IJsbeermoeder overleeft bittere kou, maar toekomst soort onzeker door smeltend zee-ijs

12 juli 2025

Cristiana Bortemps trotseerde temperaturen van min 40 graden Fahrenheit en ijzige windstoten tot 75 graden onder nul. Haar doel? Het vastleggen van het leven van ijsberen in het barre noorden. Haar documentaire “Arctic Encounters” (24 min) krijgt nu een tweede primeur tijdens het My Name is Climate filmfestival in Birmingham.

Een uitputtende zoektocht

Vanuit een lodge van de Cree First Nation, nabij Wapusk National Park in Canada, begon de zoektocht midden februari. Enkel per helikopter bereikbaar, door metershoge sneeuw. Dagenlang speurden trackers vanaf sneeuwscooters, vaak vast in de sneeuw, naar sporen. Het wachten gebeurde in bittere kou, soms urenlang in voertuigen op een bevroren meer. Een week lang leken de kansen op een ontmoeting verkeken. Tot de ochtend van de doorbraak.

Moeder en welpen in de sneeuw

Een moederbeer met twee drie maanden oude welpen verscheen. Geboren rond Kerstmis, verborgen in een hol, hadden de jongen maandenlang melk gedronken bij hun moeder. Zij at al die tijd niet en verloor de helft van haar gewicht. Nu trok ze, uitgehongerd, richting het zee-ijs op zoek naar voedsel. De welpen speelden onbevreesd, de moeder waakzaam. “Ik was diep geraakt,” vertelt Bortemps. Het vertrek van de moeder naar het smeltende zee-ijs stemde haar treurig.

Leven op het ijs: een wankel evenwicht

Bortemps trok verder, naar Nunavut. Daar is het zee-ijs acht maanden per jaar bevroren en essentieel voor ijsberen én de Inuit-gemeenschappen, die er jagen en reizen met qamutiit (hondensleden). Ze zag de gevaren: brede scheuren (‘leads’) in het ijs, levensbedreigend zonder ervaren Inuit-gidsen. In de lente, bij het smelten, observeerde ze een ijsbeer bij de ‘floe edge’ – de grens tussen vast ijs en open zee – geduldig wachtend op zeehonden. Een cruciaal tafereel: zeehondenvet is onmisbaar voor de beer.

Een jonge beer in nood

Een schrijnend beeld: een jonge beer, nauwelijks ouder dan een welp, sleepte een zeehondenkadaver. Te jong om dit zelf gevangen te hebben. Het was waarschijnlijk een achtergelaten prooi, een kans die zijn leven kon redden – als hij hem maar kon verdedigen tegen meeuwen en raven.

Zee-ijs: sneller weg dan gedacht

Het zee-ijs verdwijnt alarmerend snel. Tegenwoordig bedraagt de totale oppervlakte nog zo’n 2,5 miljoen vierkante mijl (ruim 6,4 miljoen vierkante kilometer). Jaarlijks krimpt het gebied met bijna 60.000 vierkante mijl (circa 155.000 vierkante kilometer). Niet alleen de oppervlakte neemt af, ook de dikte en stabiliteit van het pakijs – cruciaal voor de beren – verminderen. “Het is een constant bewegende, kraakende en kruiende omgeving,” legt Bortemps uit. “Beren passen zich aan, maar de druk is enorm.” Wetenschappers schatten de wereldpopulatie op 20.000 tot 25.000, maar classificeren ijsberen als ‘kwetsbaar’.

Een onzekere toekomst

Experts zijn somber. Hoewel ijsberen veerkrachtig zijn – ze kunnen voedsel zoeken op land als het ijs wegblijft – is hun toekomst grimmig. Geschat wordt dat mogelijk slechts 2.000 tot 3.000 beren een blijvend verlies van zee-ijs zullen overleven. “Hun aantal zal drastisch slinken,” voorspelt een onderzoeker in de film. “De genetische diversiteit wordt te beperkt om de soort op lange termijn gezond te houden. Ze zullen extreem kwetsbaar worden.”

Een oproep vanuit de wildernis

Bortemps sluit af met hoop, geïnspireerd door jongeren die zich inzetten voor het klimaat. Haar reis leverde adembenemende beelden van speelse welpen en majestueuze volwassen beren in een betoverend maar bedreigd landschap. Maar de boodschap is helder: het lot van de ijsbeer is onlosmakelijk verbonden met dat van de planeet. Het smelten van zee-ijs beïnvloedt wereldwijde weersystemen en de zeespiegel stijgt nu al 0,35 cm per jaar. “We hebben maar één planeet,” stelt Bortemps. “Wat hier gebeurt, raakt ons allemaal. De tijd om te handelen is nu.”