Herinneringspad naar Mauthausen betrekt nieuwe generaties bij de Shoah
9 november 2025
Met een nieuwe educatieve daguitstap vanuit Wenen naar de voormalige concentratiekamp-site van Mauthausen wil de Conference on Jewish Material Claims Against Germany, kortweg Claims Conference, jongere en oudere bezoekers nauwer betrekken bij de geschiedenis van de Shoah. De Mauthausen Memorial Path-tours vertrekken regelmatig vanuit het centrum van Wenen en leggen de nadruk op de Joodse ervaring in het kamp, tachtig jaar na de bevrijding van Mauthausen en 87 jaar na de pogromnacht die bekendstaat als Kristallnacht.
Herdenking van Kristallnacht in een hedendaags kader
De officiële lancering van de Mauthausen Memorial Path vond plaats op donderdag 6 november 2025 in New York, bewust in de aanloop naar de herdenkingsdagen van Kristallnacht op 9 en 10 november. In 1938 sloegen in Oostenrijk, Duitsland en het toenmalige Sudetenland nazi’s huizen, winkels en synagogen kort en klein, werden Joden publiek vernederd en in elkaar geslagen en kwamen mensen om het leven. Ruim dertigduizend Joden werden in die twee dagen afgevoerd naar concentratiekampen.
Voor de Claims Conference is die historische breuklijn een waarschuwing die vandaag nog steeds meespeelt. Haatdragende taal sloeg toen om in georganiseerde staatsgeweldpleging. Met de nieuwe rondritten naar Mauthausen wil de organisatie de stap zetten van abstracte kennis naar concrete confrontatie met de plaats waar vervolging en moord werden uitgevoerd.
Daguitstap vanuit Wenen met nadruk op Joodse verhalen
De Mauthausen Memorial Path-tours vertrekken vanaf Josef-Meinrad-Platz in hartje Wenen. De deelnemers verzamelen om 07.45 uur, de bus vertrekt om 08.00 uur stipt richting Mauthausen en keert om 16.00 uur terug, met aankomst rond 18.00 uur opnieuw in Wenen. De heen- en terugrit gebeuren met een comfortabele touringcar, zodat de groep de volledige dag samen blijft.
Een ticket kost 18 euro per persoon. Jongeren tot en met 18 jaar betalen 9 euro, studenten tot 26 jaar 10 euro. De prijs is bewust laag gehouden, zodat ook scholieren, jonge volwassenen en mensen met een beperkt budget de tocht kunnen maken. De rondritten worden georganiseerd op zondagen en donderdagen en kunnen groepen tot 75 deelnemers ontvangen.
Opvallend is dat de begeleiding in handen is van kleinkinderen van overlevenden van de Shoah. Zij geven, samen met historici en educatieve medewerkers, inhoudelijke duiding en staan mee in voor het contact met de bezoekers. Voor de Claims Conference past dat in de bredere stap naar een tijdperk waarin steeds meer directe getuigen sterven en nazaten steeds vaker zelf het verhaal verder dragen.
Wat bezoekers tijdens de Mauthausen Memorial Path ervaren
Tijdens de busrit naar Mauthausen krijgen deelnemers inleidende informatie over de opbouw van het kamp, de rol van Oostenrijk binnen het naziregime en vooral de ervaringen van Joodse gevangenen. De introductie gaat in op de manier waarop Joden in Oostenrijk systematisch werden uitgesloten, weggevoerd en uiteindelijk in Mauthausen en andere kampen terechtkwamen.
Op de site zelf volgen bezoekers geen klassieke rondleiding met één gids, maar verkennen zij het herinneringslandschap individueel met behulp van een mobiele applicatie. Via die app zijn plattegronden, audiogidsen en historische kernen beschikbaar, zodat elke deelnemer op eigen tempo langs barakken, wachttorens, binnenplaatsen en herdenkingsplaatsen kan gaan.
Er is tijd voorzien aan markante plekken, zoals de zogenaamde “Stairway of Death”, waar gevangenen steenblokken uit de steengroeve naar boven moesten dragen, en bij verschillende Joodse gedenktekens. De organisatoren willen dat bezoekers niet alleen informatie meekrijgen, maar ook de ruimte hebben om stil te staan bij wat er op dezelfde grond is gebeurd.
Op de terugweg naar Wenen is er opnieuw aandacht voor het verwerken van de indrukken. De begeleiders nodigen de deelnemers uit om vragen te stellen, gevoelens onder woorden te brengen en verbanden te leggen met actuele discussies over antisemitisme, racisme en democratische waarden. De nadruk ligt op historische nauwkeurigheid, maar ook op de vraag wat deze geschiedenis betekent voor houding en keuzes vandaag.
Waarom dit herinneringswerk in Oostenrijk nu gebeurt
De Mauthausen Memorial Path is sinds augustus getest in een proefperiode en wordt nu structureel aangeboden. De rondritten zijn een samenwerking tussen de Claims Conference, de Oostenrijkse federale kanselarij, de federale regering en de stad Wenen.
Volgens de Claims Conference toont recent onderzoek naar kennis over de Holocaust in Oostenrijk dat een groot deel van de bevolking de naam Mauthausen niet meteen koppelt aan een concentratiekamp. Vooral bij jongere generaties is de afstand tot de feiten gegroeid.
Tegelijk signaleren de initiatiefnemers een toename van verdraaiing en ontkenning van de geschiedenis. Door mensen letterlijk op de plaats van vervolging en moord te brengen, met zicht op gaskamers, barakken en de stenen trappen van de groeve, willen zij die vervorming tegengaan. Het uitgangspunt is dat wie de site ziet, de schaal en de systematiek van het geweld op een andere manier begrijpt dan via schoolboeken alleen.
Mauthausen in de geschiedenis van de Shoah
Het kamp Mauthausen werd in 1938 gebouwd, in eerste instantie met gevangenen die uit Dachau werden overgebracht. In 1941 kwam er een gaskamer bij, gericht op de systematische moord op groepen mensen.
Hoewel Joodse gevangenen in de beginjaren slechts een kleiner aandeel vormden van de totale kampbevolking, was hun sterftecijfer extreem hoog. Tegen het einde van de oorlog werden ongeveer 13.800 Joden naar Mauthausen gedeporteerd, vooral uit Hongarije en Polen. Joden vertegenwoordigden minder dan een vijfde van alle gevangenen, maar naar schatting tussen 89 en 95 procent van hen overleefde het kamp niet.
Die cijfers maken duidelijk waarom het Joodse perspectief centraal staat in de nieuwe rondritten. De verhalen over Mauthausen raken aan bredere patronen van vervolging, maar krijgen nu expliciet een invulling die rekening houdt met wat Joodse mannen, vrouwen en kinderen er hebben doorgemaakt.
Claims Conference en nieuwe afspraken met Oostenrijk
De Claims Conference werd in 1951 opgericht door vertegenwoordigers van 23 internationale Joodse organisaties. Sindsdien onderhandelt de organisatie met overheden over compensatie voor overlevenden van de Shoah en over de teruggave van Joodse goederen. Sinds 1952 heeft de Duitse overheid ruim 95 miljard dollar uitbetaald aan slachtoffers van nazivervolging.
Voor 2025 voorziet de Claims Conference ongeveer 530 miljoen dollar voor individuele uitkeringen aan overlevenden wereldwijd en nog eens 960 miljoen dollar voor welzijnsvoorzieningen, zoals thuiszorg, geneeskundige hulp en voedselprogramma’s.
In Oostenrijk onderhandelt de Claims Conference al sinds 1953 via het Committee for Jewish Claims on Austria. In 2023 kwamen er nieuwe afspraken met het Oostenrijkse federale ministerie van Financiën. De federale regering ging ermee akkoord om elke nog levende Oostenrijkse Joodse overlevende een bijkomende directe compensatie van ongeveer 5.000 euro toe te kennen. Voor overlevenden in ernstige nood kwam daar vanaf 2024 een tweede betaling van ongeveer 5.000 euro bij. Het educatieve project rond Mauthausen is een van de initiatieven die voortkomen uit die recentere afspraken, waarbij ook middelen worden vrijgemaakt voor historische vorming in Oostenrijk zelf.
Getuigenissen die blijven nazinderen
Tijdens de proefperiode namen al verschillende bezoekers de Mauthausen Memorial Path. Hun ervaringen geven een beeld van wat de tocht kan losmaken.
De 30-jarige Phivos Tsiros vertelt dat vooral de vaststelling dat er op deze specifieke plek bewust een infrastructuur werd gebouwd om mensen te doden hem bijblijft. Niet alleen de feiten, maar ook de gerichte organisatie van het geweld maakt diepe indruk.
Een 80-jarige Oostenrijkse professor, professor dr. Pollak, beschrijft hoe het bezoek leidde tot een blijvend gevoel van verdriet, ontzetting en onbegrip. Naarmate de dag vorderde, namen die gevoelens eerder toe dan af.
De Pools-Joodse overlevende Bernard Offen, vandaag 96 jaar, herinnert zich hoe hij ongeveer een week in Mauthausen verbleef, na al eerder andere kampen te hebben doorstaan. Hij spreekt over dagen en nachten vol spanning en angst, zonder te weten wat er zou volgen. De aanwezigheid van zijn vader gaf hem een mate van houvast; zonder die steun, zegt hij, zou hij niet hebben overleefd.
Ook deelnemers uit recente groepen verwoorden hun indrukken. Een deelneemster die zich voorstelt als A. P. noemt zichzelf iemand met interesse in geschiedenis, maar geeft toe dat haar schooltijd weinig aandacht had voor Mauthausen. Ze was geschokt door wat mensen elkaar kunnen aandoen en vindt dat iedereen deze plek minstens één keer in het leven zou moeten zien, ongeacht opleiding of beroep.
Een andere bezoekster, H. M., verwijst naar haar eigen regio bij Hannover, waar ook Bergen-Belsen ligt. Voor haar was het vanzelfsprekend om daarnaast Mauthausen te bezoeken. Ze wijst erop dat juist de ogenschijnlijk gewone omgeving rond het kamp extra confronterend is. Wat ze meeneemt uit de dag, is een gevoel van rouw en huiver, maar ook de vrees dat soortgelijke ontsporingen opnieuw kunnen plaatsvinden.
Een deelnemer uit Zürich, M. F., maakte van een verblijf in Wenen gebruik om Mauthausen te bezoeken. Hij wijst erop dat het kamp bewust op een hoog punt in de regio werd gebouwd, als een soort machine die op maximale efficiëntie gericht was. Hij wil zijn collega’s en toekomstige studenten aansporen om eveneens naar de herdenkingsplaats te gaan.
Die getuigenissen laten zien dat de rondritten niet alleen informatie doorgeven, maar deelnemers ook confronteren met heel persoonlijke vragen: wat doe je met het besef dat een plaats doelbewust voor georganiseerde moord is ingericht, en welk vervolg krijgt dat in je manier van kijken naar de samenleving vandaag.
Praktische informatie en inschrijving
De Mauthausen Memorial Path-tours zijn op voorhand online te boeken. Op de website https://mauthausenpath.at staan actuele data, het reservatiesysteem en een rubriek met veelgestelde vragen, onder andere over de talen waarin de informatie beschikbaar is en over de mogelijkheden voor schoolklassen, studenten- en opleidingsgroepen.
Het projectbureau van de Mauthausen Memorial Path is gevestigd in A-1010 Wenen in Oostenrijk en is bereikbaar via het telefoonnummer +43 678 7902479 en het e-mailadres info@mauthausenpath.at. Het initiatief is ook aanwezig op Facebook, Instagram en TikTok, waar beeldmateriaal en updates rond de rondritten worden gedeeld.
Wie zich breder wil informeren over de activiteiten van de Claims Conference, vindt aanvullende achtergrondinformatie op https://www.claimscon.org.
Bronnen:
Conference on Jewish Material Claims Against Germany (Claims Conference)
Mauthausen Memorial Path
Mauthausen Concentration Camp Memorial Site
Austrian Federal Chancellery
Federal Government of Austria
City of Vienna
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)
