Zes onafhankelijke rechters krijgen opdracht verantwoordelijken voor Tanzaniaans verkiezingsgeweld te identificeren

13 augustus 2026

In Tanzania hebben advocaten, politieke analisten en de ervaren politicus Joseph Warioba Butiku, die adviseur was van drie eerdere Tanzaniaanse presidenten, het nieuwe onderzoek naar het geweld rond de algemene verkiezingen van woensdag 29 oktober 2025 verwelkomd. Hun steun draait hoofdzakelijk om feiten, verantwoording en een geloofwaardig proces. President Samia Suluhu Hassan installeerde de zeskoppige onderzoekscommissie op vrijdag 7 augustus 2026. De commissie staat onder leiding van rechter Shabani Ally Lila van het Hof van Beroep en krijgt vijf maanden om personen te onderzoeken die vóór, tijdens of na de verkiezingen mogelijk strafbare feiten hebben gepleegd of de wet hebben overtreden. Daarna moet zij mogelijke maatregelen aanbevelen.

Van politieke beweringen naar bewijs

Voor de betrokken juristen, analisten en politieke figuren ligt het belang van het onderzoek mede in de mogelijkheid om het nationale debat weg te leiden van politieke beweringen die elkaar tegenspreken. Een beoordeling op basis van bewijs moet duidelijk maken wie verantwoordelijkheid draagt voor het geweld. De commissie moet daarvoor feiten verzamelen, mogelijke wetsovertredingen onderzoeken en vaststellen tegen wie maatregelen kunnen worden aanbevolen.

Joseph Warioba Butiku wil eerst de feiten

Joseph Warioba Butiku, voorzitter van de raad van trustees van de Mwalimu Nyerere Foundation, zei tijdens een gesprek met journalisten in Dar es Salaam dat Tanzania het conflict over het geweld van oktober niet kan oplossen zonder eerst de feiten vast te stellen. De centrale vraag is wie het geweld heeft veroorzaakt. Joseph Warioba Butiku wees erop dat de president, hijzelf en andere Tanzanianen het antwoord niet kunnen kennen zolang het onderzoek niet is uitgevoerd. Daarom vindt hij dat de commissie eerst haar werk moet kunnen doen voordat het resultaat wordt beoordeeld. Net als bij de eerste commissie adviseert hij om de instelling ervan te aanvaarden, het vele praten tijdelijk te staken en de resultaten af te wachten. De bevindingen kunnen volgens hem de feitelijke basis leveren voor beslissingen over de weg die Tanzania na het geweld moet inslaan.

Wettelijke en grondwettelijke basis

Advocaat Sweetbert Nkuba zei dat de Lila-commissie binnen het grondwettelijke en wettelijke kader van Tanzania werd opgericht. Naar zijn oordeel bestaat er geen reden om aan haar juridische legitimiteit te twijfelen. De Commissions of Inquiry Act, hoofdstuk 32, biedt de wettelijke basis waarop de president een commissie kan instellen voor onderzoek naar een zaak van openbare aard wanneer dat wenselijk, noodzakelijk of in het algemeen belang wordt geacht. De wet regelt eveneens de benoeming van de commissieleden en de vaststelling van het onderwerp en de werkwijze van het onderzoek. Sweetbert Nkuba vindt daarom dat de commissie moet worden beoordeeld op het werk dat zij aflevert en niet op veronderstellingen over de reden van haar oprichting.

Zes rechters uit drie landen

Naast voorzitter Shabani Ally Lila bestaat de commissie uit de gepensioneerde rechters Gad John Mjemmas, Awadh Mohamed Bawazir en Aishieli Nelson Sumari. Ook twee hoge buitenlandse rechters nemen deel: de Namibische viceopperrechter Petrus Tileinge Damaseb en rechter Cheborion Barishaki van het Oegandese Hof van Beroep. Door deze opbouw beschikt de commissie over Tanzaniaanse juridische kennis en rechterlijke ervaring uit andere rechtsstelsels.

Buitenlandse ervaring moet vertrouwen ondersteunen

De in Mwanza gevestigde advocaat Steven Kaswahili verwacht dat de deelname van rechters uit Uganda en Namibië het vertrouwen van het publiek kan ondersteunen. Zij brengen inzichten van buiten Tanzania mee naar een onderzoek dat zeer gevoelige beschuldigingen moet beoordelen. Hun aanwezigheid is volgens Steven Kaswahili vooral relevant wegens de aard van die beschuldigingen en de noodzaak om de feiten vast te stellen zonder beïnvloeding door plaatselijke belangen. De buitenlandse deelname geeft de commissie ook toegang tot rechterlijke ervaring uit verschillende juridische omgevingen. Petrus Tileinge Damaseb is viceopperrechter van Namibië en president van het High Court. Cheborion Barishaki zetelt in het Oegandese Hof van Beroep en in de beroepsafdeling van het East African Court of Justice.

Verschillende achtergronden bij de beoordeling van bewijs

Politiek analist Salbinus David van de University of Dar es Salaam meent dat de uiteenlopende professionele achtergronden de beoordeling van het bewijs kunnen versterken. Een commissie die gebeurtenissen rond de verkiezingen van 2025 onderzoekt, kan baat hebben bij leden met verschillende professionele en jurisdictionele achtergronden. Die verscheidenheid kan helpen om bewijs te toetsen, aannames kritisch te onderzoeken en de zaak vanuit verschillende perspectieven te beoordelen.

Onafhankelijkheid en middelen blijven bepalend

Politiek analist professor Makame Ali Ussi van de State University of Zanzibar waarschuwt dat de opbouw van de commissie pas betekenis krijgt wanneer de leden voldoende onafhankelijkheid, ruimte en middelen ontvangen. De commissieleden moeten het bewijs objectief kunnen onderzoeken en hun eigen conclusies kunnen trekken. De Tanzaniaanse leiding van de commissie blijft voor Makame Ali Ussi belangrijk omdat het onderzoek gebeurtenissen binnen Tanzania betreft. Dat een Tanzaniaanse rechter van het Hof van Beroep voorzitter is en andere Tanzaniaanse rechters deelnemen, waarborgt binnenlandse juridische kennis. De buitenlandse rechters vullen die kennis aan en vervangen haar niet. Zo kunnen zowel plaatselijke kennis als externe rechterlijke ervaring bijdragen aan het onderzoek.

Geen herhaling van de Chande-commissie

De in Arusha gevestigde advocaat Martha Serengi vindt dat het nieuwe onderzoek niet mag worden gezien als een herhaling van het werk van de eerdere commissie. De Chande-commissie onderzocht de oorzaken en gevolgen van het geweld en formuleerde aanbevelingen. De Lila-commissie heeft een specifiekere opdracht: mogelijke strafbare handelingen onderzoeken en verantwoordelijkheid vaststellen. De eerdere commissie stond onder leiding van de gepensioneerde opperrechter Mohamed Chande Othman. Zij rapporteerde dat 518 mensen omkwamen tijdens het geweld rond de verkiezingen en dat duizenden anderen gewond raakten. Daarmee legde zij een feitelijk dossier aan over de omvang en de gevolgen van de onrust. De nieuwe commissie moet nu mogelijk strafbaar gedrag onderzoeken en personen aanwijzen die daarbij betrokken kunnen zijn. Dat verschil verklaart waarom de betrokkenen het nieuwe onderzoek als een verdere fase beschouwen en niet als een herhaling.

Onderzoek naar aanstichters, deelnemers en financiers

Samia Suluhu Hassan heeft verklaard dat de nieuwe commissie dieper in de gebeurtenissen moet graven. De rechters uit Namibië en Uganda werden betrokken om een breder perspectief te bieden. De opdracht is precies vast te stellen wie het geweld heeft aangewakkerd, wie eraan heeft deelgenomen en wie geld heeft verstrekt om de gebeurtenissen in Tanzania mogelijk te maken. Samia Suluhu Hassan riep alle Tanzanianen op om de medewerking te bieden die de commissie nodig heeft. Zij vroeg eveneens om het onderzoek niet te hinderen. Joseph Warioba Butiku riep op zijn beurt op tot terughoudendheid. Politieke actoren en burgers zouden volgens hem geen conclusies mogen trekken voordat de commissie haar bevindingen heeft afgeleverd.

Vijf maanden om verantwoordelijkheid vast te stellen

Voor de advocaten bieden de wettelijke basis en de rechterlijke opbouw het noodzakelijke kader. Voor de politieke analisten zal de geloofwaardigheid afhangen van onafhankelijkheid, bewijs, beschikbare middelen en verscheidenheid aan professionele ervaring. Voor Joseph Warioba Butiku blijft de hoofdvereiste eenvoudiger: Tanzania heeft feiten nodig. De commissie krijgt vijf maanden om haar opdracht uit te voeren. Samia Suluhu Hassan heeft aangegeven dat een verlenging later kan worden beoordeeld wanneer de commissieleden om extra tijd vragen. De steun van de Tanzaniaanse betrokkenen gaat daarmee gepaard met een duidelijke verwachting: de commissie moet het bewijs grondig kunnen onderzoeken, verantwoordelijkheid vaststellen waar de feiten dat toelaten en een geloofwaardige feitelijke basis leveren voor de maatregelen die daarna kunnen worden genomen.

Nieuwe Tanzaniaanse onderzoekscommissie richt zich op aanstichters, deelnemers en financiers

Tanzania heeft een nieuwe zeskoppige commissie ingesteld om mogelijke strafbare feiten rond de algemene verkiezingen van 29 oktober 2025 te onderzoeken. De eerdere commissie onder leiding van de gepensioneerde opperrechter Mohamed Chande Othman rapporteerde 518 doden en duizenden gewonden. De nieuwe commissie, geleid door rechter Shabani Ally Lila, moet nu onderzoeken wie het geweld aanwakkerde, eraan deelnam of er geld voor verstrekte. Ook de gepensioneerde rechters Gad John Mjemmas, Awadh Mohamed Bawazir en Aishieli Nelson Sumari maken er deel van uit, naast Petrus Tileinge Damaseb uit Namibië en Cheborion Barishaki uit Uganda. President Samia Suluhu Hassan geeft hen vijf maanden, met de mogelijkheid van extra tijd wanneer daarom wordt gevraagd. Joseph Warioba Butiku, ervaren politicus, adviseur van drie eerdere presidenten en voorzitter van de raad van trustees van de Mwalimu Nyerere Foundation, vraagt Tanzanianen om eerst de feiten af te wachten. Advocaat Sweetbert Nkuba wijst op de wettelijke en grondwettelijke basis van de commissie. Advocaat Steven Kaswahili ziet in de buitenlandse rechters een mogelijke versterking van het publieke vertrouwen. Salbinus David van de University of Dar es Salaam wijst op het nut van verschillende professionele en jurisdictionele achtergronden. Professor Makame Ali Ussi van de State University of Zanzibar maakt duidelijk dat onafhankelijkheid, ruimte en middelen noodzakelijk blijven. Advocaat Martha Serengi legt uit dat deze commissie niet het eerdere onderzoek herhaalt, maar mogelijke strafbare handelingen en persoonlijke verantwoordelijkheid moet onderzoeken. Samia Suluhu Hassan vraagt de bevolking om mee te werken en het onderzoek niet te hinderen. De juridische basis bestaat. De opdracht is duidelijk. Nu moet blijken of de commissie op basis van bewijs kan vaststellen wie verantwoordelijkheid draagt voor het dodelijke verkiezingsgeweld.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt af en toe gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)