Houthi-aanval op Saoedische tanker opent een tweede maritiem front in de oorlog rond Iran

Archiefbeeld: De MV True Confidence in brand na een Houthi-aanval in maart 2024. Deze week voerden de rebellen een vergelijkbare aanval uit op de Saoedische tanker ‘Encelia’.

De aanval van de Houthi’s op een Saoedische tanker in de Rode Zee vormt een belangrijke escalatie in het steeds verder uitdijende conflict rond Iran. Wat begon als een strijd om de Straat van Hormuz en Amerikaanse aanvallen op Iraanse doelwitten, dreigt nu ook de Bab al-Mandeb en de toegang tot het Suezkanaal te ontwrichten. Tegelijk zijn er steeds meer aanwijzingen dat Iran zijn militaire steun aan de Houthi’s heeft versterkt.

De Encelia wordt getroffen

Houthi-woordvoerder Yahya Saree verklaarde dat zijn strijdkrachten op 22 juli raketten en drones hadden afgevuurd op twee tankers onder Saoedische vlag: de Encelia en de Layla. De schepen zouden volgens de Houthi’s een door de beweging afgekondigde blokkade van Saoedi-Arabië hebben geschonden.De aanval op de Encelia werd door Saoedische autoriteiten en maritieme veiligheidsdiensten bevestigd. Het schip werd nabij de Saoedische havenstad Jizan getroffen en er brak brand uit aan de boeg. De bemanning bleef ongedeerd en het schip kon worden beveiligd. De Britse maritieme veiligheidsorganisatie UK Maritime Trade Operations meldde dat een tanker door een onbekend projectiel was geraakt. Voor een succesvolle aanval op de Layla bestond op dat ogenblik geen onafhankelijke bevestiging. De aanval is belangrijk omdat de Houthi’s daarmee aantonen dat hun blokkade geen louter propagandistische aankondiging is. Ze zijn bereid om commerciële schepen daadwerkelijk aan te vallen wanneer die volgens hun eigen criteria aan Saoedi-Arabië verbonden zijn.

Minder schepen wagen zich door de Bab al-Mandeb

De Bab al-Mandeb bleef formeel open voor de internationale scheepvaart. Toch daalde het aantal passerende commerciële schepen aanzienlijk nadat de Houthi’s hun blokkade hadden aangekondigd. Verschillende tankers wijzigden hun koers of wachtten verdere veiligheidsinformatie af. Voor rederijen is het onderscheid tussen een volledige sluiting en een selectieve blokkade beperkt wanneer onvoldoende duidelijk is welke schepen als doelwit worden beschouwd. Een schip kan onder een Europese vlag varen, door een Aziatische maatschappij worden beheerd, olie uit Saoedi-Arabië vervoeren en verzekerd zijn door een Britse onderneming. De eigendoms- en handelsstructuren zijn zo complex dat een dreiging tegen “Saoedische schepen” een veel bredere groep vaartuigen kan afschrikken.Sommige tankers kozen opnieuw voor de lange route rond Kaap de Goede Hoop. Dat kan een reis naar Azië met weken verlengen en miljoenen euro’s extra kosten aan brandstof, lonen en verzekeringen. Wanneer tegelijkertijd ook de Straat van Hormuz onveilig is, verdwijnen bovendien de belangrijkste alternatieve routes voor olie en gas uit de Golf.

Iraanse commandanten en raketmateriaal naar Jemen

Reuters meldde op basis van vier bronnen dat Iran op 13 juli commandanten van de Islamitische Revolutionaire Garde, militaire adviseurs en materiaal voor raketten en drones naar Jemen heeft gestuurd. Tussen tien en 21 leden van de Revolutionaire Garde, onder wie hoge commandanten, zouden zich aan boord van een toestel van Mahan Air hebben bevonden. Het vliegtuig was oorspronkelijk op weg naar de door de Houthi’s gecontroleerde hoofdstad Sanaa, maar week uit naar de havenstad Hodeidah nadat de luchthaven van Sanaa was aangevallen. Een bron verklaarde dat de Iraanse commandanten de Houthi’s moesten ondersteunen en opleiding zouden geven voor nieuwe raketsystemen. Iran zou bovendien goud hebben meegestuurd om Houthi-operaties te financieren.De overdracht vond plaats enkele dagen voordat de Houthi’s hun blokkade van Saoedi-Arabië aankondigden. Dat bewijst niet automatisch dat Teheran elke aanval rechtstreeks heeft bevolen. De Houthi’s beschikken over eigen politieke, militaire en economische doelstellingen. De timing maakt het echter aannemelijk dat Iran de capaciteit van de beweging wilde versterken op een moment dat de druk op de Rode Zee opnieuw toenam.

De Houthi’s voeren ook hun eigen oorlog

De Houthi’s moeten niet uitsluitend als een uitvoeringsorganisatie van Iran worden beschouwd. Hun blokkade is eveneens gericht op Saoedi-Arabië, dat jarenlang een militaire coalitie tegen hen leidde en nog altijd beperkingen oplegt aan Houthi-gecontroleerde havens en luchthavens. De Saoedische aanval op de luchthaven van Sanaa op 13 juli, bedoeld om de landing van het Iraanse toestel te verhinderen, gaf de Houthi’s een direct eigen motief om de druk op Riyad op te voeren. Ze eisen dat Saoedi-Arabië zijn controles op havens en luchthavens beëindigt en dreigen de blokkade voort te zetten zolang dat niet gebeurt.De belangen van Iran en de Houthi’s vallen in dit geval grotendeels samen. Iran wil de Amerikaanse oorlogsinspanning duurder en complexer maken. De Houthi’s willen concessies afdwingen van Saoedi-Arabië en hun eigen machtspositie in Jemen versterken. De Rode Zee biedt beide partijen een geschikt drukmiddel.

Een droneaanval op de grens tussen Koeweit en Irak

Op 23 juli werd ook de Abdali-grensovergang tussen Koeweit en Irak door een drone getroffen. De aanval veroorzaakte materiële schade, maar geen slachtoffers. Geen enkele Iraaks-Iraanse militie eiste de aanval onmiddellijk op. ISW-CTP achtte het waarschijnlijk dat een door Iran gesteunde Iraakse militie verantwoordelijk was. De Abdali-overgang is een belangrijk knooppunt voor passagiers- en goederenverkeer tussen beide landen. Een aanval op een grenspost heeft een andere betekenis dan een aanval op een militaire basis. Ze toont dat Iran en zijn bondgenoten ook economische verbindingen en civiele infrastructuur kunnen gebruiken om druk uit te oefenen op landen die Amerikaanse troepen huisvesten. De aanval vergroot tevens de druk op de Iraakse regering. Irak probeert bemiddelaar te zijn tussen Iran en de Verenigde Staten, maar op zijn grondgebied opereren gewapende groepen die nauwe banden met Teheran onderhouden. Wanneer zij vanuit Irak buurlanden aanvallen, wordt Bagdad geconfronteerd met de vraag of het die milities kan en wil controleren.

Iran gebruikt ook de dreiging van zeemijnen

De Revolutionaire Garde beweerde dat een tanker die een zuidelijke vaarroute door de Straat van Hormuz probeerde te gebruiken, op een zeemijn was gevaren. ISW-CTP had op het moment van zijn rapport geen onafhankelijke melding gevonden die het incident bevestigde.Toch kan de claim op zichzelf effect hebben. Rederijen hoeven niet zeker te weten dat er mijnen liggen om een route als onveilig te beschouwen. De mogelijkheid van één mijn kan volstaan om verzekeringspremies te verhogen, vaarschema’s stil te leggen en marines tot uitgebreide mijnenbestrijdingsoperaties te dwingen.Iran probeert daarmee alternatieve routes langs de Omaanse kust onaantrekkelijk te maken. Zulke routes stellen schepen in staat om Iraanse controles en opgelegde verkeersschema’s te ontwijken. Voor Teheran ondermijnen ze daarom de poging om feitelijke zeggenschap over Hormuz te verwerven.

Mogelijke Russische hulp bij Iraanse aanvallen

Amerikaanse inlichtingendiensten onderzoeken intussen of Rusland Iran heeft geholpen om Amerikaanse militaire en inlichtingenlocaties nauwkeuriger te treffen. Vier bronnen verklaarden aan Reuters dat analisten nagaan of Moskou targetinginformatie of geavanceerde dronetechnologie heeft geleverd. Er was nog geen definitieve conclusie bereikt. De verdenking ontstond nadat Iraanse drones bijzonder gevoelige Amerikaanse locaties in de Golf wisten te treffen. Sommige systemen zouden gebruikmaken van Russische verbeteringen voor satellietnavigatie. Ook Chinese technologie en satellietbeelden kunnen volgens westerse analisten een rol spelen. Wanneer Rusland daadwerkelijk targetinginformatie levert, krijgt het conflict een nog bredere internationale dimensie. Moskou kan dan de Verenigde Staten in het Midden-Oosten onder druk zetten zonder zelf rechtstreeks Amerikaanse troepen aan te vallen. Iran krijgt op zijn beurt toegang tot ervaring en technologie die tijdens de oorlog in Oekraïne verder is ontwikkeld.

Trump dreigt met een veel grotere aanval

President Donald Trump verklaarde dat hij een “massale aanval” op Iran overwoog. De Amerikaanse regering wil voorkomen dat Iran langdurige controle over de Straat van Hormuz afdwingt en houdt Teheran verantwoordelijk voor de acties van de Houthi’s. De uitbreiding van de aanvallen naar de Rode Zee verhoogt daardoor ook het risico op nieuwe Amerikaanse operaties tegen doelwitten in Jemen. Een Amerikaanse aanval op de Houthi’s kan echter een nieuwe escalatieketen veroorzaken. De Houthi’s beschikken over raketten en drones waarmee ze Saoedische luchthavens, havens, oliefaciliteiten en ontziltingsinstallaties kunnen bedreigen. Saoedi-Arabië kan daarop opnieuw grootschalige aanvallen in Jemen uitvoeren, waarna de Houthi’s hun blokkade verder uitbreiden.

De wereldhandel wordt onderdeel van de oorlog

De gebeurtenissen van 22 en 23 juli tonen hoe Iran en zijn bondgenoten wereldhandel en energievoorziening gebruiken als strategisch wapen. Het doel is niet noodzakelijk om alle scheepvaart volledig stil te leggen. Selectieve aanvallen, dreigementen en onduidelijkheid kunnen al voldoende zijn om kosten te verhogen en regeringen onder druk te zetten.Iran zet de Straat van Hormuz in. De Houthi’s bedreigen de Bab al-Mandeb. Iraakse milities kunnen grensovergangen en regionale infrastructuur aanvallen. Rusland wordt verdacht van technische of inlichtingensteun. De Verenigde Staten breiden ondertussen hun bombardementen uit.Daarmee ontstaat geen afzonderlijk conflict in Jemen, Iran, Irak of de Golf, maar één verbonden oorlogssysteem. Elke aanval op een tanker kan gevolgen hebben voor energieprijzen in Europa. Elke drone boven Koeweit kan de Amerikaanse militaire reactie beïnvloeden. Elke beperking van de Rode Zee kan de toevoer naar het Suezkanaal verminderen.De aanval op de Encelia was daarom meer dan een incident met één schip. Ze was het moment waarop een aangekondigde blokkade veranderde in aantoonbaar geweld en waarop een tweede maritiem front zichtbaar werkelijkheid werd.

Bronnen: Institute for the Study of War en Critical Threats Project, Iran Update Special Report van 23 juli 2026; Reuters; The Guardian; Al Jazeera; UK Maritime Trade Operations; Saoedische en Koeweitse autoriteiten.

Andy Vermaut