Iran weigert voorlopig bestand terwijl de oorlog zich steeds dieper over de Golf verspreidt

Iran heeft volgens Amerikaanse berichtgeving een nieuw voorstel voor een staakt-het-vuren afgewezen. Daarmee lijkt Teheran duidelijk te maken dat het zichzelf, ondanks de aanhoudende Amerikaanse bombardementen, nog niet als de verliezende partij beschouwt. Tegelijk probeert Iran Amerikaanse militairen rechtstreeks te treffen, terwijl de Houthi’s de druk op Saoedi-Arabië en de internationale scheepvaart opvoeren. De oorlog draait daardoor niet langer uitsluitend om militaire installaties in Iran of om de Straat van Hormuz. Ook Amerikaanse bases, burgerluchtvaart, energievoorziening en twee van de belangrijkste maritieme doorgangen ter wereld komen steeds nadrukkelijker in de vuurlinie te liggen.

Iraakse bemiddeling botst op de kwestie-Hormuz

De Iraakse premier Ali al-Zaydi reisde naar Teheran nadat hij eerder in juli in Washington met de Amerikaanse president Donald Trump en andere Amerikaanse functionarissen had gesproken. Volgens Iraanse functionarissen die door The New York Times werden aangehaald, bracht hij het enige concrete Amerikaanse voorstel mee dat op dat ogenblik op tafel lag. Iran zou dat voorstel hebben verworpen omdat het slechts een tijdelijk bestand zou opleveren en geen definitieve regeling bevatte voor de Straat van Hormuz. Het kantoor van de Iraakse premier en Iraanse vertegenwoordigers betwistten later onderdelen van die berichtgeving. Juist die tegenstrijdige verklaringen tonen hoe broos en weinig transparant het diplomatieke kanaal is geworden. (UOL Notícias)

De Straat van Hormuz is voor Iran geen technische bijzaak binnen onderhandelingen, maar het centrale strategische dossier. Teheran wil niet alleen Amerikaanse aanvallen beëindigen. Het probeert volgens het Institute for the Study of War en het Critical Threats Project ook een nieuwe machtsverhouding af te dwingen waarin Iran het recht zou krijgen om de scheepvaart door de zeestraat te controleren, te sturen of financieel te belasten. Een tijdelijk bestand zonder regeling over Hormuz zou Iran weliswaar ademruimte geven, maar niet de politieke erkenning opleveren die het regime blijkbaar nastreeft.

Teheran gedraagt zich alsof de tijd in zijn voordeel werkt

Het afwijzen van een bestand terwijl Amerikaanse aanvallen doorgaan, is op het eerste gezicht een bijzonder riskante beslissing. Volgens ISW-CTP kan ze echter betekenen dat de Iraanse leiders geloven dat de Verenigde Staten sneller onder politieke, militaire en economische druk zullen bezwijken dan Iran. Teheran hoeft de Amerikaanse luchtmacht niet conventioneel te verslaan om die strategie te doen slagen. Het moet de prijs van de oorlog alleen voldoende verhogen om het conflict binnen de Verenigde Staten politiek onhoudbaar te maken.

De Amerikaanse militaire campagne is intussen uitgebreid van Iraanse kustverdediging en maritieme installaties naar wegen, bruggen, communicatienetwerken, dronefabrieken, raketcomplexen en militaire infrastructuur die dieper in het Iraanse binnenland ligt. De Verenigde Staten proberen daarmee niet alleen onmiddellijke aanvallen te verhinderen, maar ook de logistieke ketens te ontregelen waarmee Iran zijn strijdkrachten en maritieme eenheden bevoorraadt. Iran blijft desondanks raketten en drones lanceren tegen Amerikaanse en regionale doelwitten. (AP News)

Amerikaanse slaapplaatsen worden bewuste doelwitten

Een van de opvallendste elementen in de Iraanse strategie is volgens ISW-CTP de keuze om niet uitsluitend startbanen, radars of wapensystemen aan te vallen, maar ook gebouwen waar Amerikaanse militairen slapen, eten of zich ontspannen. Iran beweerde op 24 juli aanvallen te hebben uitgevoerd tegen Amerikaanse troepen op Sheikh Isa Air Base in Bahrein, Muwaffaq Salti Air Base in Jordanië, Al Udeid Air Base in Qatar en Camp Arifjan in Koeweit. De Islamitische Revolutionaire Garde meldde daarnaast een aanval op verblijfsruimten in Camp Buehring in Koeweit. Een deel van die claims kon niet onafhankelijk worden bevestigd.

De achterliggende berekening is evenwel duidelijk. Elke gesneuvelde Amerikaanse militair, elke gewonde soldaat en elk beeld van beschadigde slaapvertrekken kan in de Verenigde Staten de vraag versterken waarom Amerikaanse troepen voor onbepaalde tijd aan dit regionale conflict worden blootgesteld. Bij een eerdere Iraanse aanval op Muwaffaq Salti Air Base in Jordanië kwamen drie Amerikaanse militairen om het leven. Bijna honderd Amerikaanse militairen zouden tijdens de recente escalatie verwondingen hebben opgelopen, al kon het merendeel nadien opnieuw aan het werk. (The Guardian)

Dat Iran zijn aanvallen op personeelsgebouwen concentreert, wijst op een strategie van gecontroleerde uitputting. Teheran probeert geen eenmalige spectaculaire overwinning te behalen, maar een regelmatige stroom van Amerikaanse verliezen te veroorzaken. De bedoeling is om de binnenlandse druk op het Witte Huis, het Congres en het Pentagon langzaam maar voortdurend te verhogen.

Een wapenwedloop tussen aanvallen en luchtverdediging

De toenemende nauwkeurigheid van Iraanse raketten en drones vormt daarbij een fundamenteel probleem. Westerse inlichtingendiensten onderzoeken of Rusland targetinggegevens of technologie aan Iran heeft geleverd. Daarnaast zou Iran gebruikmaken van Chinese elektronische onderdelen, satellietgegevens en verbeterde navigatiesystemen. Definitieve conclusies over rechtstreekse Russische hulp zijn er voorlopig niet, maar verschillende Amerikaanse bronnen achten buitenlandse ondersteuning mogelijk. (The Guardian)

Zelfs wanneer een groot deel van de Iraanse projectielen wordt onderschept, kan Iran de Amerikaanse en regionale luchtverdediging onder druk zetten door aanhoudend drones en raketten te blijven lanceren. Elk verdedigingssysteem beschikt over een beperkte hoeveelheid interceptoren. Bovendien is een onderscheppingsraket vaak veel duurder dan de drone die ermee wordt vernietigd. Iran hoeft daarom niet alle verdedigingslinies te doorbreken. Het kan volstaan om genoeg aanvallen uit te voeren om voorraden uit te putten, personeel te belasten en af en toe een belangrijk doelwit te raken.

De Houthi’s beperken hun blokkade voorlopig tot Saoedi-Arabië

Parallel met de Iraanse aanvallen proberen de Houthi’s vanuit Jemen de druk op Saoedi-Arabië te verhogen. Houthi-woordvoerder en hoofdonderhandelaar Mohammed Abdul Salam verklaarde op 24 juli dat zijn beweging niet de volledige Bab al-Mandeb had afgesloten, maar uitsluitend een blokkade tegen Saoedische schepen en havens uitvoerde. De Houthi’s eisen dat Saoedi-Arabië zijn beperkingen op Houthi-gecontroleerde havens en luchthavens opheft.

Die beperking is waarschijnlijk bewust. Een volledige afsluiting van de Bab al-Mandeb zou de Houthi’s rechtstreeks tegenover de Verenigde Staten en een brede internationale maritieme coalitie kunnen plaatsen. Door de blokkade formeel tot Saoedische belangen te beperken, proberen ze concessies af te dwingen zonder automatisch een grootschalige Amerikaanse aanvalscampagne uit te lokken. De dreiging alleen al heeft rederijen ertoe aangezet routes te wijzigen en langere omwegen rond Afrika te overwegen. (Reuters)

Twee maritieme knelpunten worden tegelijk onder druk gezet

De combinatie van Iraanse druk in de Straat van Hormuz en Houthi-acties bij de Bab al-Mandeb creëert een uitzonderlijk gevaarlijke situatie. Hormuz vormt de belangrijkste toegang tot de Perzische Golf, terwijl de Bab al-Mandeb de Rode Zee met de Golf van Aden verbindt. Wanneer beide routes gelijktijdig onveilig worden, kunnen olietankers, containerschepen en gastankers niet eenvoudig van de ene naar de andere doorgang uitwijken.

Een langdurige verstoring kan transporttijden met weken verlengen, verzekeringspremies opdrijven en de prijzen van olie, gas en ingevoerde goederen verhogen. De economische gevolgen beperken zich daardoor niet tot Iran, Saoedi-Arabië of de Verenigde Staten. Europese en Aziatische economieën worden rechtstreeks getroffen wanneer schepen moeten omvaren langs Kaap de Goede Hoop of wanneer energieleveringen vertraging oplopen.

Het bestand is meer dan een onderbreking van de bombardementen

Een duurzaam staakt-het-vuren vereist daarom meer dan een afspraak om tijdelijk geen raketten of bommen af te vuren. Er moet een regeling komen over de vrije doorgang door de Straat van Hormuz, de Amerikaanse militaire aanwezigheid in de Golf, de rol van de Houthi’s, de blokkades rond Jemen en de veiligheid van Amerikaanse bondgenoten. Geen van die dossiers lijkt momenteel dichtbij een oplossing te staan.

Iran probeert met militaire druk een diplomatiek eindresultaat af te dwingen dat zijn regionale positie versterkt. De Verenigde Staten proberen met bombardementen het tegenovergestelde te bereiken: de Iraanse capaciteit en bereidheid om de scheepvaart en Amerikaanse bases aan te vallen, moeten worden gebroken. Zolang beide partijen geloven dat verdere escalatie hun onderhandelingspositie verbetert, blijft elk vredesvoorstel voorlopig niet meer dan een korte pauze tussen twee aanvalsgolven.

Bronnen: Institute for the Study of War en Critical Threats Project, Iran Update Special Report van 24 juli 2026; The Guardian; Associated Press; Reuters; berichtgeving over de Iraakse bemiddeling en de Amerikaanse aanvallen.

Andy Vermaut