Van kinderrechten tot onderzoeksprijzen: Kiev bracht een hele dag onderzoeksjournalistiek samen onder luchtalarm

11 september 2026

Vrijdag 11 september 2026 werd in het Mercure Kyiv Congress Centre in Kiev een uitzonderlijk brede dag voor onderzoeksjournalistiek. De Ukrainian Investigative Journalists Conference 2026 bracht reporters, redacteurs, juristen, data-experts, mediaorganisaties, onderzoekers en vertegenwoordigers van controle-instellingen bijeen voor parallelle sessies over kinderrechten, journalistieke ethiek, GEOINT, financiële duurzaamheid van onderzoeksmedia, factchecking, grensoverschrijdende onderzoeken, openbare databanken, samenwerking met overheden, obstructie van journalisten en financiële controle. Indegazette.be volgde de conferentie in Kiev. De oorlog bleef geen verre achtergrond: tijdens een sessie over kinderen die juist vanwege Russische aanvallen uit Oekraïne waren geëvacueerd, klonk opnieuw het luchtalarm door het gebouw.

De ochtend begon met kinderen wier bescherming faalde

Om 10 uur opende een sessie over onderzoek naar schendingen van kinderrechten. Alla Sadovnyk van de onderzoeksredactie van Suspilne modereerde. Yanina Korniienko van Slidstvo.Info, Maksym Dudchenko van KibOrg, Linda Hourani van The Kyiv Independent en Nataliia Stratonova van Suspilne brachten dossiers mee waarin oorlog kinderen op heel verschillende manieren kwetsbaar maakte. De onderwerpen liepen van evacuatie naar Turkije en Italië tot internationale fondsenwerving met beelden van zieke Oekraïense kinderen en Russische beïnvloeding van jongeren in bezette gebieden. Achter ieder onderzoek zat dezelfde journalistieke vraag: wat gebeurt er wanneer kinderen worden weggehaald uit hun vertrouwde omgeving en de verantwoordelijkheid vervolgens over overheden, voogden, private organisaties, opvangstructuren en buitenlandse instellingen wordt verdeeld? De dossiers maakten duidelijk dat redding uit een oorlogsgebied op zichzelf nog geen garantie geeft op bescherming daarna.

Journalistieke ethiek kreeg tegelijk een eigen zaal

Terwijl in de ene ruimte kinderrechten centraal stonden, leidde Zurab Alasania van International Media Support een parallel gesprek over onderzoeksjournalistiek en nieuwe ethische vragen die door technologische verandering ontstaan. Alina Poliakova, adjunct-hoofdredacteur van Ukrainska Pravda, en Anna Murlykina, hoofdredacteur van 0629.com, stonden daar op het programma. De technologische mogelijkheden van 2026 zijn aanzienlijk: journalisten kunnen omvangrijke datasets verwerken, beeldmateriaal lokaliseren, bedrijfsstructuren automatisch doorzoeken en met AI sneller patronen vinden. Tegelijk blijft de journalist verantwoordelijk voor verificatie, wederhoor, proportionaliteit en de vraag of technisch mogelijke onderzoeksstappen ook journalistiek verantwoord zijn.

Alexandre Brutelle werkte met geografische onderzoeksgegevens

In de derde parallelle ruimte gaf Alexandre Brutelle van The Examination een workshop over GEOINT voor milieugerichte onderzoeksprojecten. GEOINT gebruikt geografische informatie, satellietbeelden, kaarten, locatiegegevens en andere ruimtelijke bronnen om gebeurtenissen en veranderingen aan concrete plaatsen te koppelen. In Oekraïne heeft dergelijke verificatie sinds 2022 een bijzonder praktisch karakter gekregen. Een beschadigd terrein, illegale ontginning, verwoeste infrastructuur, vervuiling, troepenbeweging of gewijzigd landschap kan via geografische gegevens worden onderzocht wanneer klassieke toegang onmogelijk of gevaarlijk is. Brutelles workshop werd later op de dag herhaald, zodat deelnemers uit andere sessies alsnog konden aansluiten.

De vraag hoe onderzoeksmedia financieel kunnen blijven bestaan

Na de eerste koffiepauze leidde Kateryna Rodak van NGL.media een sessie over duurzame modellen voor onderzoeksmedia. Syed Nazakat, oprichter en CEO van DataLEADS uit India, David Schraven, oprichter van CORRECTIV uit Duitsland, Anastasiia Borema van Bihus.Info, Antonina Torbich, medeoprichter en directeur van 4 Vlada, en Anastasiia Kyzym van Poltavska Khvylia waren de sprekers. Het onderwerp raakt een structureel probleem. Een degelijk onderzoek kan weken of maanden werk vergen terwijl advertenties, abonnementen of losse publicatie-inkomsten die kosten niet automatisch dekken. Regionale redacties hebben bovendien vaak kleinere financiële buffers terwijl zij lokaal precies tegenover de bestuurders, ondernemers en instellingen staan die zij controleren. Lezersinkomsten, donoren, lidmaatschappen, internationale samenwerking en gespecialiseerde diensten kunnen helpen, maar elke financieringsvorm vereist transparantie en redactionele onafhankelijkheid.

Factchecking werd als onderdeel van het onderzoek zelf behandeld

In een andere zaal modereerde Andrii Ianitskyi van ProMedia de sessie over factchecking van onderzoeksjournalistiek. Artur Chemyrys van 18000, Olena Loginova van OCCRP en Dmytro Radchenko van RPDI stonden er samen op het podium. Bij onderzoeksjournalistiek vindt feitencontrole niet pas plaats wanneer een artikel bijna klaar is. Namen, bedrijfsgegevens, eigenaars, betalingen, datums, adressen, contracten, openbare registers, beeldmateriaal en verklaringen moeten tijdens het onderzoek al voortdurend tegen elkaar worden gehouden. Wanneer een publicatie ernstige aantijgingen bevat, kan één verkeerd geïdentificeerde persoon of één fout geïnterpreteerd document het hele dossier beschadigen.

Na de middag gingen onderzoeken letterlijk de grens over

Om 14 uur leidde Olena Loginova van OCCRP een sessie over bekroonde grensoverschrijdende onderzoeksprojecten. Olesya Lantsman van het Center for Public Investigations en Valeriya Yegoshyna van Schemes waren geprogrammeerd, net als journalist Anna Myroniuk en het duo Inna Hadzynska en Olena Kushchenko van Texty.org.ua. De juiste schrijfwijze Valeriya Yegoshyna is bevestigd door RFE/RL; zij werkt als onderzoeksjournalist voor Schemes. Anna Myroniuk werkt sinds april 2024 als editor bij dezelfde onderzoeksredactie. Een grensoverschrijdend dossier begint vaak in één land maar loopt via bedrijfsregisters, bankrelaties, vastgoed, tussenpersonen, buitenlandse bestuurders of gelekte datasets verder naar andere rechtsgebieden. Een Oekraïense journalist kan een persoon of onderneming herkennen die voor een buitenlandse dataredactie onbekend is, terwijl een buitenlandse collega toegang heeft tot registers die vanuit Oekraïne moeilijker te onderzoeken zijn.

Clarity Project, BI.Prozorro en VAKS vyrishyv brachten openbare data naar de journalist

Parallel stond het eerste deel over Oekraïense data-aggregatoren gepland. Liudmyla Prokhorova van Clarity Project, Iryna Basova van BI.Prozorro en Oksana Kopiichuk van VAKS vyrishyv, in het Engels aangeduid als HCAC Decides, presenteerden instrumenten waarmee journalisten openbare gegevens sneller kunnen doorzoeken. Losse overheidsdatabanken bevatten vaak gigantische hoeveelheden informatie, maar pas wanneer transacties, aanbestedingen, bedrijven en gerechtelijke beslissingen gericht doorzoekbaar worden, krijgt een reporter een bruikbaar vertrekpunt. Een verdachte overeenkomst in één aanbesteding kan daardoor naast tientallen andere contracten van dezelfde onderneming worden gelegd.

Olha Odarchenko keek naar Google en Discover

In de derde zaal behandelde Olha Odarchenko van SEO for Media de manier waarop Google en Google Discover onderzoeksjournalistiek in 2026 vinden. Vindbaarheid is voor onderzoeksredacties geen bijkomstigheid. Een verhaal waaraan maanden is gewerkt, heeft pas maatschappelijke werking wanneer het publiek het kan bereiken. Daarbij ontstaat wel een duidelijke grens: een titel en presentatie kunnen worden geoptimaliseerd, maar de inhoud en feitelijke precisie mogen nooit worden aangepast om alleen algoritmisch bereik te behalen.

Het laatste inhoudelijke blok draaide om impact

Om 15.45 uur leidde Ivan Lakhtionov van Transparency International Ukraine een sessie over de manier waarop journalistieke onderzoeken effect kunnen krijgen via overheidsinstanties. Vitalii Husak van RPDI, Artur Chemyrys van 18000, Pavlo Lisnychenko van het Prozorro Center of Media Investigations en Olesia Koval van Transparency International Ukraine stonden op het programma. Onderzoeksjournalisten kunnen misstanden aantonen, maar zij kunnen geen strafonderzoek openen, vergunning intrekken of bestuurlijke sanctie opleggen. Daarvoor zijn politie, parketten, toezichthouders, rechtbanken en overheden nodig. Tegelijk moet de journalist onafhankelijk blijven van dezelfde instellingen waarvan hij actie verlangt. Journalistieke controle eindigt dus niet wanneer een overheid reageert; ook die reactie moet worden gevolgd.

Waarom aanvallen op journalisten zo vaak niet bij een vonnis eindigen

Oksana Romaniuk van het Institute of Mass Information leidde op hetzelfde moment een sessie over obstructie van journalisten en de vraag waarom zulke zaken vaak niet tot een rechterlijke uitspraak leiden. Kateryna Diachuk van IMI, Aliona Bereza van ZhAR.Info, Pauline Maufrais van Reporters Without Borders, Yaroslav Yurchyshyn, voorzitter van de bevoegde commissie voor vrijheid van meningsuiting in de Verkhovna Rada, en Oleh Pepeliuk van het Office of the Prosecutor General namen deel. Hiermee zaten vertegenwoordigers uit journalistiek, persvrijheidsmonitoring, parlement en vervolgingsapparaat rond dezelfde vraag. Tussen een bedreiging of fysieke obstructie en een definitieve gerechtelijke beslissing liggen aangifte, bewijsverzameling, kwalificatie van het misdrijf, onderzoek, vervolgingsbeslissing en rechtbank. Wanneer één schakel faalt, kan een zaak stilvallen.

Olha Volkhina, Veronika Zimmer en Inna Popovych sloten de datalijn af

Het tweede deel over data bracht Olha Volkhina van het Fiscal Policy Research Center, Veronika Zimmer van YouControl en YC World en Inna Popovych van hromadske samen. De schrijfwijze Veronika Zimmer werd buiten het programma gecontroleerd; YouControl gebruikt die naam voor de YC World-specialist. Het programma koppelde dit blok aan de anatomie van grensoverschrijdend onderzoek, van datamining tot visuele bewijsopbouw. YC World geeft journalisten de mogelijkheid om bedrijfs- en persoonsrelaties in tientallen rechtsgebieden te onderzoeken. De internationale dimensie is relevant wanneer een onderneming in Oekraïne slechts één schakel blijkt te zijn in een structuur die via andere landen loopt.

Ook Olena Dub was aanwezig in het praktische datagedeelte

Olena Dub stelde zich tijdens het werkgedeelte voor als Social Programs Manager bij YouControl, een functie die ook onafhankelijk kon worden bevestigd. Zij plaatste het gebruik van open gegevens nadrukkelijk in de context van journalistiek en publieke controle. De data-instrumenten die tijdens de dag aan bod kwamen, moesten journalisten niet automatisch een kant-en-klaar verhaal geven. Ze moesten vooral helpen om betere vragen te vinden: wie kreeg het geld, wanneer werd betaald, welke onderneming duikt telkens opnieuw op en waar wijkt de administratie af van andere officiële gegevens?

De conferentie rustte op een breed netwerk van partners

De Ukrainian Investigative Journalists Conference 2026 werd gedragen door een reeks internationale en Oekraïense partners. In het programma werden International Media Support, Institute for War and Peace Reporting, UNESCO, Journalismfund.eu, Fondation Hirondelle, European Centre for Press and Media Freedom, Women in Media, Transparency International Ukraine, EU Anti-Corruption Initiative en People in Need genoemd. Die spreiding toont welke elementen onderzoeksjournalistiek in Oekraïne tegelijk nodig heeft: opleiding, financiële middelen, juridische bescherming, grensoverschrijdende samenwerking, toegang tot data en aandacht voor persvrijheid.

Een luchtalarm onderbrak het verhaal over geëvacueerde kinderen

Een van de meest veelzeggende momenten kwam niet uit een presentatie. Terwijl Nataliia Stratonova uitlegde hoe Oekraïense kinderen na evacuatie naar Italië in juridische procedures over voogdij en verblijf waren beland, klonk door het gebouw opnieuw de waarschuwing voor een luchtaanval. Even later werd in het Engels gemeld dat het alarm voorbij was. De presentatie ging verder. Dat moment vatte de veiligheidscontext van de conferentie bijna pijnlijk precies samen: kinderen waren naar het buitenland gebracht om hen tegen Russische aanvallen te beschermen, terwijl jaren later een gesprek over de juridische gevolgen van die evacuatie opnieuw door dezelfde oorlog werd onderbroken.

De dag eindigde niet met de laatste sessie

Na 17.15 uur was het inhoudelijke programma nog niet werkelijk voorbij. De deelnemers verplaatsten zich naar de ceremonie van de National Investigative Journalism Competition 2026. Anna Babinets van Slidstvo.Info en Yevhen Zaslavskyi van Media Development Foundation leidden de avond. Daar verschoof de aandacht van methoden en opleidingen naar concrete onderzoeken die het afgelopen jaar journalistieke en soms persoonlijke risico’s hadden meegebracht. De wedstrijd ontving 101 inzendingen. Twaalf onderzoeken haalden de finale in de twee hoofdcategorieën en daarnaast werd een speciale regionale onderscheiding uitgereikt.

Wie op vrijdag 11 september enkel naar het uurrooster keek, zag een conferentiedag van 10 uur tot in de avond. Wie de inhoud volgde, zag iets anders: in dezelfde stad waar luchtalarmen nog dagelijkse realiteit zijn, werkten journalisten aan dossiers over kwetsbare kinderen, verdwenen geldstromen, militaire misstanden, openbare aanbestedingen, persdruk en Russische oorlogsmisdaden. De onderzoeksjournalistiek in Kiev draaide die dag niet rond één thema, maar rond dezelfde kernvraag: hoe kan controle blijven functioneren wanneer oorlog, macht en grote financiële belangen tegelijk druk zetten?

Bronnen:
Ukrainian Investigative Journalists Conference 2026 – officieel programma, dag 2.
Eigen verslaggeving indegazette.be vanuit Kiev, 11 september 2026.
RFE/RL – profiel Valeriya Yegoshyna en Anna Myroniuk.
YouControl – organisatie- en teaminformatie.
Media Development Foundation – finalisten National Investigative Journalism Competition 2026.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)