Zorg mag voor mensen met een beperking of een ziekte geen hindernissenparcours blijven

5 juni 2026

De Europese Unie wil de toegang tot gezondheidszorg voor mensen met een beperking verbeteren met nieuwe richtlijnen die op woensdag 15 april 2026 werden gepubliceerd. De richtlijnen moeten lidstaten, zorginstellingen en beleidsmakers helpen om bestaande drempels beter in kaart te brengen en om zorg niet alleen formeel, maar ook praktisch toegankelijk te maken. Dat is noodzakelijk, omdat mensen met een beperking in de Europese Unie vier keer vaker te maken krijgen met onvervulde zorgbehoeften door obstakels zoals ontoegankelijke voorzieningen, lange wachtlijsten en onvoldoende opleiding bij zorgmedewerkers.

Recht op zorg moet ook bereikbaar zijn

Volksgezondheid wordt vaak verbonden met woorden als universaliteit, gelijkheid, preventie en recht op zorg. Die begrippen krijgen pas betekenis wanneer iemand ook werkelijk toegang heeft tot een consultatie, screening, diagnose, behandeling, spoedhulp, digitaal platform of begrijpelijke medische informatie. Voor mensen met een beperking is dat nog te vaak niet vanzelfsprekend. Een dienst kan op papier bestaan, maar toch onbereikbaar blijven door een gebouw zonder aangepaste toegang, een onderzoeksruimte met ongeschikte apparatuur, een digitaal formulier dat niet werkt met hulpmiddelen of communicatie die voor de patiënt niet te begrijpen is.

Vier keer vaker onvervulde zorgbehoeften

Volgens de Europese Commissie krijgen mensen met een beperking in de Europese Unie vier keer vaker te maken met onvervulde zorgbehoeften. Dat cijfer wijst niet op losse incidenten, maar op een hardnekkig probleem in de organisatie van de zorg. Wanneer patiënten geen afspraak kunnen maken, geen onderzoek kunnen ondergaan, informatie niet kunnen lezen of niet correct worden geholpen omdat personeel onvoldoende voorbereid is, ontstaat er ongelijkheid op het moment waarop zorg het meest nodig is. De gevolgen kunnen zwaar zijn: latere diagnoses, uitgestelde behandelingen, minder preventie en een verdere achteruitgang van de gezondheid.

Het hele zorgtraject telt

Toegankelijke gezondheidszorg gaat niet alleen over hellingen, liften en aangepaste toiletten, al blijven die zaken noodzakelijk. Het gaat om de volledige weg die een patiënt moet afleggen. Dat begint bij het maken van een afspraak en loopt door tot de ontvangst, het onderzoek, de diagnose, de behandeling, de opvolging en de toegang tot medische documenten. Een online reservatiesysteem moet bruikbaar zijn voor blinde patiënten en mensen met motorische beperkingen. Informatie moet helder zijn voor mensen met een verstandelijke beperking of communicatieproblemen. Mensen die doof of slechthorend zijn, moeten kunnen rekenen op passende ondersteuning. Zorg moet zo georganiseerd zijn dat de patiënt niet telkens opnieuw moet uitleggen wat het systeem eigenlijk al zou moeten weten.

Preventie mag niemand uitsluiten

Kankerpreventie toont duidelijk waarom toegankelijke zorg geen bijzaak is. Screening, diagnose en behandeling zijn alleen doeltreffend wanneer mensen er ook werkelijk gebruik van kunnen maken. Een uitnodiging voor een onderzoek kan iemand met cognitieve problemen missen als de taal te moeilijk is. Een diagnostisch centrum kan onbereikbaar blijven als het gebouw fysiek niet toegankelijk is. Onderzoek kan onmogelijk of vernederend worden wanneer apparatuur niet kan worden aangepast. Ook geïnformeerde toestemming komt in gevaar wanneer communicatie zonder tolk, visuele hulpmiddelen, ondertiteling of voldoende tijd verloopt. Gelijke toegang betekent dus niet dat iedereen exact dezelfde procedure krijgt, maar dat iedereen de zorg effectief kan bereiken en begrijpen.

Opleiding van zorgmedewerkers is noodzakelijk

Moderne infrastructuur volstaat niet als artsen, verpleegkundigen, administratief personeel en technici onvoldoende weten hoe zij met verschillende beperkingen moeten omgaan. Opleiding moet daarom praktisch zijn. Zorgmedewerkers moeten weten hoe zij communiceren met een dove patiënt, hoe zij het tempo respecteren van iemand met een verstandelijke beperking, hoe privacy wordt gewaarborgd bij een transfer van rolstoel naar bed, hoe toegankelijke documenten worden gebruikt en hoe assistenten of mantelzorgers betrokken kunnen worden zonder de stem van de patiënt te vervangen. Ook klinische vooroordelen moeten worden vermeden. Een symptoom mag niet te snel aan een beperking worden toegeschreven, maar een beperking mag ook niet worden genegeerd wanneer die invloed heeft op onderzoek, communicatie of behandeling.

Digitale zorg kan helpen of uitsluiten

Digitale gezondheidszorg kan het leven van mensen met een beperking eenvoudiger maken. Elektronische patiëntendossiers, online afspraken, digitale verslagen, zorgapps en telegeneeskunde kunnen tijd besparen en zorg dichter bij de patiënt brengen. Dat geldt alleen wanneer digitale systemen toegankelijk zijn. Een ontoegankelijk platform kan verhinderen dat een blinde patiënt een verslag leest, dat iemand met een motorische beperking een afspraak maakt, dat een oudere patiënt digitale instructies begrijpt of dat een dove patiënt duidelijke informatie ontvangt. Digitale zorg mag geen nieuwe poortwachter worden die net kwetsbare patiënten buiten houdt.

Van richtlijnen naar uitvoering

De richtlijnen zijn ontwikkeld binnen het EU4Health-programma 2021-2027 en moeten een gedeeld Europees begrip creëren van de belemmeringen waarmee mensen met een beperking in de zorg worden geconfronteerd. Ze sluiten aan bij bredere Europese engagementen, waaronder het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap en de Europese strategie voor de rechten van personen met een handicap 2021-2030. Toch blijft gezondheidszorg in hoofdzaak een verantwoordelijkheid van de lidstaten. De waarde van de richtlijnen zal dus afhangen van de manier waarop nationale overheden, regio’s, ziekenhuizen, eerstelijnsdiensten en digitale zorgaanbieders ze omzetten in concrete maatregelen.

Toegankelijke zorg is ook verstandig beleid

Het toegankelijk maken van gezondheidszorg is niet alleen een ethische verplichting. Het is ook verstandig beleid. Snellere diagnoses, betere preventie, passende behandelingen en minder uitgestelde zorg kunnen de druk op het zorgsysteem verminderen. Een patiënt die tijdig hulp krijgt, komt minder vaak in een zwaardere situatie terecht. Een zorginstelling die toegankelijk werkt, verspilt minder tijd aan improvisatie. Een overheid die drempels wegneemt, voorkomt dat mensen door het systeem worden uitgesloten op het moment dat zij ondersteuning nodig hebben.

Bronnen:
Paolo Berro, Interventie, 5 juni 2026, Organisatie EDC-Fan
AccessibleEU, EU launches new guidelines to improve healthcare access for persons with disabilities, 15 april 2026
Publications Office of the European Union, Guidelines on how to increase access and overcome barriers in access to healthcare for persons with disabilities
Europese Commissie, Strategy for the rights of persons with disabilities 2021-2030

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)