Vlaanderen wil arbeidsmarkt hervormen: ambitieuze plannen voor hogere werkzaamheidsgraad en inclusieve werkvloeren
21 december 2024
De Vlaamse Regering zet alles op alles om de werkzaamheidsgraad te verhogen naar 80%
De Vlaamse arbeidsmarkt staat op een kruispunt. Met historisch lage werkloosheidscijfers van 3,3% in 2023 en een werkzaamheidsgraad van 76,8% lijkt Vlaanderen goed te presteren. Maar onder de oppervlakte worstelt de arbeidsmarkt met een mismatch tussen vraag en aanbod, een groot aantal langdurig zieken en een stijgend tekort aan gekwalificeerd personeel. De uitdagingen zijn immens: vergrijzing, een fundamentele transitie door de klimaat- en digitale uitdagingen, en een arbeidsreserve die onvoldoende wordt geactiveerd.
Om deze complexe problematiek aan te pakken, presenteert de Vlaamse Regering een ambitieuze visie op de arbeidsmarkt. Met een stevig onderbouwd beleid dat focust op activering, levenslang leren, inclusieve werkvloeren en arbeidsmigratie wil de regering de werkzaamheidsgraad verhogen naar minstens 80%.
De harde cijfers en uitdagingen op de Vlaamse arbeidsmarkt
Vlaanderen kampt met een van de hoogste vacaturegraden in Europa: 5,1% tegenover een EU-gemiddelde van 2,7%. Tegelijkertijd blijft een groot deel van de beroepsbevolking inactief, waaronder langdurig zieken, leefloongerechtigden, personen met een handicap en vrouwen met een migratieachtergrond.
Ook op het vlak van levenslang leren blijft Vlaanderen achter. In 2023 volgde slechts 11,6% van de werknemers een opleiding, bijna 2% lager dan het Europese gemiddelde. Dit belemmert niet alleen de loopbaanontwikkeling, maar ook de productiviteit en innovatiekracht van de Vlaamse economie.
Een strategische aanpak: vier pijlers voor een robuuste arbeidsmarkt
Om de arbeidsmarkt toekomstbestendig te maken, heeft de Vlaamse Regering haar beleid opgebouwd rond vier strategische pijlers:
- Activering van werkzoekenden en langdurig zieken
De focus ligt op het activeren van mensen die momenteel geen werk zoeken, zoals langdurig werklozen, langdurig zieken en niet-beroepsactieven. Dit wordt gerealiseerd door intensieve trajectbegeleiding, aanklampende bemiddeling en een duidelijke controle- en sanctioneringsstructuur. - Talenten ontwikkelen door levenslang leren
Om de mismatch op de arbeidsmarkt aan te pakken, zet de regering in op een grootschalig opleidingsoffensief. Dit omvat een versterking van het Vlaams Opleidingsverlof en een breed aanbod aan werkplekleren en duale leertrajecten. - Werkbare jobs en inclusieve werkvloeren
De regering wil inclusieve en werkbare werkvloeren creëren door werkgevers te ondersteunen bij het ontwikkelen van gezonde en diverse arbeidsomgevingen. Werkbaar werk wordt een structurele prioriteit, met meetbare doelen en ondersteuning vanuit de sectoren. - Arbeidsmigratie en interregionale samenwerking
Voor knelpuntberoepen en hoogopgeleide functies wordt arbeidsmigratie gestimuleerd. Tegelijk wordt de samenwerking met Brussel en Wallonië versterkt om Belgische werkzoekenden beter te matchen met vacatures in Vlaanderen.
Versterkte activering: niemand wordt aan zijn lot overgelaten
De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB) krijgt een centrale rol in het activeringsbeleid. Nieuw ingeschreven werkzoekenden worden binnen drie maanden uitgenodigd voor een intensief traject. Langdurig werklozen en zelfredzamen worden sneller opgevolgd, terwijl niet-zelfredzame werkzoekenden intensieve begeleiding krijgen.
Langdurig zieken worden eveneens aangesproken via een ambitieus samenwerkingsakkoord met het RIZIV. Het doel is om jaarlijks minstens 20.000 langdurig zieken opnieuw naar werk te begeleiden tegen 2029. Daarbij wordt ook gekeken naar deeltijdse en progressieve tewerkstelling met behoud van een deel van de uitkering.
Samenlevingsjobs als opstap naar werk
Een nieuw concept van samenlevingsjobs wordt gelanceerd als opstap naar de reguliere arbeidsmarkt. Langdurig werkzoekenden krijgen de kans om tijdelijk maatschappelijke taken op te nemen, zoals administratieve ondersteuning, groendienst of toezicht op scholen. Deze taken worden uitgevoerd met behoud van een werkloosheidsuitkering, aangevuld met een vergoeding van €4,50 per uur.
Levenslang leren: investeren in talent en productiviteit
De Vlaamse Regering ziet levenslang leren als een essentiële pijler om de productiviteit en innovatiekracht van de Vlaamse economie te verhogen. Sectoren worden gestimuleerd om ambitieuze opleidingsdoelen te stellen, terwijl het Vlaams Opleidingsverlof wordt hervormd om beter in te spelen op de behoeften van de arbeidsmarkt.
Werkplekleren en duale trajecten worden uitgebreid, ook naar het hoger onderwijs. Dit moet niet alleen jongeren een betere start geven, maar ook ervaren werknemers helpen om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen.
Inclusieve werkvloeren en strijd tegen discriminatie
Werkgevers krijgen ondersteuning om werkvloeren inclusiever te maken voor personen met een handicap, langdurig zieken en anderstaligen. Jobcoaches en sectorconvenanten worden ingezet om bedrijven te begeleiden bij het ontwikkelen van diversiteitsbeleid.
Daarnaast wordt de strijd tegen discriminatie op de arbeidsmarkt opgevoerd. Gerichte controles en sancties worden gecombineerd met sensibiliseringscampagnes en actieplannen in samenwerking met sectoren.
Arbeidsmigratie als aanvulling op de Vlaamse arbeidsreserve
Om knelpuntberoepen in te vullen, richt Vlaanderen zich op hoogopgeleiden en middengeschoolden uit andere EU-landen en daarbuiten. Dit gebeurt via een dynamische lijst van beroepen met tekorten, die regelmatig wordt bijgewerkt. Tegelijk worden strikte controles ingevoerd om fraude en misbruik in arbeidsmigratie te voorkomen.
De rol van lokale besturen en sociale economie
Lokale besturen spelen een cruciale rol in het activeren van moeilijk bemiddelbare werkzoekenden. Zij krijgen meer middelen en mandaten om maatwerk te leveren op wijk- en buurtniveau. Daarnaast worden minstens 1.000 extra plaatsen in de sociale economie gecreëerd om kwetsbare groepen te ondersteunen.
