Een leraar die niet meer leert, moet zich vragen stellen (opinie)

Ik heb in verschillende omstandigheden lesgegeven en kennis doorgegeven, zowel binnen wetenschappelijke en onderwijscontexten als binnen de krijgskunsten. Dat heeft mij één overtuiging gegeven die in de loop der jaren alleen maar sterker is geworden: een leraar die denkt dat hij niets meer hoeft te leren, loopt het risico een slechte leraar te worden. Lesgeven wordt soms voorgesteld als eenrichtingsverkeer. De leraar weet en de leerling ontvangt. In werkelijkheid is het veel interessanter. Een goede vraag van een leerling kan een leraar dwingen opnieuw na te denken over iets wat hij jarenlang automatisch heeft gedaan. Waarom gebeurt deze beweging precies zo? Waarom gebruiken we deze methode? Is er een betere manier om dit uit te leggen? Zulke vragen houden kennis levend. Dat geldt in een dojo evenzeer als in een laboratorium of klaslokaal. Ik heb door de jaren heen met zeer uiteenlopende leraren en meesters uit verschillende landen gewerkt. Hun benaderingen waren niet identiek. De ene legde meer nadruk op techniek, de andere op houding, timing of traditie. Juist doordat verschillende mensen dezelfde materie anders benaderen, kan een leerling zijn eigen begrip ontwikkelen. Daarom geloof ik ook niet in leraren die hun leerlingen willen veranderen in kopieën van zichzelf. Het doel van onderwijs moet zijn dat iemand zelfstandig leert denken en groeien. Een leerling die na tien jaar alleen exact kan herhalen wat zijn leraar heeft gezegd, heeft misschien veel onthouden maar nog niet noodzakelijk geleerd zelfstandig te onderzoeken. Een leraar moet daartegen kunnen. Hij moet verdragen dat een leerling vragen stelt. Hij moet zelfs verdragen dat een leerling hem op een bepaald terrein voorbijgaat. Wanneer dat gebeurt, is dat geen nederlaag van de leraar. Het kan juist het bewijs zijn dat hij zijn taak goed heeft uitgevoerd. Die houding vraagt nederigheid. Titels kunnen gevaarlijk zijn wanneer iemand ze begint te verwarren met onfeilbaarheid. Professor, doctor, meester of expert zijn woorden die iets zeggen over opleiding of ervaring. Ze maken iemand niet automatisch correct. Ik draag verschillende titels uit verschillende domeinen, maar geen enkele titel ontslaat mij van de plicht te blijven lezen, luisteren en leren. Dat is misschien de belangrijkste boodschap die ik aan jonge leraren en deskundigen zou willen meegeven. Bewaak uw deskundigheid, maar bewaak vooral uw nieuwsgierigheid. Zodra mensen geen vragen meer aan u mogen stellen, bent u niet langer bezig kennis over te dragen. Dan bent u vooral uw positie aan het verdedigen. Een echte leraar hoeft niet bang te zijn voor vragen. Hij leeft ervan.

Antonio Lo Cascio