Iraanse verrassingsaanval op Amerikaanse basis in Jordanië
Auteur: Andy Vermaut
De Iraanse raketaanval op de Amerikaanse luchtmachtbasis Muwaffaq Salti in Azraq in Jordanië was volgens het Institute for the Study of War meer dan een afzonderlijke vergeldingsactie. De aanval was vermoedelijk bedoeld om de bereidheid van de Verenigde Staten om de oorlog voort te zetten te verminderen en tegelijk de Iraanse aanspraak op controle over de Straat van Hormuz kracht bij te zetten. Het Amerikaanse Central Command verklaarde dat de lucht- en ruimtevaartstrijdkrachten van de Iraanse Revolutionaire Garde op 28 juli meerdere ballistische raketten afvuurden tijdens een verrassingsaanval. De Jordaanse strijdkrachten onderschepten volgens de Jordaanse autoriteiten vijf raketten.
Einde van vier dagen zonder aanvallen
De aanval maakte een einde aan een onderbreking van vier dagen in de rechtstreekse gevechten tussen de Verenigde Staten en Iran. Tussen 8 en 24 juli voerden beide landen bijna dagelijks aanvallen uit. De Verenigde Staten onderbraken de eigen aanvallen op 24 juli om nieuwe gesprekken met Iran mogelijk te maken. Het Iraanse regime gebruikte de pauze volgens het Institute for the Study of War mogelijk om de Verenigde Staten onverwacht te treffen.
Amerikaanse verliezen als politiek wapen
Iran probeert niet uitsluitend militaire schade te veroorzaken. Het regime wil ook de binnenlandse politieke druk op de Amerikaanse regering verhogen. Doden of gewonden onder Amerikaanse militairen kunnen het Amerikaanse draagvlak voor de oorlog verminderen. Ook materiële schade aan basissen en luchtverdedigingssystemen verhoogt de financiële en logistieke kosten van de Amerikaanse aanwezigheid in het Midden-Oosten.
Iran wil initiatief opeisen
Media die verbonden zijn met de Iraanse Revolutionaire Garde verklaarden na de aanval dat Iran opnieuw het initiatief in de oorlog had genomen. Volgens deze berichtgeving zou Iran niet aanvaarden dat de Verenigde Staten zelfstandig de regels van het conflict bepalen. Een krant die op de website van de Iraanse Opperste Leider wordt verspreid, beweerde dat de Verenigde Staten hun strategische doelen niet hadden bereikt en een nederlaag zouden moeten erkennen.
Straat van Hormuz centraal in conflict
De Iraanse aanval vond plaats kort nadat Iran een compromisvoorstel over de Straat van Hormuz had afgewezen. Oman zou hebben voorgesteld om het beheer van de zeestraat onder regionale verantwoordelijkheid te plaatsen. Schepen zouden vrijwillige bijdragen kunnen betalen voor navigatie, milieubescherming en andere diensten. Een hoge Iraanse functionaris noemde het voorstel onrealistisch.
Iran eist feitelijke controle
De Straat van Hormuz is een van de belangrijkste maritieme doorgangen voor olie en vloeibaar aardgas. Iran probeert volgens het Institute for the Study of War internationale erkenning af te dwingen van een feitelijke Iraanse controle over de scheepvaart. Iran wil niet alleen de eigen territoriale wateren beschermen, maar ook bepalen welke schepen kunnen passeren, welke routes zij gebruiken en welke Iraanse instructies zij moeten volgen.
Bereidheid om oorlog te riskeren
De Iraanse onderminister van Buitenlandse Zaken Kazem Gharibabadi verklaarde dat Iran iedere noodzakelijke stap zou zetten, met inbegrip van oorlog, om de Iraanse soevereiniteit over de Straat van Hormuz te verzekeren. De verklaring toont volgens het Institute for the Study of War dat het Iraanse regime bereid is een verdere escalatie met de Verenigde Staten te riskeren.
Tankers aangevallen
De Iraanse Revolutionaire Garde beweerde drie tankers te hebben aangevallen die een zuidelijke route door de Straat van Hormuz gebruikten ondanks Iraanse waarschuwingen. Een aan de Iraanse Revolutionaire Garde verbonden bron verklaarde dat geen enkel schip zonder Iraanse toestemming kon passeren. De bewering van volledige controle is ook een politieke boodschap aan de Golfstaten en de internationale scheepvaart.
Druk op Golfstaten
Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Bahrein, Qatar en andere landen zijn sterk afhankelijk van veilige scheepvaartroutes. Wanneer Iran de doorgang kan verstoren, stijgen verzekeringskosten, transportprijzen en economische risico’s. Iran probeert de landen daardoor onder druk te zetten om minder steun te verlenen aan Amerikaanse militaire operaties.
Interne machtsgroepen in Iran
De aanval werd uitgevoerd door de lucht- en ruimtevaartstrijdkrachten van de Iraanse Revolutionaire Garde. Het is volgens het Institute for the Study of War niet duidelijk of alle machtsgroepen binnen het Iraanse regime vooraf instemden. Generaal-majoor Ahmad Vahidi zou een bijzonder grote invloed op de besluitvorming uitoefenen en de aanval vrijwel zeker hebben gesteund.
Onderhandelingen en aanvallen tegelijk
Ook Iraanse functionarissen die onderhandelingen steunen, kunnen de aanval hebben aanvaard. Verschillende machtsgroepen kunnen het oneens zijn over de methode, maar dezelfde doelstellingen delen. Die doelstellingen zijn grotere Iraanse controle over de Straat van Hormuz, een vermindering van de Amerikaanse militaire aanwezigheid en erkenning van Iran als dominante regionale macht. Diplomatie en militaire aanvallen kunnen daardoor gelijktijdig worden ingezet.
Amerikaanse en Saudische aanvallen in Irak
De Verenigde Staten en Saudi-Arabië voerden op 28 juli aanvallen uit op opslagplaatsen en logistieke locaties van door Iran gesteunde milities in Irak. De aanvallen volgden op aanvallen tegen Saudische olie-infrastructuur en Amerikaanse belangen. Ook locaties langs de grens tussen Iran en Irak werden getroffen.
Officieren van Quds-eenheid gedood
Volgens de ISW-publicatie kwamen bij de aanvallen in de Iraakse provincie Diyala minstens vier officieren van de Quds-eenheid van de Iraanse Revolutionaire Garde om het leven. Deze informatie wijst op een directe rol van de Iraanse Revolutionaire Garde bij de ondersteuning en coördinatie van Iraakse milities.
Houthi’s dreigen met uitbreiding
De Houthi-beweging in Jemen dreigt de aanvallen op Saudi-Arabië uit te breiden. De Houthi’s willen Saudi-Arabië dwingen beperkingen tegen Houthi-havens en luchthavens op te heffen. Regionale bronnen waarschuwen dat de Houthi’s mogelijk vergoedingen willen opleggen aan commerciële schepen in de Rode Zee en de zeestraat Bab al-Mandab.
Aanval op tanker in Egypte
Een drone trof op 29 juli een tanker met een Amerikaanse eigenaar in de haven van Damietta in Egypte. De verantwoordelijke partij was op het moment van het ISW-rapport niet met zekerheid vastgesteld. De aanval toont wel dat ook havens aan de Middellandse Zee bij het conflict kunnen worden betrokken. Wanneer schepen de Straat van Hormuz vermijden en alternatieve routes via de Rode Zee en het Suezkanaal gebruiken, kunnen ook die routes doelwit worden.
Een samenhangende Iraanse strategie
De aanval op de Amerikaanse basis in Jordanië maakt deel uit van een bredere Iraanse strategie. Iran probeert Amerikaanse militairen te bedreigen, de Golfstaten onder druk te zetten, de internationale scheepvaart te beïnvloeden, regionale bondgenoten te activeren en de economische en politieke kosten van de oorlog voor Washington te verhogen. De Straat van Hormuz vormt het centrum van deze machtsstrijd.
Bron: Institute for the Study of War en Critical Threats Project, Iran Update Special Report, 29 juli 2026, ontvangen op 30 juli 2026.
