Rusland bezet ongeveer een vijfde van Oekraïne: 120.000 vierkante kilometer blijft onder Russische controle

Rusland controleert vandaag naar schatting ongeveer 120.000 vierkante kilometer van het internationaal erkende grondgebied van Oekraïne. Dat is ruwweg 20 procent van het land en een gebied dat groter is dan België, Nederland en Luxemburg samen. Ter vergelijking: het benadert de volledige oppervlakte van Griekenland. Sinds de grootschalige invasie van 24 februari 2022 alleen al nam Rusland ongeveer 75.000 vierkante kilometer bijkomend Oekraïens grondgebied in, meer dan dubbel zo groot als België.

Auteur: Andy Vermaut

De oorlog begon niet in 2022, maar in 2014

De grootschalige invasie van februari 2022 was geen beginpunt, maar een dramatische uitbreiding van een oorlog die al in 2014 was begonnen. Rusland annexeerde toen de Krim en kreeg via door Moskou gesteunde strijdkrachten controle over delen van de Donbas, in de regio’s Donetsk en Loehansk. Die gebieden moeten worden meegerekend wanneer wordt berekend hoeveel Oekraïens grondgebied Rusland nu bezet.

In de eerste weken na de invasie van 2022 bezette Rusland tijdelijk bijna 27 procent van Oekraïne. Oekraïense tegenoffensieven veranderden dat beeld ingrijpend. Russische troepen werden teruggedrongen uit de omgeving van Kiev, Tsjernihiv en Sumy. Later heroverde Oekraïne grote delen van de regio Charkiv en ook Cherson-stad, samen met het gebied op de westelijke oever van de Dnipro. De huidige Russische bezetting is dus kleiner dan op het piekmoment van de invasie, maar nog altijd van een bijna onvoorstelbare omvang.

Wat Rusland nu feitelijk bezet

De Russische controle omvat de Krim, bijna heel Loehansk, grote delen van Donetsk en delen van Zaporizja en Cherson. Moskou claimt bovendien de volledige regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson als Russisch grondgebied, maar controleert die gebieden niet volledig. Die annexaties worden internationaal niet erkend.

Rusland heeft een groot deel van het bezette gebied in handen, maar het landkaartbeeld mag niet worden verward met een volledige militaire overwinning. De totale bezette oppervlakte is ongeveer even groot als Griekenland, maar Rusland heeft Oekraïne niet kunnen onderwerpen. De grote steden Kiev, Charkiv, Odesa en Dnipro bleven buiten Russische bezetting. De Oekraïense staat, zijn strijdkrachten en zijn internationale samenwerkingsverbanden bleven overeind.

Hoge menselijke prijs, relatief trage vooruitgang

De recente Russische terreinwinst staat in scherp contrast met de schaal van het geweld. Volgens het Center for Strategic and International Studies veroverde Rusland in 2024 ongeveer 3.604 vierkante kilometer en in 2025 ongeveer 4.831 vierkante kilometer. Dat zijn gebieden die elk groter zijn dan een Belgische provincie en waar steden, dorpen, landbouwgrond en gezinnen liggen. Tegelijk gaat het om respectievelijk slechts ongeveer 0,6 en 0,8 procent van Oekraïne.

Ook in 2026 schuift de frontlijn plaatselijk op, maar veel trager dan tijdens de eerste invasieweken. Oekraïne meldde op 12 augustus dat het dit jaar 745 vierkante kilometer had heroverd in het zuidoosten, een oppervlakte die ruim vier keer zo groot is als de stad Antwerpen. Onafhankelijke kaartanalisten bevestigden dat Oekraïne op verschillende plaatsen terrein herwon. Rusland blijft ondertussen druk zetten in de regio Donetsk. De oorlog is dus geen bevroren conflict: de lijn verandert voortdurend, maar doorgaans met grote inspanningen en zware verliezen voor relatief beperkte terreinwinst.

Waarom de oorlog niet onmiddellijk zal stoppen

Een snelle beëindiging van de oorlog blijft weinig waarschijnlijk omdat het centrale conflict precies over die 120.000 vierkante kilometer gaat. Rusland wil de gebieden die het bezet behouden en eist bovendien dat Oekraïne zich uit de resterende delen van Donetsk terugtrekt. Oekraïne verwerpt dat. Voor Kiev zou het opgeven van grondgebied niet alleen een verlies van land zijn, maar ook van miljoenen levensverhalen, woningen, landbouwgronden, bedrijven en cultureel erfgoed.

Daarbij komt de veiligheidsvraag. Oekraïne vreest dat een akkoord zonder bindende en geloofwaardige garanties Rusland de kans zou geven om zich opnieuw te bewapenen en later een nieuwe aanval te beginnen. Die vrees is niet theoretisch: de Russische inname van de Krim en delen van de Donbas in 2014 bleek geen eindpunt, maar werd gevolgd door de grootschalige invasie van 2022.

Beide landen beschikken bovendien nog over de militaire capaciteit om door te vechten. Rusland kan aanvallen blijven uitvoeren met manschappen, artillerie, raketten en drones. Oekraïne verdedigt zich met eigen strijdkrachten, buitenlandse steun en aanvallen op Russische logistiek en energie-infrastructuur. Zolang beide regeringen denken dat hun positie aan het front of aan de onderhandelingstafel kan verbeteren, zal de bereidheid voor een pijnlijk compromis beperkt blijven.

Er is ten slotte het diepe gebrek aan vertrouwen. Eerdere akkoorden en tijdelijke bestanden hebben geen duurzame veiligheid gebracht. Bemiddelingspogingen hebben tot nu toe evenmin een stabiel staakt-het-vuren opgeleverd. Een echte vrede vraagt daarom veel meer dan een tijdelijke stilte van de wapens: er moet een antwoord komen op de grenzen, de status van het bezette gebied, de terugkeer van mensen en de veiligheid van Oekraïne op lange termijn.

Rusland bezit momenteel ongeveer een vijfde van Oekraïne, een gebied bijna zo groot als Griekenland. Maar die bezetting heeft Rusland geen beslissende overwinning opgeleverd. Zolang Rusland grondgebied wil behouden dat Oekraïne als onvervreemdbaar beschouwt en zolang er geen geloofwaardige veiligheidsregeling bestaat, is een onmiddellijk einde van de oorlog helaas niet in zicht.

Bronnen: CSIS: Russia-Ukraine War in 10 Charts, Council on Foreign Relations: War in Ukraine, Reuters over Oekraïense terreinwinst in 2026

Andy Vermaut