Na Bad Bunny in Brussel: waarom ontbreken live ondertitels bij grote concerten?

24 juli 2026

De Spaanse communicatieprofessional, EU-contentmaker en doctoraatsonderzoeker Olivia Lori Iglesias Ucendo heeft na het concert van Bad Bunny een concrete vraag aan de artiest, Live Nation Entertainment en de brede muziekindustrie gericht: waarom zijn live ondertitels bij grote concerten nog altijd geen gangbare voorziening? Zij woonde op woensdag 22 juli 2026, om 19.00 uur, de Brusselse halte van de DeBÍ TiRAR MáS FOToS World Tour bij in het Koning Boudewijnstadion. Vanuit haar eigen ervaring met gehoorverlies wijst zij op een onderscheid dat in het debat over toegankelijkheid vaak wordt gemist. Een bezoeker kan een stadion binnengeraken, een ticket kopen en een plaats bereiken, maar toch grote delen van de artistieke en gesproken inhoud missen.

Een stadionticket garandeert nog geen gelijke ervaring

Voor mensen met gehoorverlies bestaat een concert uit verschillende lagen. De muziek kan via luidsprekers, hoorapparaten, implantaten of trillingen waarneembaar zijn, terwijl de woorden toch moeilijk te verstaan blijven. Dat geldt voor liedteksten, maar ook voor de naam van een nummer, een korte uitleg, een dankwoord, een grap, een oproep aan het publiek of een spontane boodschap tussen twee songs. In een stadion spelen afstand, galm, omgevingsgeluid en de reactie van tienduizenden bezoekers daarbij een rol. De kern van de oproep van Iglesias Ucendo is daarom niet dat mensen met gehoorverlies geen muziek zouden kunnen beleven. Zij vraagt dat zij ook toegang krijgen tot de talige inhoud die de artiest met het publiek deelt.

Gehoorverlies raakt een grote groep

De Wereldgezondheidsorganisatie raamt dat wereldwijd ruim 1,5 miljard mensen met een zekere mate van gehoorverlies leven. Voor ongeveer 430 miljoen mensen gaat het om gehoorverlies waarvoor gerichte ondersteuning of rehabilitatie nodig is. Tegen 2050 kan dat aantal oplopen tot ongeveer 700 miljoen. Die cijfers maken duidelijk dat live ondertiteling niet uitsluitend gericht is op een zeer kleine groep. De behoefte kan ook bestaan bij oudere bezoekers, mensen die recent gehoorverlies kregen, gebruikers van een hoorapparaat of implantaat, mensen die spraak moeilijk verwerken en bezoekers die de taal van de artiest niet als eerste taal spreken. De voorziening kan dus een breder publiek helpen zonder dat de voorstelling voor anderen wordt ingeperkt.

Ondertiteling en gebarentaal zijn niet hetzelfde

Een belangrijk onderdeel van de discussie is dat gebarentaal en tekstweergave elkaar kunnen aanvullen, maar niet uitwisselbaar zijn. Niet iedere dove of slechthorende persoon gebruikt gebarentaal. Wie op latere leeftijd gehoorverlies krijgt, heeft die taal vaak niet geleerd. Ook bestaan er verschillende nationale en regionale gebarentalen. Live ondertitels bieden voor veel bezoekers een rechtstreeks bruikbare tekstlaag, terwijl een gebarentolk voor andere bezoekers de beste ondersteuning kan zijn. Een doordacht toegankelijkheidsbeleid hoeft daarom niet één techniek als universele oplossing te presenteren. Het moet nagaan welke vormen van ondersteuning verschillende bezoekers nodig hebben.

De techniek is al zichtbaar in Europese praktijken

De vraag van Iglesias Ucendo vertrekt vanuit een aantoonbare realiteit: live ondertiteling wordt al ingezet tijdens vergaderingen, conferenties, digitale uitzendingen en politieke bijeenkomsten. Tijdens het European Youth Event 2025 konden deelnemers live tekst en vertalingen in de 24 officiële EU-talen via een QR-code op hun telefoon raadplegen. Iglesias Ucendo testte die aanpak samen met een andere jonge professional met gehoorverlies. AccessibleEU beschrijft daarnaast een cultureel evenement waarbij live ondertiteling, gebarentaal, audiodescriptie en begrijpelijke samenvattingen van liederen naast elkaar werden aangeboden. Deze voorbeelden bewijzen niet dat elk stadionconcert zonder voorbereiding dezelfde werkwijze kan kopiëren. Ze tonen wel dat tekstuele toegang tijdens live cultuur technisch en organisatorisch uitvoerbaar is wanneer die vanaf de planning wordt meegenomen.

Bij muziek vraagt ondertiteling extra voorbereiding

Een concert ondertitelen is technisch veeleisender dan een vooraf opgenomen video. Liedteksten kunnen vooraf worden klaargezet en op de setlist worden afgestemd, maar artiesten veranderen soms de volgorde, verlengen een nummer of voegen spontane passages toe. Gesproken momenten vragen echte live verwerking. Namen, Spaanse uitdrukkingen, lokale verwijzingen en geroepen zinnen moeten correct worden herkend. Ook de plaats van de tekst is van belang. Grote schermen kunnen tekst voor iedereen zichtbaar maken, terwijl een mobiele toepassing of een afzonderlijk toestel persoonlijke weergave kan geven. In beide gevallen zijn leesbaarheid, timing, contrast, lettergrootte en vertraging doorslaggevend. Een systeem dat woorden te laat of fout toont, kan de bezoeker opnieuw achterop plaatsen. Daarom is menselijke controle of een goed voorbereide hybride aanpak vaak sterker dan uitsluitend automatische spraakherkenning.

De artistieke regie hoeft niet verloren te gaan

Sommige organisatoren kunnen vrezen dat tekst op grote schermen de visuele regie van een concert aantast. Dat bezwaar hoeft het gesprek niet te stoppen. Ondertiteling kan worden verwerkt in de bestaande schermregie, beperkt blijven tot aangewezen schermzones of via een persoonlijke toepassing beschikbaar worden gemaakt. Vooraf klaargezette liedteksten kunnen dezelfde typografie en timing krijgen als andere visuele onderdelen van de show. Spontane toespraken kunnen door een live tekstschrijver worden verwerkt. De juiste keuze hangt af van het stadion, de productie, de artiest en de behoefte van bezoekers. Het wezenlijke punt is dat toegankelijkheid niet pas enkele dagen voor het concert als bijkomende taak wordt bekeken, maar al bij de technische en artistieke voorbereiding op tafel ligt.

Europese rechten gaan verder dan de ingang

De oproep raakt aan een breder rechtenkader. Artikel 30 van het VN-Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap erkent het recht om op gelijke basis aan het culturele leven deel te nemen. Artikel 9 koppelt dat aan toegang tot de fysieke omgeving, informatie, communicatie en diensten die voor het publiek openstaan. De Europese Unie en haar lidstaten zijn partij bij dat verdrag. De Europese strategie voor de rechten van personen met een handicap 2021-2030 vertrekt eveneens van gelijke deelname en schat dat ongeveer 90 miljoen mensen met een handicap in de EU wonen. Vanuit dat kader is een bereikbare ingang slechts één onderdeel. Informatie en communicatie tijdens de activiteit horen evenzeer bij de vraag of iemand werkelijk kan deelnemen.

De Europese toegankelijkheidswet lost niet alles op

Sinds 28 juni 2025 gelden in de Europese Unie toegankelijkheidseisen voor een reeks producten en diensten via de European Accessibility Act. Die regels raken onder andere digitale handel, elektronische communicatie, bepaalde vervoersdiensten en toegangsdiensten voor audiovisuele media. Voor de concertsector is vooral de digitale ticketomgeving relevant. De richtlijn bevat echter geen algemene, uitdrukkelijke bepaling die iedere artiest of organisator verplicht om elk gesproken of gezongen onderdeel van een live podiumshow te ondertitelen. Dat onderscheid is belangrijk. De oproep van Iglesias Ucendo gaat daardoor niet alleen over naleving van een minimumregel, maar ook over de eigen keuzes van artiesten, producenten, stadions en ticketbedrijven. Een sector kan toegankelijker werken voordat iedere technische stap afzonderlijk door wetgeving wordt opgelegd.

Ook in België speelt het recht op redelijke aanpassingen

De Belgische antidiscriminatieregels erkennen het recht van personen met een handicap op redelijke aanpassingen. Unia stelt dat een weigering discriminerend kan zijn wanneer de gevraagde maatregel geen onevenredige belasting vormt. Voor evenementen adviseert Unia organisatoren en overheden om fysieke toegang, informatie, communicatie en deelname samen te bekijken. Tegelijk maakte Unia in juli 2026 duidelijk dat structurele ontoegankelijkheid in België juridisch nog vaak via een individuele vraag om aanpassing wordt benaderd. Dat maakt de oproep na het concert relevant. Wanneer iedere bezoeker telkens zelf moet vragen of tekstweergave mogelijk is, blijft toegankelijkheid afhankelijk van individuele onderhandeling. Een vooraf aangekondigde standaard biedt grotere zekerheid en maakt het voor bezoekers mogelijk om al bij de aankoop te beoordelen wat beschikbaar is.

Geen bewijs van een geweigerde aanvraag

De beschikbare feiten tonen niet aan dat Iglesias Ucendo vooraf live ondertiteling bij Live Nation of het team van Bad Bunny heeft aangevraagd en dat die aanvraag werd geweigerd. Haar publieke tussenkomst moet daarom niet als een vastgestelde juridische beschuldiging worden gelezen. Zij stelt een sectorvraag vanuit een concrete ervaring. Evenmin was bij publicatie een reactie van Bad Bunny of Live Nation Entertainment op haar oproep beschikbaar. Die nuance is essentieel. Het nieuws gaat niet over bewezen kwade opzet, maar over een bezoeker met gehoorverlies die na een groot stadionconcert vraagt waarom een bestaande techniek nog geen gebruikelijke plaats heeft binnen de productie.

Een praktische agenda voor concertorganisatoren

De oproep kan worden omgezet in heldere vragen die organisatoren vóór de ticketverkoop beantwoorden. Kunnen bezoekers op de verkooppagina zien welke ondersteuning aanwezig is? Is er een procedure om live tekst, een gebarentolk, een ringleiding of een ander hulpmiddel aan te vragen? Worden liedteksten vooraf voorbereid? Is er een oplossing voor spontane toespraken? Verschijnt de tekst op stadionschermen, op een telefoon of op een uitgeleend toestel? Welke talen zijn beschikbaar? Wie controleert de kwaliteit en wat gebeurt er bij een technische storing? Zulke vragen maken toegankelijkheid concreet. Ze helpen ook om verwachtingen correct te beheren en voorkomen dat bezoekers pas in het stadion merken welke onderdelen zij niet kunnen volgen.

Toegankelijkheid moet al bij de ticketverkoop duidelijk zijn

Voor bezoekers met gehoorverlies begint een toegankelijk concert niet op het ogenblik dat de artiest het podium betreedt. Het begint bij de informatie die tijdens de ticketverkoop beschikbaar is. Een bezoeker moet vooraf kunnen nagaan welke hulpmiddelen aanwezig zijn, waar die kunnen worden aangevraagd, of er een geschikte zitplaats nodig is en of persoonlijke apparatuur kan worden gebruikt. Vage verwijzingen naar algemene toegankelijkheid bieden daarvoor weinig zekerheid. Een rolstoeltoegankelijke ingang zegt niets over live tekst, gebarentaal, ringleidingen, geschikte schermen of communicatie met medewerkers. Duidelijke informatie voorkomt teleurstelling en geeft bezoekers de kans om zelfstandig een keuze te maken.

Een telefoon kan helpen, maar is niet voor iedereen de beste oplossing

Live ondertitels via een QR-code of mobiele toepassing kunnen praktisch zijn omdat organisatoren geen tekst op alle stadionschermen hoeven te plaatsen. Toch brengt die aanpak nieuwe aandachtspunten mee. Een bezoeker moet een geschikte telefoon bezitten, voldoende batterij hebben, toegang krijgen tot een stabiel netwerk en tegelijk naar het podium en een klein scherm kijken. Ook kan langdurig naar beneden kijken de concertbeleving verminderen. Voor andere bezoekers kan persoonlijke tekstweergave juist wenselijk zijn omdat zij zelf de lettergrootte kunnen bepalen en de ondertitels niet zichtbaar zijn voor het hele stadion. Een bruikbaar systeem geeft daarom bij voorkeur keuze tussen centrale schermen, persoonlijke apparatuur of andere vormen van ondersteuning.

Kwaliteit is even belangrijk als aanwezigheid

Het enkele feit dat tekst verschijnt, betekent nog niet dat de toegang goed geregeld is. Vertraging kan ertoe leiden dat de ondertitels pas verschijnen wanneer een artiest al aan een nieuw onderwerp of nummer is begonnen. Verkeerde namen, fout herkende woorden of ontbrekende zinnen kunnen de betekenis veranderen. Bij meertalige concerten ontstaat daarnaast de vraag of de tekst alleen wordt uitgeschreven of ook wordt vertaald. Een Spaanse liedtekst in geschreven Spaans helpt een slechthorende bezoeker die Spaans begrijpt, maar niet noodzakelijk iemand die enkel Nederlands, Frans of Engels leest. Organisatoren moeten daarom vooraf bepalen wat zij aanbieden: transcriptie, vertaling of beide.

Auteursrechten hoeven geen onoverkomelijke hinderpaal te zijn

Liedteksten zijn auteursrechtelijk beschermd, maar organisatoren en artiestenteams beschikken binnen een concertproductie doorgaans al over afspraken rond de uitvoering, schermbeelden, audiovisuele registratie en promotie. Voor live ondertiteling moeten de noodzakelijke toestemmingen en technische afspraken tijdig in de productiecontracten worden opgenomen. Het auteursrecht mag niet achteloos worden behandeld, maar hoeft evenmin als automatische reden te dienen om tekstuele toegang uit te sluiten. Het VN-Verdrag bepaalt bovendien dat regels rond intellectuele eigendom geen onredelijke of discriminerende hinderpaal voor toegang tot cultuur mogen vormen.

Ook medewerkers moeten weten wat beschikbaar is

Een technisch systeem heeft weinig waarde wanneer onthaalmedewerkers, beveiligers, ticketdiensten en stewards niet weten hoe bezoekers het kunnen gebruiken. Zij moeten kunnen uitleggen waar een toestel wordt opgehaald, hoe een QR-code werkt, welke zitplaatsen het beste zicht bieden en bij wie een storing kan worden gemeld. Een centraal aanspreekpunt voorkomt dat een bezoeker tijdens een druk concert van de ene medewerker naar de andere wordt gestuurd. Opleiding en duidelijke interne afspraken zijn daarom even belangrijk als schermen, software en netwerkverbindingen.

De stem van ervaring in het Europese debat

Olivia Lori Iglesias Ucendo werkt als Senior Communications Officer bij het European Youth Forum en maakt digitale inhoud over Europese thema’s, jongeren en handicap. Zij is ook doctoraatsonderzoeker. In maart 2026 was zij in Brussel aanwezig bij een Youth Policy Dialogue waarin twintig jonge mensen met een handicap of ervaring binnen het handicapveld met Europees commissaris Hadja Lahbib spraken over onderwijs, werk, zelfstandig leven, digitale inclusie en politieke deelname. In april 2026 nam Iglesias Ucendo tijdens de jaarlijkse conferentie van de European Federation of Hard of Hearing People deel aan een panel over leiderschap en de rol van mensen met gehoorverlies. Haar oproep na Bad Bunny staat dus niet los van haar eerdere publieke inzet. Zij brengt een persoonlijke ervaring uit een stadion naar een Europees debat over gelijke toegang tot cultuur en informatie.

Van uitzondering naar vaste planning

De muzieksector hoeft niet te wachten op één universele technische norm om stappen te zetten. Een organisator kan beginnen met heldere informatie, een aanspreekpunt en een proefproject bij geselecteerde optredens. Een artiest kan liedteksten en vaste spreekteksten tijdig aanleveren. Een stadion kan schermruimte, netwerkcapaciteit en geschikte zitplaatsen voorzien. Ervaringsdeskundigen kunnen de leesbaarheid en bruikbaarheid testen. Daarna kunnen organisatoren meten hoeveel bezoekers de dienst gebruiken, waar vertraging optreedt en welke verbeteringen nodig zijn. Zo wordt toegankelijkheid een onderdeel van productiebeleid in plaats van een reactie op klachten achteraf.

Bronnen:
Aangeleverde e-mail van Pieter Paul Moens namens EDC Fan Belgium, met de publieke oproep van Olivia Lori Iglesias Ucendo
Live Nation Belgium, Bad Bunny in het Koning Boudewijnstadion op 22 juli 2026
European Youth Forum, teampagina met Olivia Lori Iglesias als Senior Communications Officer
European Federation of Hard of Hearing People, conferentieprogramma van april 2026
Wereldgezondheidsorganisatie, feiten over doofheid en gehoorverlies
Verenigde Naties, Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap
Belgische sociale zekerheid, toelichting van het VN-Comité over toegankelijkheid en cultuur
Europese Commissie, strategie voor de rechten van personen met een handicap 2021-2030
Europese Commissie, European Accessibility Act
EUR-Lex, Richtlijn (EU) 2019/882
Unia, advies over redelijke aanpassingen op evenementen
Unia, aanbeveling over structurele ontoegankelijkheid binnen de Belgische wetgeving
AccessibleEU, cultureel evenement met live ondertiteling en andere hulpmiddelen
Publieke bijdrage over live ondertiteling tijdens het European Youth Event 2025
Europees Jongerenportaal, Youth Policy Dialogue met Hadja Lahbib in maart 2026

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)