Wetenschap heeft twijfel nodig, geen absolute zekerheden (opinie)

Ik heb een groot deel van mijn leven in en rond laboratoria doorgebracht. Daardoor heb ik geleerd dat wetenschap heel anders werkt dan ze soms in het publieke debat wordt voorgesteld. Wetenschap is geen fabriek die definitieve waarheden produceert. Ze is een methode om zo nauwkeurig mogelijk dichter bij de werkelijkheid te komen. Een onderzoeker moet durven twijfelen, ook aan zijn eigen werk. Hij moet metingen herhalen, resultaten controleren en bereid zijn zijn mening te veranderen wanneer nieuwe gegevens daar aanleiding toe geven. Precies dat maakt wetenschap sterk. Vandaag zie ik echter steeds vaker dat wetenschappelijke onderwerpen worden gereduceerd tot kampen. Mensen kiezen een conclusie en zoeken daarna argumenten die bij die conclusie passen. Dat is het omgekeerde van onderzoek. Tijdens mijn jaren in de biochemie, ultramicroanalyse, microbiologie en andere laboratoriumdisciplines kon ik mij zo’n houding niet veroorloven. Een meetwaarde wordt niet anders omdat ik liever een andere uitkomst zou zien. Een bacterie trekt zich niets aan van ideologie. Een chemische reactie verandert niet omdat een onderzoeker een bepaalde overtuiging heeft. De natuur dwingt ons tot intellectuele bescheidenheid. Dat is volgens mij een les die ver buiten het laboratorium bruikbaar is. We leven in een tijd waarin iedereen onmiddellijk een mening kan publiceren. Sociale media hebben de snelheid waarmee beweringen circuleren enorm verhoogd, maar snelheid en waarheid zijn twee verschillende zaken. Een vaak gedeelde bewering wordt niet wetenschappelijk juist omdat duizenden mensen ze herhalen. Ook een titel, diploma of functie ontslaat iemand niet van de plicht zijn argumenten te staven. Ik pleit daarom voor een cultuur waarin zeggen dat men iets nog niet weet opnieuw aanvaardbaar wordt. Een wetenschapper die zegt dat er onvoldoende gegevens zijn, toont geen zwakte. Hij handelt correct. Hetzelfde geldt wanneer een onderzoeker na nieuw onderzoek een eerdere conclusie bijstelt. Wetenschap is geen geloofssysteem dat beschermd moet worden tegen verandering. Verandering zit in haar werkwijze ingebouwd. Ik heb in mijn carrière technieken zien veranderen, apparatuur zien verbeteren en inzichten zien evolueren. Dat hoort zo. De wetenschap van morgen moet beter zijn dan die van gisteren. Daarvoor hebben we onderzoekers nodig die nieuwsgierig blijven en voldoende karakter hebben om hun eigen veronderstellingen in vraag te stellen. Het grootste gevaar voor wetenschap is volgens mij dan ook niet twijfel. Het grootste gevaar ontstaat wanneer mensen ophouden te twijfelen en zekerheid beginnen te verwarren met kennis. Een laboratorium heeft mij één eenvoudige les geleerd die ik nog altijd meedraag: controleer opnieuw, stel opnieuw de vraag en wees nooit bang voor een antwoord dat anders blijkt te zijn dan wat u verwachtte.

Antonio Lo Cascio