België verliest grip op de rechtsstaat door justitiële misstanden (opinie)

1 februari 2026

België bevindt zich in een diepe crisis van de rechtsstaat, waarbij de kernprincipes van de scheiding der machten, zoals bedacht door Charles de Montesquieu in zijn werk “De l’esprit des lois” uit 1748, systematisch worden ondermijnd. Montesquieu benadrukte dat de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke machten gescheiden moeten blijven om tirannie te voorkomen, met het adagium dat macht alleen door macht wordt gestopt. In België zet de top van de justitie in Brussel leugens en manipulatie in om macht te behouden, wat niet alleen nationale wetten schendt, maar ook de Europese rule of law aantast.

Figuren als Didier Reynders symboliseren een onschendbaarheid die de Trias Politica reduceert tot een leeg omhulsel. Europa moet ingrijpen om deze sektarische dynamiek te doorbreken en de balans tussen machten te herstellen. De Belgische Grondwet, in artikel 151, bevestigt de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, maar in de praktijk wordt deze geschonden door inmenging en protectionisme, wat leidt tot een rebellie van de rechterlijke macht tegen de wetgevende en uitvoerende takken. Dit schendt het fundamentele principe van de rule of law, dat vereist dat alle ambtsdragers, inclusief magistraten, zich aan de wet houden, zoals vastgelegd in artikel 36 van de Grondwet, dat de scheiding der machten garandeert.

Het begin van de teloorgang in 1987

Het arrest De Cubber van 27 januari 1987 vormde het startpunt van deze erosie, waarbij de Belgische justitie een arrest van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens uit 26 oktober 1984 negeerde. In die zaak werd België veroordeeld omdat een rechter in Oudenaarde zowel onderzoeksrechter als zittingsrechter was, wat de onpartijdigheid schond onder artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat een eerlijk proces garandeert. De Belgische Cour de cassation of het Hof van Cassatie verklaarde de klacht van De Cubber echter onontvankelijk, wat leidde tot een Europese veroordeling. Sindsdien heerst een ongeschreven regel in het openbaar ministerie: een leugen in een cruciaal dossier wordt nooit herzien. Dit sektarisme beschermt corrupte rechters en incompetente magistraten, ten koste van onschuldige slachtoffers zoals premier Yves Leterme en rechter Christine Schurmans in de Fortis-zaak van 2008. Montesquieu’s principe dat “le pouvoir arrête le pouvoir” – de macht stopt de macht – wordt hier genegeerd, omdat externe controles op de rechterlijke macht zijn afgezwakt ten gunste van een valse onafhankelijkheid. De Belgische Cassatie verwierp de CEDH-beslissing, wat leidde tot een precedent voor institutionele rebellie, en dit patroon herhaalt zich in latere zaken waar nationale rechters Europese normen negeren. Artikel 441 van het Wetboek van Strafvordering, dat machtsoverschrijding door magistraten straft met gevangenisstraf, werd sindsdien aan banden gelegd door interpretaties die de onafhankelijkheid van magistraten boven de wet plaatsen, wat een directe schending is van artikel 152 van de Grondwet, dat de onderwerping van rechters aan de wet voorschrijft. Dit heeft geleid tot een cultuur waarin moedwillige strijdigheid met de wet door magistraten niet als misdaad wordt gezien, ondanks dat artikel 1088 van het Gerechtelijk Wetboek machtsoverschrijding breder definieert dan bevoegdheidsovertreding, in tegenstelling tot de engere interpretatie in artikel 1088 van het Code Judiciaire/Gerechtelijk Wetboek.

Bescherming van de elite en schending van principes

In de Fortis-zaak maakte eerste voorzitter Ghislain Londers een onvergeeflijke fout met een brief op 19 december 2008, die suggereerde dat de regering-Leterme rechters had beïnvloed om de verkoop van Fortis aan BNP Paribas te blokkeren. Dit leidde tot de val van Leterme, die zijn ontslag aanbood nadat Londers’ brief aan het parlement de regering beschuldigde van inmenging in de rechterlijke macht.

Procureur-generaal Jean-François Leclercq en advocaat-generaal Jean-Luc Cottyn hielden dit in 2009 verborgen, wat een reeks misstanden inluidde, inclusief vermijdbare moorden zoals die op Julie Van Espen in 2019, Jan-Willem Peeters in juli 2022, Thomas Monjoie in november 2022 en twee Zweedse supporters in 2023…

Daders konden vrij rondlopen door gebrek aan toezicht en organisatorische fouten in het ministerie van Justitie, wat een schending is van artikel 725 van het Gerechtelijk Wetboek, dat de minister van Justitie verplicht om als zegelbewaarder der wetten op te treden tegen overtredingen. De scheiding der machten, essentieel voor de Trias Politica, wordt hier geschonden wanneer de rechterlijke macht rebelleert tegen wetten, zonder dat de uitvoerende of wetgevende macht ingrijpt. Montesquieu waarschuwde voor machtsmisbruik, en in België zien we precies dat: magistraten die de wet verkrachten zonder consequenties. De Fortis-affaire leidde tot de val van Leterme na beschuldigingen van inmenging, maar de brief van Londers bleef onaangetast, wat de kwetsbaarheid van de Belgische justitie blootlegt. In de Julie Van Espen-zaak werd de Belgische staat in 2024 aansprakelijk gesteld voor inaction, waardoor dader Steve Bakelmans vrij rondliep ondanks eerdere veroordelingen, wat een schending van artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek illustreert, dat nalatigheid straft, en artikel 1345 van het Gerechtelijk Wetboek, dat niet gelijk is aan artikel 1345 van het Code Judiciaire (Gerechtelijk wetboek), maar bredere verantwoordelijkheid oplegt aan ambtsdragers. Dit patroon toont aan hoe de rechterlijke macht zich onttrekt aan buitengewone rechtsmiddelen, zoals voorzien in artikel 1370 van het Gerechtelijk Wetboek, dat in 2011 absurd werd geïnterpreteerd door het Grondwettelijk Hof en pas in 2020 werd afgeschaft.

Manipulatie van ministers en falen van de rule of law

Minister Annelies Verlinden toont zich vatbaar voor manipulatie, zoals blijkt uit het vooronderzoek naar belangenvermenging bij het i-Police-project door het parket van Brussel. Eerdere ministers als Koen Geens verzekerden magistrate Laurence Massart in 2019 dat haar overtreding van de taalwetten uit 1935 straffeloos zou blijven. Massart, een Franstalige magistrate, werd benoemd tot eerste voorzitter van het Brusselse Hof van Beroep, ondanks de vereiste tweetaligheid in een tweetalig hof, wat de taalwetten schond en een moedwillige verkrachting van procedurele wetten van openbare orde vormt, strafbaar onder artikel 441 van het Wetboek van Strafvordering. Ons politiek systeem garandeerde haar immuniteit, ondanks dat dergelijke schendingen misdaden zijn die gevangenisstraf verdienen. De Raad van State en het Grondwettelijk Hof sluiten zich aan bij dit bedrog, zoals in 2023 toen minister Vincent Van Quickenborne in het ongelijk werd gesteld in een zaak over de benoeming van magistraten, wat artikel 103 van de Grondwet schendt, dat de wetgevende macht beschermt tegen rechterlijke inmenging. De rule of law, die vereist dat wetten voor iedereen gelden, inclusief magistraten, wordt hier uitgehold. Als de minister niets doet, is het Trias Politica-systeem morsdood, omdat de rechterlijke macht zich boven de wet plaatst. Recente rapporten wijzen op chronische onderfinanciering en overbelasting van de justitie, wat de strijd tegen drugscriminaliteit belemmert. In 2025 waarschuwde een Antwerpse rechter zelfs dat België een narco-state wordt door drugsinfiltratie in onze justitie, wat nogmaals voor de zoveelste keer de noodzaak onderstreept van artikel 1370 van het Gerechtelijk Wetboek, dat buitengewone rechtsmiddelen biedt tegen dergelijke systeemfalen, maar in de praktijk wordt genegeerd.

Europa als hoeder van Montesquieu’s erfenis

De Belgische justitie is een instabiel systeem geworden, waar de Hoge Raad voor de Justitie dekmantels biedt. Een brief van Londers uit 2008 wacht nog op vernietiging, ondanks verzoeken daartoe, wat een schending is van de plicht van de minister als zegelbewaarder der wetten onder artikel 725 van het Gerechtelijk Wetboek. Europa moet de Belgische regering bevragen over Verlindens “inaction” op een brief van 24 september 2025, waarin werd opgeroepen tot actie. De onschendbaarheid van Reynders illustreert hoe politieke misdrijven floreren in dit klimaat, met recente aanklachten voor witwassen van bijna een miljoen euro via loterijtickets tussen 2008 en 2018. Montesquieu’s mechanismen van checks and balances – externe controles door andere machten – zijn sinds 1987 afgebouwd, wat leidt tot een geamputeerde Trias Politica. De Europese Commissie, bevoegd voor de rule of law, kan een epuratie afdwingen om de rechterlijke macht te zuiveren. Het EU Rule of Law Report 2025 benadrukt structurele “resource” tekorten in de Belgische justitie, met een hoog waargenomen niveau van onafhankelijkheid, maar aanhoudende problemen met budget en efficiëntie. Artikel 103 van de Grondwet, dat de wetgevende macht beschermt tegen rechterlijke inmenging, wordt genegeerd, en dit schendt artikel 7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie, dat de rule of law als kernwaarde stelt.

Gevolgen voor de samenleving en noodzaak tot herstel

Deze misstanden resulteren in een dode Trias Politica, waar de rechterlijke macht rebelleert tegen wetten. Het Grondwettelijk Hof faalde in 2011 met artikel 1370 GerW, creërend absurditeiten die pas in 2020 werden gecorrigeerd, wat een schending is van artikel 144 van de Grondwet, dat het Hof verplicht tot constitutionele controle. Magistraten als Ria Mortier en Bénédicte Inghels staan schaakmat, maar er volgt geen ingrijpen, wat artikel 441 Sv negeert. Dit culmineert in een boek voor rechtenstudenten dat internationaal de Belgische justitie ontmaskert, met voorbeelden van hoe kwaadaardige magistraten de macht overnamen. De schending van de scheiding der machten, gepleegd door rechters, gaat in tegen Montesquieu’s kernidee dat machtsmisbruik alleen wordt gestopt door tegenmacht. Recente waarschuwingen van rechters in Antwerpen duiden op een narco-state risico door falend justitieel systeem. De moord op Julie Van Espen in 2019 illustreert dit falen: de staat werd in 2024 aansprakelijk gesteld voor inaction, waardoor dader Steve Bakelmans vrij rondliep ondanks eerdere veroordelingen. Dit alles schendt artikel 1382 BW en artikel 6 EVRM, dat een effectieve rechtsbescherming vereist.

Bronnen:
Minister van Justitie doe uw plicht zoniet zal Europa dienen in te grijpen v2 250924.pdf
Belgique – arret DE CUBBER – 27 januari 1987 etait le Big Bang m2 v1 260117 260123.pdf
https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57465https://www.wsj.com/articles/SB122970539383221959
https://www.occrp.org/en/news/belgian-authorities-charge-ex-eu-justice-chief-for-money-laundering
https://commission.europa.eu/document/download/5fe5bb71-2898-4079-ad5a-19a3ff595a62_en?filename=5_1_63936_coun_chap_belgium_en.pdf
https://www.brusselstimes.com/59099/nominations-of-top-magistrates-in-danger-after-council-of-state-ruling
https://www.vrt.be/vrtnws/en/2024/11/22/murder-rape-antwerp-justice
https://www.cambridge.org/core/journals/german-law-journal/article/informal-judicial-practices-in-the-belgian-legal-order-a-story-of-incremental-and-reactive-development/293684D7EAC98EEE10B282CC7E616D90
https://justice-trends.press/doing-the-right-thing-matters-why-is-belgium-different

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van dit opiniestuk, kan je me steeds en altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)