Wapenschild van Pervijze keert 110 jaar na oorlogsvondst terug

2 september 2026

Een beschadigd oud wapenschild van Pervijze is op woensdag 2 september 2026 om 15 uur in de trouwzaal van het stadhuis aan de Grote Markt in Diksmuide officieel overgedragen aan het lokaal bestuur. Het stuk werd in 1916 door de Belgische militair en telegrafist Georges Dedye tussen de oorlogsresten van Pervijze gevonden. Hij verzamelde de brokstukken, bracht ze bijeen en zette ze vast in pleister. Het wapenschild bleef daarna gedurende generaties bij zijn familie. Honderdtien jaar na de vondst keerde het historische voorwerp terug naar de streek waar Georges Dedye het tijdens de Eerste Wereldoorlog had meegenomen om het te bewaren.

Familie reist naar Diksmuide voor overdracht

Bij de overhandiging waren Monique Dunant-Dedye uit Genève, Christiane Leloup-Dedye uit Verviers en Anne-Christine Leloup-Dedye uit Nivezé-Jalhay, dochter van Christiane Leloup-Dedye, aanwezig. Burgemeester Koen Coupillie nam het stuk namens het lokaal bestuur in ontvangst. Ook erfgoeddeskundige Gert-Jan Van de Wouwer was aanwezig om de historische context van het voorwerp toe te lichten. Voor de familie was de overdracht het einde van een lange familiale geschiedenis waarin het wapenschild telkens opnieuw werd meegenomen wanneer familieleden verhuisden. Het voorwerp bleef daardoor niet in België achter, maar reisde mee naar verschillende woonplaatsen in Zwitserland. Ondanks die verhuizingen bleef de geschiedenis van Georges Dedye en zijn verblijf in Pervijze tijdens de Eerste Wereldoorlog binnen de familie bekend.

Georges Dedye bevond zich in 1916 in Pervijze

Georges Dedye was tijdens de Eerste Wereldoorlog gemobiliseerd en werkte als telegrafist voor het Belgische leger. In 1916 bevond hij zich in Pervijze, toen het dorp midden in het oorlogsgebied lag. Volgens de familiale overlevering maakte hij er zelf een bombardement mee. Tussen het puin vond hij verschillende brokstukken van het wapenschild. Hij nam ze mee en bracht de afzonderlijke delen later opnieuw bijeen. Om te vermijden dat de stukken verloren zouden gaan, zette hij ze vast in een ondergrond van pleister. De beschadigingen werden daarbij niet weggewerkt. Ook een duidelijke inslag in het voorwerp bleef zichtbaar. Juist die beschadiging maakt vandaag tastbaar dat het voorwerp afkomstig is uit een dorp dat tijdens de Eerste Wereldoorlog zwaar werd getroffen.

Pervijze lag vlak bij het IJzerfront

De aanwezigheid van Georges Dedye in Pervijze in 1916 past binnen de militaire geschiedenis van het dorp. Pervijze lag enkele kilometers ten westen van de IJzer en vlak bij de spoorlijn Diksmuide-Nieuwpoort. Die spoorlijn speelde vanaf eind oktober 1914 een belangrijke rol in de Belgische verdediging. Het dorp kwam daardoor in een zone terecht waar gedurende lange tijd militaire activiteiten plaatsvonden. Vanaf oktober 1914 werd Pervijze steeds zwaarder getroffen. Tegen het einde van de oorlog was vrijwel het hele vooroorlogse dorp vernield. Gebouwen, woningen, openbare infrastructuur en het gemeentehuis liepen zware schade op of verdwenen. De huidige bebouwing van Pervijze wordt daarom sterk bepaald door de wederopbouw uit de jaren 1920.

Vooroorlogs gemeentehuis dateerde uit late negentiende eeuw

Het vooroorlogse gemeentehuis van Pervijze was relatief jong toen de oorlog uitbrak. In de late negentiende eeuw werd in de huidige Pervijzestraat een nieuw gemeentehuis gebouwd ter vervanging van een oudere locatie die eerder als hoeve, herberg, raadshuis en gevangenis had gediend. Erfgoeddeskundige Gert-Jan Van de Wouwer bekeek tijdens de overdracht het teruggekeerde wapenschild en situeerde het stilistisch eveneens in de negentiende eeuw. De vormgeving vertoont volgens hem kenmerken die aansluiten bij de neogotische vormentaal die in die periode op veel plaatsen werd gebruikt. Dat sluit aan bij de architectuur van het toenmalige gemeentelijke gebouw. Op basis daarvan is het aannemelijk dat het wapenschild uit of van het vooroorlogse gemeentehuis afkomstig is. Absolute zekerheid over de precieze oorspronkelijke plaats aan of in het gebouw kon tijdens de overdracht evenwel niet worden gegeven.

Schade aan gemeentehuis nam tijdens oorlog toe

Historische beelden tonen dat de verwoesting van Pervijze niet tijdens één enkel bombardement plaatsvond. De schade nam tijdens de oorlog stelselmatig toe. Van het gemeentehuis bestaan beelden uit de eerste oorlogsfase waarop nog delen van het gebouw overeind staan. Naarmate de oorlog voortduurde, werden steeds grotere delen van Pervijze vernield. Na de oorlog werden de resterende delen van het gemeentehuis verwijderd en werd op dezelfde plaats opnieuw gebouwd. De erfgoedinventaris bevestigt dat het gemeentehuis in de jaren 1920 werd heropgebouwd. Het voorwerp dat Georges Dedye in 1916 meenam, vormt daardoor een zeldzame materiële band met de bebouwing die vóór de wederopbouw in Pervijze stond.

Georges Dedye wilde oorlogsresten bewaren

Voor de familie had het wapenschild lange tijd het karakter van een persoonlijk oorlogssouvenir. Het verwees naar de mobilisatie van Georges Dedye en naar wat hij in 1916 in Pervijze had meegemaakt. De familie vertelde tijdens de overdracht dat hij de stukken zelf had gevonden en bewust had samengebracht. Dat werk vergde enige zorg, want het ging niet om één onbeschadigd voorwerp dat eenvoudig kon worden meegenomen. Hij moest verschillende brokstukken bewaren en opnieuw bij elkaar plaatsen. Door ze in pleister vast te zetten, maakte hij van de beschadigde resten opnieuw één herkenbaar wapenschild. Die ingreep zorgde er tegelijk voor dat het stuk gedurende 110 jaar kon worden bewaard.

Wapenschild verhuisde mee door Zwitserland

Na de oorlog bleef het voorwerp in het bezit van de familie. Toen familieleden vanuit België naar Zwitserland verhuisden, ging het mee. Tijdens latere verhuizingen bleef het eveneens bewaard. In het familieverhaal werd het voorwerp daardoor een vaste herinnering aan Georges Dedye. Monique Dunant-Dedye vertelde dat het wapenschild hen door verschillende verhuizingen heen had gevolgd. Ook jongere generaties kenden het stuk en waren geïnteresseerd in de geschiedenis ervan. Dat leidde uiteindelijk tot de vraag wat op langere termijn de beste plaats voor het voorwerp was. Sommige familieleden wilden het graag als herinnering behouden, maar na overleg groeide het besluit dat een wapenschild van Pervijze uiteindelijk opnieuw in Pervijze of Diksmuide thuishoorde.

Familie kiest bewust voor terugkeer naar oorsprong

De uiteindelijke schenking kwam er na overleg binnen de familie. Het was geen afstand van een voorwerp zonder persoonlijke betekenis. Integendeel. Juist omdat het wapenschild zo lang binnen de familie was bewaard, kreeg de keuze om het terug te schenken extra gewicht. De familie wilde weten waar het terecht zou komen en verkoos een persoonlijke overdracht boven het eenvoudig meegeven van het stuk aan een tussenpersoon. Monique Dunant-Dedye reisde daarvoor vanuit Genève naar België. De familie maakte tijdens de plechtigheid duidelijk dat het voor hen belangrijk was dat het voorwerp opnieuw naar zijn plaats van oorsprong ging en voortaan eigendom van het lokaal bestuur zou zijn.

Burgemeester spreekt over stukje geschiedenis dat terugkeert

Burgemeester Koen Coupillie reageerde tevreden op de schenking. Voor het lokaal bestuur betekent de terugkeer van het wapenschild dat een tastbaar deel van de geschiedenis van Pervijze opnieuw in openbaar bezit komt. De burgemeester omschreef het tijdens de gesprekken als een stukje van de eigen geschiedenis dat terugkeert. Waar het wapenschild uiteindelijk een vaste plaats krijgt, is nog niet beslist. Het bestuur wil eerst bekijken welke locatie het voorwerp het best tot zijn recht laat komen en waar het veilig kan worden bewaard.

Mogelijke tijdelijke presentatie in Pervijze

Tijdens de gesprekken kwam ook het voorstel aan bod om het wapenschild op een bepaald moment opnieuw naar Pervijze zelf te brengen zodat inwoners het kunnen bekijken. De kerk werd daarbij als mogelijke locatie genoemd. Het gaat voorlopig om een denkpiste en niet om een definitieve beslissing. Het stadsbestuur moet nog bepalen hoe het voorwerp wordt bewaard, onderzocht en eventueel publiek getoond. De fysieke toestand van het stuk speelt daarbij een rol. De brokstukken zitten al sinds het werk van Georges Dedye in de pleisterconstructie en de oorlogsschade maakt deel uit van de historische waarde ervan. Een eventuele presentatie vraagt daarom aandacht voor zowel veiligheid als behoud.

Erfgoeddeskundige onderzoekt context

Gert-Jan Van de Wouwer, deskundige erfgoed bij het lokaal bestuur, bekeek het voorwerp vanuit zijn ervaring met bouwhistorisch onderzoek. Hij wees erop dat de stijl van de afbeelding goed aansluit bij ontwerpen uit de late negentiende eeuw. Van de Wouwer werkte eerder als bouwhistoricus voor architectuurbedrijven en raadpleegde ook andere deskundigen over dergelijke historische elementen. De beschadiging en de omstandigheden waarin het wapenschild volgens de familie werd gevonden, passen bij de zware vernielingen waaraan Pervijze tijdens de oorlog werd blootgesteld. De precieze plaats waar het wapenschild vóór 1914 bevestigd was, vraagt nog nader historisch onderzoek.

Oorlogsjaar 1916 blijft zichtbaar in Pervijze

Het jaar waarin Georges Dedye de brokstukken vond, is ook los van het wapenschild sterk aanwezig in de geschiedenis van Pervijze. In historische archieven zijn beschrijvingen terug te vinden van Belgische militairen die in 1916 tussen de ruïnes van het dorp werkten. Ook bestaan er foto’s uit dat jaar van zwaar beschadigde boerderijen en andere gebouwen in en rond Pervijze. De spoorwegberm tussen Diksmuide en Nieuwpoort diende als belangrijke verdedigingslijn. Vandaag herinnert de Frontzate nog aan die oorlogscontext. Daarnaast zijn in Pervijze verschillende militaire resten en gedenkplaatsen bewaard.

Voorwerp krijgt na 110 jaar nieuwe bestemming

Het wapenschild heeft sinds 1916 verschillende betekenissen gehad. Eerst waren het brokstukken die een militair tussen het puin vond. Daarna werd het een persoonlijk aandenken aan zijn mobilisatie. Vervolgens werd het een familiebezit dat generaties en verhuizingen doorstond. Sinds woensdag 2 september 2026 is het opnieuw openbaar erfgoed. Daarmee verandert ook de verantwoordelijkheid voor het stuk. Het lokaal bestuur zal moeten bepalen hoe het kan worden bewaard en hoe inwoners toegang kunnen krijgen tot deze tastbare herinnering aan het vooroorlogse Pervijze.

Bijzondere familieband met Henry Dunant

Aan de overdracht zit nog een opmerkelijke internationale familiegeschiedenis vast. Monique Dunant-Dedye draagt de naam Dunant via haar echtgenoot, wiens familie verwant is met Henry Dunant, de Geneefse humanist die een centrale rol speelde bij het ontstaan van het Internationale Rode Kruis en in 1901 de eerste Nobelprijs voor de Vrede ontving. Tijdens het gesprek in Diksmuide werd de precieze familielijn uitvoerig besproken en ook gecorrigeerd waar aanvankelijk verwarring ontstond. Henry Dunant zelf trouwde niet en had geen kinderen. De familiale band loopt via zijn broer Daniel Dunant. De familie legde uit dat Daniel een voorouder was binnen de familietak van de echtgenoot van Monique Dunant-Dedye. Daardoor gaat het niet om rechtstreekse afstamming van Henry Dunant zelf, maar wel om een verwantschap binnen dezelfde familie Dunant. Voor Monique is die band geen louter genealogisch detail. In haar woning in de omgeving van Genève worden volgens haar nog documenten en herinneringen uit de familie Dunant bewaard. Tijdens het gesprek vertelde ze onder meer over oude brieven en andere stukken die binnen de familie zijn gebleven. Ze verwees ook naar Henry Dunants laatste levensjaren in Heiden in Zwitserland en naar de blijvende betekenis van zijn humanitaire gedachtegoed. Dat juist een familie met zo’n band met de geschiedenis van het Rode Kruis naar Diksmuide kwam om een voorwerp terug te schenken dat een Belgische militair tijdens de Eerste Wereldoorlog uit het verwoeste Pervijze redde, geeft de overdracht een bijkomende historische dimensie. Aan één tafel kwamen zo twee verschillende herinneringen aan oorlog samen: het beschadigde wapenschild uit Pervijze en de familiale erfenis van de man wiens ervaringen met oorlogsslachtoffers mee aan de basis lagen van de internationale Rode Kruisbeweging.

Documenten van de familie Dunant bleven bewaard

Tijdens het gesprek vertelde Monique Dunant-Dedye dat binnen de familie nog historische stukken worden bewaard die verband houden met de familie Dunant. Ze sprak onder andere over oude documenten en brieven en nodigde uit om die bij een later bezoek aan Genève nader te bekijken. Ook vertelde ze over de laatste periode van Henry Dunants leven in Heiden, waar hij op 30 oktober 1910 overleed. De ontmoeting in Diksmuide kreeg daardoor spontaan een tweede historische laag. Wat begon als de terugkeer van een beschadigd wapenschild van Pervijze leidde tot een gesprek over familiale herinnering, de Eerste Wereldoorlog, Genève en de geschiedenis van het internationale humanitaire werk. De familieband verandert niets aan de kern van de schenking, maar maakt wel duidelijk hoeveel verschillende Europese geschiedenissen rond één voorwerp en één familie kunnen samenkomen.

Bronnen:
Dienst Communicatie lokaal bestuur Diksmuide – persuitnodiging “Overhandiging oud wapenschild Pervijze”, 1 september 2026
Transcriptie van de overhandiging en gesprekken met de familie Dedye, burgemeester Koen Coupillie en erfgoeddeskundige Gert-Jan Van de Wouwer, 2 september 2026 Inventaris Onroerend Erfgoed – Pervijzestraat Inventaris Onroerend Erfgoed – Pervijzestraat
Inventaris Onroerend Erfgoed – Pervijze Inventaris Onroerend Erfgoed – Pervijze
Lokaal bestuur Diksmuide – burgemeester Koen Coupillie Koen Coupillie – Diksmuide

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)