Een mens hoeft niet te kiezen tussen zijn landen (opinie)

Ik ben geboren in Palermo en bezit zowel de Italiaanse als de Belgische nationaliteit. Italië en België behoren allebei tot mijn levensverhaal. Toch wordt identiteit in publieke discussies soms voorgesteld alsof een mens slechts één vakje mag aankruisen. Men zou moeten kiezen waar men werkelijk thuishoort, alsof verbondenheid een taart is waarvan elk extra stukje voor een ander land automatisch iets afneemt. Mijn eigen ervaring heeft mij precies het tegenovergestelde geleerd. Mijn Italiaanse oorsprong verdween niet toen ik in België ging werken. Mijn Belgische leven maakte mij niet minder verbonden met Palermo. Verschillende identiteiten kunnen naast elkaar bestaan zonder elkaar uit te wissen. Mijn opleiding in Italië, mijn militaire periode en mijn culturele achtergrond vormden mij. Mijn wetenschappelijke loopbaan in België vormde mij eveneens. Ik werd onderzoeker binnen Belgische universitaire instellingen, maakte deel uit van professionele netwerken en nam deel aan het maatschappelijke leven. Europa kreeg daardoor voor mij een heel concrete betekenis. Het was geen theorie over integratie. Het was mijn dagelijkse werkelijkheid. Ik heb daarom moeite met het idee dat mensen met meerdere culturele banden voortdurend moeten bewijzen aan welke kant zij staan. Een mens is geen grenspost. We dragen herinneringen, talen, gewoonten en ervaringen mee. Wie naar een ander land verhuist, laat zijn verleden niet bij de grens achter. Dat hoeft ook niet. Een gezonde samenleving vraagt volgens mij geen culturele amputatie. Zij vraagt respect voor de wetten van het land waarin men leeft en bereidheid om deel te nemen aan dat land, maar ze hoeft mensen niet te verplichten hun oorsprong te ontkennen. Mijn dubbele nationaliteit ervaar ik als een verrijking van mijn perspectief. Italië leert mij bepaalde zaken bekijken vanuit zijn geschiedenis en cultuur. België heeft mij andere ervaringen gegeven. Samen maken ze mijn blik ruimer. Misschien heeft Europa juist dat soort burgers nodig: mensen die weten dat loyaliteit aan een land niet noodzakelijk vijandigheid tegenover een ander land inhoudt. Europese samenwerking kan pas duurzaam zijn wanneer nationale identiteit en Europese verbondenheid niet voortdurend als tegenpolen worden voorgesteld. Ik kan Italiaan zijn, Belg zijn en mij Europees voelen. Geen van die lagen hoeft de andere te vernietigen. In een periode waarin identiteit opnieuw vaak politiek wordt ingezet als scheidslijn, wil ik daarom pleiten voor een volwassenere kijk. Vraag mensen niet altijd wat zij moeten opgeven om erbij te horen. Vraag ook wat hun verschillende achtergronden kunnen bijdragen. Mijn leven tussen Palermo en België heeft mij geleerd dat een tweede thuis het eerste niet kleiner hoeft te maken.

Antonio Lo Cascio