Burgerstemmen in Brussel zetten vraagtekens bij het Europese terugkeerbeleid

12 november 2025

Aanleiding en inzet

In het Europees Parlement in Brussel werd een concept van het Europese terugkeerbeleid publiek besproken door mensen die er dagelijks mee te maken hebben, parlementsleden en vakbondsvertegenwoordigers. De insteek was feitelijk: hoe verhouden stevige terugkeerregels zich tot grondrechten, het belang van het kind en een individuele beoordeling per dossier? De vragen kwamen niet uit theorie, maar uit concrete situaties van wonen, werken, naar school gaan en een klacht durven neerleggen.

Wat er precies gebeurde

Een delegatie van betrokken burgers overhandigde eigen tekstvoorstellen aan leden van het Europees Parlement. Zij stelden dat het huidige ontwerp te weinig rekening houdt met mensen die hier al jarenlang leven en bijdragen. De documenten werden aangeboden samen met voorstellen van FGTB, CSC en MRAX, met steun van de Maison du Peuple d’Europe. De boodschap van de initiatiefnemers was helder: zonder opname van deze verbeteringen vragen zij de voltallige Kamer om het ontwerp in zijn geheel te verwerpen.

De stemmen in de zaal

Burgers met uiteenlopende achtergronden namen het woord: een zorgmedewerker die opleidingen en mantelzorg combineert, een moeder met kleinkinderen in België, een kunstenares die jarenlang op papieren wachtte en jonge vrouwen die vrijwilligerswerk en cursussen volgden. Hun verhaal was gelijklopend: zonder verblijfstitel is een bankrekening openen, een arbeidsovereenkomst tekenen of een huurcontract afsluiten nauwelijks haalbaar. Tegelijk draaien zij mee in sectoren die moeilijk volk vinden: thuiszorg, logistiek, huishoudelijk werk.

Juridische kernpunten

Gespreksdeelnemers legden drie knooppunten op tafel. Ten eerste het recht op een doeltreffend beroep, inclusief schorsende werking waar dat nodig is, zodat niemand wordt uitgezet terwijl een procedure nog loopt. Ten tweede het verbod op terugzending naar gevaar, dat niet mag verwateren door korte termijnen of procedurele druk. Ten derde het belang van het kind, dat zichtbaar en toetsbaar moet doorwegen wanneer gezinnen geworteld zijn via school en zorg. De vraag uit de zaal was precies: als iemand een procedure voert – asiel, regularisatie of beroep – mag die persoon in die periode niet als onregelmatig worden bestempeld.

De sculptuur “Apolide”, gemaakt door Marcello Chiarenza samen met zijn zoon Giovanni Chiarenza. De maker omschrijft het werk als een pleidooi voor een thuis voor iedere mens; het huis – arm of rijk – verbeeldt de schepping en een blijvende heimwee naar het paradijs.

Detentie en meldingsbereidheid

Veldwerkers en juristen beschreven hoe detentie, zeker bij niet-begeleide minderjarigen, de drempel verhoogt om uitbuiting te melden. Als een klacht tegen een werkgever het risico op vasthouden of verwijdering vergroot, blijven misbruiken vaker onder de radar. Een geloofwaardige aanpak vergt veilige meldpunten, heldere garanties tegen vergelding en toegang tot rechtsbijstand die meer is dan een formulier.

Uitbesteding buiten de Unie

De discussie verschoof naar plannen om opvang en procedurestappen in derde landen te plaatsen. Het “model Albanië” werd genoemd als voorbeeld van het verschuiven van verantwoordelijkheid. Tegenstanders stelden dat rechtsbescherming dan verder van het dagelijkse leven van betrokkenen komt te staan. Gevraagd werd om onafhankelijke effectbeoordelingen, transparante criteria en inspraak van organisaties die het terrein kennen, vooraleer hierover beslist wordt.

Werk, regularisatie en economische realiteit

Vakbonden, waaronder de Ligue des travailleuses domestiques en vertegenwoordigers uit de christelijke vakbondsfamilie, vroegen dat slachtoffers die klacht indienen niet in detentie belanden en tijdens procedures toegang krijgen tot legale arbeid. Hun redenering was tweeledig: dit ontneemt malafide werkgevers de hefboom van angst en levert reële bijdragen aan de sociale zekerheid. In sectoren met personeelstekorten helpt het erkennen van feitelijk werk om de grijze markt in te perken en continuïteit te waarborgen.

Individuele afweging in plaats van sjabloon

Sprekers vroegen beslissingen die de feitelijke situatie centraal zetten: schoolgaande kinderen, een vaste baan, mantelzorg, een lopend strafdossier wegens uitbuiting of huiselijk geweld. Het begrip “samenwerking” met de overheid moet helder worden gedefinieerd, zodat burgers weten wat er verwacht wordt en willekeur uitblijft. Toegang tot dossierstukken, redelijke termijnen en reële juridische ondersteuning zijn daarvoor noodzakelijk.

Politieke context en toerekenbaarheid

Parlementsleden schetsten een gespannen Europese context waarin het debat over migratie snel verhardt. Zij wezen erop dat migratiebeleid geen strafrecht is en dat het Handvest van de grondrechten niet mag worden omzeild via procedurele kunstgrepen. Organisatoren stelden dat het ontwerp in zijn huidige vorm in strijd is met fundamentele rechten, arbeidsrechten, het belang van slachtoffers en kinderen, en internationale afspraken rond bescherming tegen geweld op de werkvloer. Deze stelling is onderdeel van hun politieke beoordeling en werd zo gecommuniceerd aan het publiek.

De oproep van de initiatiefnemers

In hun communiqué gaven de initiatiefnemers aan dat het ontwerp duizenden mensen treft die hier al jaren wonen, werken en bijdragen. Zij koppelden hun tekstvoorstellen aan de vraag om een beleid dat waardigheid, rechten en daadwerkelijke inclusie vooropzet. Zonder opname van hun verbeteringen roepen zij Europarlementariërs op om het ontwerp-regelwerk als geheel te verwerpen.

Wat dit in de praktijk betekent

De bijeenkomst maakte duidelijk dat rechtszekerheid niet stopt bij regels op papier. Zij ontstaat wanneer een zorgmedewerker die al jaren meedraait een contract kan tekenen, wanneer een huishoudwerker veilig klacht kan indienen en wanneer een gezin met schoolgaande kinderen niet in een grijze zone blijft hangen. Dit is geen gunst. Het is de manier waarop recht zichtbaar wordt in het dagelijkse leven.

Volgende stappen

De aanwezigen vroegen een grondige toets aan het Handvest van de grondrechten, kinderrechten en bestaande jurisprudentie, met heldere definities van kernbegrippen en structureel overleg met terreinactoren. Elke aanpassing moet uitlegbaar zijn, controleerbaar in de rechtszaal en uitvoerbaar voor wie met dossiers werkt. Dat is de maatstaf waarop burgers beleid afrekenen.

Bronnen:
Maison du Peuple d’Europe: “Le Règlement Retour menace nos droits et nos vies”, Brussel, 12 november 2025 (contact: Pietro Emili, 0485 92 56 81, pietro@mpevh.be)
Overhandigde voorstellen en interventies van betrokken burgers in het Europees Parlement, Brussel
Bijdragen van FGTB, CSC en MRAX, met steun van de Maison du Peuple d’Europe
Publieke verklaringen en zaalinterventies van Cecilia Strada, Muriel Laurent, Sandro Ruotolo en Leoluca Orlando

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)