Andy Vermaut