Museum in Riga vraagt steun voor herinneringswerk en verspreiding van boek over Holocaust in Letland

In Riga kan een bezoeker op twee adressen rechtstreeks geconfronteerd worden met de zwaarste hoofdstukken uit de Letse twintigste eeuw. Aan Latviešu strēlnieku laukums 1 bevindt zich het Museum of the Occupation of Latvia. Aan Brīvības iela 61 staat de Corner House, het voormalige gebouw van de Sovjetveiligheidsdiensten waar mensen werden opgesloten en ondervraagd. Via HolyDonation vraagt het museum financiële steun. Donateurs kunnen momenteel kiezen tussen een algemeen fonds voor de werking en een afzonderlijk fonds met als doel de verspreiding van een boek over de Holocaust in Letland. De donatiepagina werd op 3 augustus 2026 bijgewerkt en vermeldt registratienummer 40008018848. Dat registratienummer stemt overeen met de gegevens die het museum zelf publiceert voor de Occupation Museum Association of Latvia.

Twee adressen dragen één historische opdracht

Het hoofdgebouw aan Latviešu strēlnieku laukums vertelt de geschiedenis van de bezettingen die Letland vanaf 1940 troffen en de gevolgen daarvan voor staat en inwoners. De Corner House behandelt specifiek de werking van het Sovjetrepressieapparaat in Letland. Het museum groeide vanuit een initiatief dat in februari 1993 door geschiedenisprofessor Paulis Lazda werd voorgesteld aan het Letse ministerie van Cultuur. Elf mensen richtten vervolgens de Occupation Museum Foundation op. De eerste tentoonstelling ging op 1 juli 1993 open en behandelde aanvankelijk de eerste Sovjetbezetting vanaf 17 juni 1940. In de daaropvolgende jaren werd de tentoonstelling stapsgewijs uitgebreid met onder andere de bezetting door nazi-Duitsland, de periode onder Stalin en de latere decennia van de Sovjetbezetting tot het herstel van de Letse onafhankelijkheid.

Een museum dat zowel Sovjet- als nazibezetting behandelt

De historische opdracht van het museum gaat daarmee verder dan één regime of één periode. De instelling documenteert de gevolgen van de Sovjetovername van 1940, de Duitse nazibezetting vanaf 1941 en de hernieuwde Sovjetoverheersing die tot 1991 duurde. Het museum publiceert daarover tentoonstellingen, educatief materiaal en boeken. Een Engelstalige uitgave uit 2016 draagt bijvoorbeeld de titel The Three Occupations of Latvia. 1940–1991 en behandelt de Sovjet- en nazibezettingen en hun gevolgen. In 2024 verscheen daarnaast een omvangrijker Engelstalig werk van Valters Nollendorfs over Letland onder het bewind van de communistische Sovjet-Unie en nationaalsocialistisch Duitsland tussen 1940 en 1991. (okupacijasmuzejs.lv)

De Corner House vertelt een ander deel van hetzelfde verhaal

Wie van het hoofdgebouw naar Brīvības iela 61 gaat, komt terecht op een plaats waar de geschiedenis niet alleen via foto’s, documenten en teksten wordt verteld. De Corner House was daadwerkelijk onderdeel van het Sovjetrepressieapparaat. Het gebouw werd in 1912 ontworpen door architect Aleksandrs Vanags. Vanaf de herfst van 1940 gebruikte de NKVD, de voorloper van de KGB, het pand. Na de Tweede Wereldoorlog namen de Sovjetveiligheidsdiensten het opnieuw in gebruik. Mensen die als tegenstanders van het communistische regime werden beschouwd, werden er vastgehouden en ondervraagd. Het museum omschrijft het gebouw tegenwoordig als een plaats die herinnert aan mensenrechtenschendingen door Sovjetrepressie-instellingen.

Cellen, ondervragingsruimten en sporen van repressie

De bezoeker kan in de Corner House delen van het voormalige cellenblok bekijken en tijdens rondleidingen ruimtes betreden die rechtstreeks verbonden zijn met het functioneren van de Sovjetveiligheidsdiensten. De museumwerking in het gebouw begon in 2014, toen Riga Europese Culturele Hoofdstad was. De tentoonstelling behandelt de geschiedenis van de Cheka en KGB in Letland. Getuigenissen van voormalige gevangenen behoren eveneens tot het materiaal waarmee het museum werkt. Daarin komen mensen aan het woord die tussen 1945 en de jaren tachtig wegens verschillende vormen van verzet of beschuldigingen van anti-Sovjetactiviteiten met het repressieapparaat in aanraking kwamen.

Tienduizenden mensen kwamen met het Sovjetapparaat in aanraking

De omvang van de Sovjetpolitieke repressie maakt duidelijk waarom de Corner House binnen de Letse geschiedschrijving zo’n zware betekenis draagt. Het museum stelt dat tienduizenden Letse burgers er werden opgesloten, ondervraagd en onder slechte omstandigheden werden vastgehouden. Voor de eerste Sovjetbezetting van 1940 en 1941 documenteert het museum minstens 3.355 politieke strafzaken. Toen nazi-Duitsland in juni 1941 de Sovjet-Unie aanviel, werden ongeveer 3.600 mensen vanuit Letse gevangenissen naar gevangenissen en kampen dieper in de Sovjet-Unie overgebracht. Volgens de historische gegevens van het museum keerde minder dan één procent van hen naar Letland terug. Over de hele Sovjetperiode werden in Letland volgens het museum ongeveer 48.000 strafzaken gestart wegens vermeende misdrijven tegen het communistische regime.

De donatie gaat ook over de Holocaust in Letland

De tweede afzonderlijke keuze op HolyDonation draagt de omschrijving “Book about the Holocaust in Latvia – for distribution”. Daarmee maakt het museum de verspreiding van informatie over de Holocaust tot een concreet doel waarvoor afzonderlijk geld kan worden gegeven. De donatiepagina zegt echter niet welk boek precies met dit fonds wordt verspreid, in welke taal of talen het verschijnt, hoeveel exemplaren men wil verspreiden, aan welke doelgroepen de boeken worden bezorgd of welk bedrag daarvoor nodig is. Het is daarom belangrijk die gegevens niet zelf in te vullen. Wat wel vaststaat, is dat Holocaustgeschiedenis deel uitmaakt van het historische en educatieve werk van het museum. De instelling publiceert er achtergrondteksten en lesmateriaal over en heeft verschillende boeken in haar aanbod die betrekking hebben op oorlog, bezetting en Jodenvervolging.

72.000 Letse Joden werden vermoord

De historische achtergrond van zo’n fonds is bijzonder zwaar. Volgens cijfers die het museum op 4 juli 2026 publiceerde, werden tijdens de Holocaust ongeveer 72.000 van de circa 92.000 Joden die vóór de bezetting in Letland leefden vermoord. Daarnaast werden ongeveer 20.000 Joden uit andere Europese landen naar Letland gedeporteerd en daar gedood. De massamoord begon na de Duitse inval in de Sovjet-Unie in juni 1941. Op 4 juli 1941 werd in Riga de Grote Koorsynagoge in brand gestoken terwijl zich mensen in het gebouw bevonden; ook andere synagogen werden die dag vernield. Om die reden geldt 4 juli in Letland als herdenkingsdag voor de slachtoffers van de genocide op het Joodse volk. (okupacijasmuzejs.lv)

Rumbula staat centraal in de herinnering aan de massamoord

Een van de zwaarste gebeurtenissen speelde zich af in Rumbula bij Riga. Op 30 november en 8 december 1941 werden daar volgens het museum ongeveer 25.000 mensen uit het getto van Riga en ongeveer 1.000 uit Duitsland aangevoerde Joden doodgeschoten. Het museum plaatst de verantwoordelijkheid voor de Holocaust bij het naziregime en beschrijft tegelijk de betrokkenheid van lokale collaborateurs bij vervolging en moord. Het historische materiaal maakt eveneens onderscheid tussen daders, omstanders en mensen die hun leven riskeerden om Joden te redden. Daardoor wordt de geschiedenis niet gereduceerd tot één algemene beschrijving van de bevolking, maar wordt gekeken naar concrete gedragingen, verantwoordelijkheden en keuzes onder bezetting.

Educatie vormt een belangrijk onderdeel van het museumwerk

Het museum ontwikkelt ook materiaal voor scholen over de geschiedenis van Joden in Letland en over de Holocaust. Daarbij worden foto’s, affiches, documenten en persoonlijke herinneringen gebruikt om leerlingen kennis te laten maken met het Joodse leven vóór de Duitse bezetting, de vervolging onder de nazi’s en de verschillende houdingen die inwoners tegenover die vervolging aannamen. Vragen rond discriminatie, verantwoordelijkheid, hulp aan vervolgden en deelname aan vervolging krijgen daarin een duidelijke plaats. Dat educatieve werk geeft inhoudelijke context aan de aanwezigheid van een afzonderlijk fonds voor de verspreiding van een boek over de Holocaust. Wat de HolyDonation-pagina nog niet verduidelijkt, is hoe dat specifieke boekproject praktisch wordt uitgevoerd.

Boeken zijn al langer onderdeel van de museumwerking

Publicaties nemen al jaren een plaats in binnen de werking van het museum. De museumwinkel bevat werken over de bezettingsperiodes, de KGB, politieke repressie en de Holocaust. Zo verscheen in 2025 de Engelstalige brochure Soviet Security Institution in Occupied Latvia 1940–1991 van Gints Apals en Indulis Zālīte. Een Engelstalige brochure over het KGB-gebouw verscheen eerder in 2016. Daarnaast verkoopt het museum historische overzichtswerken over de bezettingen. Het verspreiden van historische kennis via boeken past dus binnen bestaande activiteiten van de instelling.

Ook een persoonlijk verhaal over de Holocaust zit in de collectie publicaties

Een van de werken die via de museumwinkel wordt aangeboden is de Letstalige uitgave Latviešu vidū holokausta laikā van Eduards Anderss uit 2011. Het boek telt 238 pagina’s en kwam tot stand met financiële steun van de organisatie achter het Museum of the Occupation of Latvia. De aanwezigheid van dit en andere werken toont dat het museum niet alleen met tentoonstellingsobjecten en archiefmateriaal werkt, maar historische kennis ook via publicaties beschikbaar maakt.

Algemeen fonds ondersteunt de bredere werking

Wie niet specifiek voor de verspreiding van het Holocaustboek wil schenken, kan via HolyDonation het General Fund kiezen. Dat fonds is bestemd voor de algemene werking van de organisatie. Het museum zelf vraagt eveneens rechtstreeks om giften en geeft aan dat bijdragen helpen om de activiteiten van de instelling voort te zetten en informatie voor bezoekers uit verschillende landen beschikbaar te maken. Op de officiële website bestaan mogelijkheden voor gewone en doelgerichte donaties. De keuze op HolyDonation maakt dus onderscheid tussen brede ondersteuning van de instelling en een concreter publicatieproject.

Registratienummer is controleerbaar

De HolyDonation-pagina vermeldt registratienummer 40008018848. Dat nummer correspondeert met de Occupation Museum Association of Latvia, in het Lets Latvijas Okupācijas muzeja biedrība. De officiële museumwebsite gebruikt hetzelfde nummer en vermeldt Latviešu strēlnieku laukums 1 in Riga als adres. Publieke Letse bedrijfsinformatie geeft de vereniging als actief weer en vermeldt 21 mei 1993 als registratiedatum. De organisatie heeft volgens die registratiegegevens een geldige status als organisatie van openbaar nut. Dat maakt het mogelijk de juridische organisatie achter de donatievraag onafhankelijk van het betaalplatform te identificeren.

Aanduiding voor fiscaal voordeel vraagt eigen controle

HolyDonation geeft bij het museum de aanduiding “Tax relief applicable”. Die vermelding moet zorgvuldig worden gelezen. De pagina specificeert niet wat dit betekent voor een schenker die buiten Letland woont. Een Belgische donateur kan daarom uit de enkele vermelding op het platform niet afleiden dat een schenking automatisch recht geeft op een Belgische belastingvermindering. Wie om fiscale redenen een attest nodig heeft, kan dit het best vooraf rechtstreeks met de organisatie en, indien nodig, met de bevoegde fiscale instantie controleren. De relevante vaststelling voor de donatiepagina zelf is dat het platform de Letse organisatie als in aanmerking komend voor fiscaal voordeel aanduidt en dat de vereniging in Letse registratiegegevens een geldige status van openbaar nut heeft.

Een opvallend verschil in de openingsuren

Wie na het lezen van de donatiepagina het museum zelf wil bezoeken, doet er goed aan de actuele gegevens op de officiële website te gebruiken. HolyDonation vermeldt dat zowel het museum aan Latviešu strēlnieku laukums 1 als de Corner House aan Brīvības iela 61 dagelijks van 10.00 tot 18.00 uur open zijn. De officiële museumwebsite maakt op dit moment echter een onderscheid: voor de hoofdexpositie staat dagelijks 10.00 tot 18.00 uur vermeld, terwijl voor het KGB-gebouw aan Brīvības iela 61 dagelijks 10.30 tot 17.30 uur wordt aangegeven, met daarnaast sluitingsdagen op enkele feestdagen. Die afwijking is relevant omdat de HolyDonation-pagina volgens de eigen gegevens pas op 3 augustus 2026 werd bijgewerkt. Voor een bezoek verdient de officiële museumsite daarom de voorkeur.

Het hoofdgebouw en de Corner House hebben ook verschillende contactgegevens

Ook bij de praktische contactinformatie is enige nauwkeurigheid nodig. HolyDonation vermeldt +371 29139537 en info@okupacijasmuzejs.lv als algemene contactgegevens. De officiële museumsite vermeldt voor het hoofdgebouw aan Latviešu strēlnieku laukums 1 het telefoonnummer +371 67229255 en voor het KGB-gebouw aan Brīvības iela 61 het nummer +371 66154276. Beide locaties vallen onder dezelfde geregistreerde vereniging met nummer 40008018848. Voor vragen over een donatie kan de donor gebruikmaken van de gegevens op de donatiepagina, terwijl voor een gepland bezoek de actuele contactpagina van het museum de nauwkeurigste praktische informatie geeft.

De Corner House bleef na 1991 een beladen gebouw

Na het herstel van de Letse onafhankelijkheid werd het gebouw niet onmiddellijk een museum. De Letse staatspolitie gebruikte het nog tot 2008. Sinds 2014 wordt een deel ervan door het Museum of the Occupation of Latvia gebruikt. De ruimtes waarin gevangenen ooit werden vastgehouden kregen daarmee een educatieve functie. De voormalige cellen, gangen en ondervragingsruimtes worden niet los van hun historische context gepresenteerd, maar als materiële getuigen van een repressiesysteem dat decennialang invloed had op het leven van inwoners van Letland.

Een museum dat zelf doelwit werd

De betekenis van het museum binnen het hedendaagse debat over geschiedenis bleek ook in februari 2024, toen een brandende fles door een raam van het kantoor van museumdirecteur Solvita Vība werd gegooid. Niemand raakte lichamelijk gewond, maar lokalen en apparatuur liepen schade op. De Letse politie hield verdachten aan. Het museum wees er toen ook op dat in eerdere jaren ramen waren beschadigd, een vlaggenmast was vernield en een Oekraïense vlag was gestolen. Daarmee bevindt de instelling zich niet alleen in een historische discussie over Sovjet- en nazibezetting, maar ook in een actuele omgeving waarin de interpretatie en publieke presentatie van die geschiedenis gevoelig blijven.

Herinnering vraagt ook geld voor dagelijkse werking

Musea die archieven bewaren, tentoonstellingen onderhouden, educatief materiaal ontwikkelen en historische publicaties verspreiden hebben een dagelijkse werking die verder gaat dan het openen van de deuren voor bezoekers. De huidige donatiepagina maakt daarvan twee financieringsmogelijkheden zichtbaar. Het algemene fonds ondersteunt de organisatie in bredere zin. Het afzonderlijke boekenfonds richt zich op de verspreiding van een werk over de Holocaust in Letland. Dat laatste doel is in één zin omschreven en verdient bijkomende toelichting van de organisatie over titel, taal, oplage, doelgroep en distributiewijze. Juist omdat de historische inhoud zo gevoelig is, helpt duidelijke informatie over het concrete gebruik van doelgerichte giften een donor om te begrijpen wat met een bijdrage gebeurt.

Hier kan je een donatie storten voor het bezettingsmuseum:

https://holydonation.com/en/donate/latvijas-okupacijas-muzejs-1

Bronnen:
HolyDonation, Museum of the Occupation of Latvia & Corner House, door gebruiker aangeleverde donatiepagina, bijgewerkt op 3 augustus 2026
Museum of the Occupation of Latvia: https://okupacijasmuzejs.lv/en/
Museum of the Occupation of Latvia, contact- en registratiegegevens: https://okupacijasmuzejs.lv/en/contacts
Museum of the Occupation of Latvia, KGB Building: https://okupacijasmuzejs.lv/en/kgb-building
Museum of the Occupation of Latvia, geschiedenis van de Corner House: https://okupacijasmuzejs.lv/en/news/the-museum-project-take-a-walk-in-the-corner-house
Museum of the Occupation of Latvia, eerste tien jaar: https://okupacijasmuzejs.lv/en/news/the-first-ten-years-of-the-museum-of-the-occupation-of-latvia
Museum of the Occupation of Latvia, Holocaust in Letland: https://okupacijasmuzejs.lv/lv/vesture/latvijas-okupacijas-vesture/nacistiska-okupacija/holokausts-nacistiskas-vacijas-okupetaja-latvija
Museum of the Occupation of Latvia, herdenking 4 juli 2026: https://okupacijasmuzejs.lv/lv/aktualitates/4-julijs-ebreju-tautas-genocida-upuru-pieminas-diena-latvija
Museum of the Occupation of Latvia, educatief materiaal Joodse geschiedenis en Holocaust: https://okupacijasmuzejs.lv/lv/skolam/macibu-materiali/otrais-pasaules-kars-macibu-materiali/ebreju-vesture-latvija-un-holokausts-macibu-materiali
Publieke Letse registratiegegevens, registratienummer 40008018848.

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)