Vergeten vrouwenorkest krijgt stem in Kortrijk
9 november 2025
Op zondag 16 november 2025, vanaf 10.00 uur, openen de vrienden en bewoners van het begijnhof in Kortrijk hun deuren voor een ledenvoormiddag die helemaal in het teken staat van muziek, oorlog en familiegeschiedenis. Centraal staat een lezing van historicus en curator Piet Chielens over zijn oudoom en oudtante, Alfons en Agnes, en over de vrouwenorkesten waarin zij ruim een eeuw geleden door heel Europa optraden.
Ledenvoormiddag in het begijnhof Kortrijk
De ledenvoormiddag speelt zich volledig af in het historische begijnhof van Kortrijk. Tussen 10.00 en 10.30 uur worden bezoekers verwelkomd in de Sint-Mattheuskapel. Daarna, van 10.30 tot 11.45 uur, brengt Piet Chielens zijn lezing onder de titel “Het vrouwenorkest”. Na afloop is er van 12.00 tot 13.00 uur tijd voor een glaasje en een broodje in de Sint-Annazaal, waar aanwezigen kunnen napraten en vragen stellen.
De organisatie kiest bewust voor de eigen “thuishaven” van het begijnhof. De kleinschalige setting maakt het mogelijk dat aanwezigen niet alleen luisteren, maar ook het verhaal laten binnenkomen en in gesprek gaan over wat deze geschiedenis vandaag nog kan betekenen.
Van In Flanders Fields Museum naar vergeten verhalen
Piet Chielens was van 1996 tot 2021 directeur van het In Flanders Fields Museum in Ieper. In die jaren leerde hij dat de geschiedenis niet alleen wordt gedragen door bekende namen en machthebbers, maar evenzeer door ‘gewone’ mensen die zelden in handboeken terechtkomen. Hun ervaringen verdwijnen veel sneller uit het zicht.
Toen hij in zijn eigen familie stootte op een bijna verdwenen verhaal over vrouwenorkesten die rond 1900 in theaters en zalen in heel Europa populair waren, besloot hij dat hij dat spoor verder wilde uitwerken. Deze orkesten trokken publiek in verschillende landen, maar raakten na de Eerste Wereldoorlog naar de achtergrond, ook in het historisch onderzoek. De vraag hoe dat komt en waarom deze muziekpraktijk zo stilviel, vormt een rode draad in zijn lezing.
Chielens ziet in die vergeten geschiedenis ook een vroeg voorbeeld van Europese samenwerking, waarin muzikantes uit diverse landen door het continent trokken, werkten en leefden. De oorlog maakte abrupt een einde aan die dynamiek en zorgde ervoor dat zowel mensen als muziek een andere, vaak hardere realiteit onder ogen moesten zien.
Alfons en Agnes op tournee door Europa
In Kortrijk vertelt Piet Chielens het verhaal aan de hand van een dubbelportret van zijn oudoom Alfons en zijn oudtante Agnes. Tussen 1895 en 1914 werkten zij met vrouwenorkesten in uiteenlopende Europese steden, reisden van engagement naar engagement en bouwden zo een bestaan op in een tijd van snelle veranderingen.
Met beeldmateriaal en zorgvuldig opgebouwde scènes schetst hij hoe deze familieleden leefden, repeteerden, optraden en zich aanpasten aan telkens andere landen en publieken. Wanneer in 1914 de oorlog uitbreekt, worden zij uiteindelijk op de vlucht gejaagd. Hun persoonlijke geschiedenis geeft een gezicht aan een bredere groep muzikantes en artiesten die door de oorlog hun werk kwijtraakten en een andere toekomst moesten zoeken.
De lezing maakt duidelijk hoe een grote oorlog niet alleen frontsoldaten of politieke leiders raakt, maar ook artiesten, toeschouwers en iedereen die rond de podia werkt. Vriend en vijand, muzikant en luisteraar: geen van hen blijft onberoerd. Zelfs de muziek lijdt onder de breuklijn die de periode 1914-1918 door levens trok.
Van lezing naar boek: Het Vrouwenorkest
Parallel met de lezing werkt Piet Chielens aan een boek met dezelfde thematiek. Het krijgt de titel “Het Vrouwenorkest” en situeert zich op het snijvlak tussen literaire non-fictie en een roman gebaseerd op ware gebeurtenissen. Ook daarin staan Alfons, Agnes en de vrouwenorkesten waarin zij meespeelden centraal, maar dan met nog meer ruimte voor detail, context en historische kadering.
De publicatie van het boek wordt tegen het einde van 2026 verwacht. Voor wie de lezing in Kortrijk bijwoont, vormt deze ochtend een voorproefje van het verhaal dat in het boek verder wordt uitgediept. Tegelijk blijft het een zelfstandig verhaal: de lezing is zo opgebouwd dat bezoekers zonder voorkennis kunnen volgen en met nieuwe inzichten naar huis gaan.
De vraag hoe het kan dat vrouwenorkesten rond 1900 volle zalen trokken en vandaag bijna uit het collectieve geheugen verdwenen zijn, zal tijdens de ledenvoormiddag zeker bij het publiek blijven hangen. Dat maakt dit verhaal geschikt om te delen, online én offline.
Praktische informatie voor leden en bezoekers
De ledenvoormiddag vindt plaats op zondag 16 november 2025 in het begijnhof van Kortrijk. Vanaf 10.00 uur is iedereen welkom in de Sint-Mattheuskapel. De lezing “Het vrouwenorkest” loopt van 10.30 tot 11.45 uur. Tussen 12.00 en 13.00 uur is er een drankje en een broodje voorzien in de Sint-Annazaal.
Voor leden van Vrienden en bewoners Begijnhof Kortrijk is de deelname gratis. Wie geen lid is, betaalt 10 euro voor de volledige voormiddag. Inschrijven kan tot en met donderdag 13 november 2025 via telefoonnummer 0473 86 26 87 (Hubert) of per e-mail op begijnhofkortrijk@gmail.com of voorzitterbegijnhofkortrijk@gmail.com. Voor algemene vragen over de vereniging kan ook voorzitter Wim Vandamme gecontacteerd worden op 0487 211 407.
De vereniging Vrienden en bewoners Begijnhof Kortrijk, met voorzitter Wim Vandamme, wil met deze ledenvoormiddag tonen hoe persoonlijke verhalen een andere blik op de geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog en op de rol van muziek in het dagelijks leven kunnen geven. Wie zich aangesproken voelt door het samenspel van lokale verankering en Europese geschiedenis, zal in deze lezing veel aanknopingspunten vinden.
Bronnen:
Vrienden en bewoners Begijnhof Kortrijk – nieuwsbrief Najaar 2025
Persbericht lezing Piet Chielens – Het vrouwenorkest
Vrienden & Bewoners Begijnhof Kortrijk – https://www.facebook.com/KortrijksBegijnhof
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)
