De regelgevende kracht van Europa is slechts zo sterk als haar zwakste schakel
Woensdag 22 oktober 2025
Limassol, Cyprus.
Wanneer we spreken over de kracht van Europa, denken we vaak aan haar gezamenlijke economische macht, de Europese interne markt en de gedeelde waarden op het continent. Maar wat als één kleine schakel in die keten stilletjes de rest ondermijnt?
Terwijl de EU haar regelgevende, fiscale en geopolitieke macht naar buiten toe projecteert, zijn enkele van haar eigen lidstaten zwakke plekken geworden — niet noodzakelijk met opzet, maar door decennialange soepele financiële structuren die belastingontwijking, brievenbusfirma’s en zelfs sanctieontduiking mogelijk maken.
Eerder dit jaar waarschuwde het Europees Parlement dat het gebrek aan gestandaardiseerde belastingregels en de ongelijke handhaving tussen lidstaten agressieve belastingplanning en ontduiking in de hand werkt, waardoor concurrentievervalsing ontstaat en publieke inkomsten worden ondermijnd.
En het probleem gaat verder dan belastingen. Inconsistenties in sanctiehandhaving, transparantie rond uiteindelijk begunstigden en antiwitwasregels creëren scheuren die vijandige regimes en malafide actoren kunnen uitbuiten. Deze zwaktes blijven niet binnen de nationale grenzen. Wanneer één jurisdictie achterblijft, wordt de integriteit van de hele EU verzwakt.
Cyprus als voorbeeld
Onder de EU-lidstaten valt Cyprus op als een bijzonder kwetsbare schakel in dit web van financiële verwevenheid. Het is een klein land met een buitenproportioneel grote sector van professionele dienstverlening. Cyprus is herhaaldelijk genoemd in onderzoeken en handhavingsacties vanwege zijn rol als toegangspoort voor offshorevermogens en ondoorzichtige financiële structuren.
Het Cyprus Confidential-lek, een enorme databank van 3,6 miljoen documenten die in 2023 werd vrijgegeven, bracht aan het licht hoe zes grote Cypriotische financiële dienstverleners en een ondernemingsregister duizenden klanten hielpen — onder wie tientallen gesanctioneerde Russische oligarchen — om hun vermogen via brievenbusmaatschappijen en trusts te structureren. Onderzoekers ontdekten dat minstens 67 van de 105 Russische miljardairs op de Forbes-lijst destijds gebruikmaakten van aan Cyprus verbonden bedrijven om hun rijkdom te beheren.
De details waren vaak opvallend. Uit gelekte bestanden bleek bijvoorbeeld dat PwC Cyprus de Russische oligarch Alexey Mordashov hielp om een investering van 1,4 miljard dollar uit zijn naam te halen, net toen de EU in februari 2022 sancties oplegde.
Een andere in Cyprus gevestigde dienstverlener, Abacus Ltd, voerde op dezelfde dag dat sancties werden aangekondigd een overschrijving van 5 miljoen dollar uit voor de Russische bankier Petr Aven, waarbij geld werd verplaatst dat eigenlijk bevroren had moeten worden.
Ondertussen gebruikten bedrijven die gelinkt zijn aan Roman Abramovich Cypriotische constructies om hun superjachten als commercieel verhuurd voor te stellen, en dus vrijgesteld van btw. Na jarenlange rechtszaken bevestigde het Hooggerechtshof van Cyprus dat deze regeling belastingontduiking vormde, waardoor de betrokken ondernemingen tientallen miljoenen euro’s aan onbetaalde belastingen verschuldigd zijn.
De rol van advocatenkantoren
Wat vaak over het hoofd wordt gezien, is hoe diep advocatenkantoren zelf in het centrum van deze netwerken staan. Terwijl accountants en dienstverleners transacties uitvoeren, zijn het de advocaten die veel van de structuren ontwerpen, rechtvaardigen en legitimeren die financiële ondoorzichtigheid mogelijk maken. In Cyprus bevinden verschillende kantoren zich in die grijze zone tussen dienstverlening en facilitering.
Een recent voorbeeld is Tokentrust Holdings, dat onlangs door zowel het Amerikaanse ministerie van Financiën als Oekraïne werd gesanctioneerd omdat het naar verluidt Russische onderdanen hielp sancties te omzeilen via digitale transacties.
Het hoofdkantoor van Tokentrust in Limassol deelt toevallig hetzelfde adres als Costas Tsirides & Co LLC, een prominent Cypriotisch advocatenkantoor. Dit kantoor is geen onbekende in controverses: jaren geleden diende het de klacht in die leidde tot een arrestatiebevel tegen Maria Efimova, de klokkenluidster die vermoedelijke witwaspraktijken aan het licht bracht en tevens de bron was van de vermoorde Maltese onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia.
Een van de directeurs van hetzelfde kantoor, een Russisch-Cypriotische advocaat, werd ook genoemd in de Paradise Papers en diende zelfs als directeur van Linetrust PTC Ltd, een “entiteit van belang” die door westerse autoriteiten wordt gelinkt aan gesanctioneerde personen. Ondanks deze opmerkelijke overlappingen is het vermeldenswaardig dat het kantoor zelf nooit formeel werd onderzocht — wat mogelijk wijst op de tolerantie die advocatenkantoren vaak genieten.
Deze verwevenheden tussen gesanctioneerde entiteiten, lokale kantoren en netwerken van dienstverleners tonen aan hoe handhavingsinspanningen soms tekortschieten. In sommige gevallen speelt het probleem zich niet eens in het geheim af, maar openlijk — binnen dezelfde structuren die de wet zouden moeten handhaven.
En Cyprus is hierin niet uniek. Vergelijkbare gevallen doken op elders in de EU: de Europese tussenpersonen van Mossack Fonseca in Luxemburg en Malta, de activiteiten van Appleby op de Kanaaleilanden en de Baltische advocatenkantoren die betrokken waren bij het witwasschandaal rond Danske Bank — ze tonen allemaal dezelfde structurele fout aan. De EU-regels richten zich voornamelijk op banken en uiteindelijke eigendom, maar verwaarlozen vaak de juridische poortwachters die het systeem mogelijk maken.
Een systemische zwakte
Deze kwetsbaarheid is niet enkel moreel problematisch. Wanneer bedrijven en rijke individuen gunstige belasting- en ondernemingsregimes kunnen gebruiken om winsten of activa via landen als Cyprus te verschuiven, ontneemt dat andere EU-staten broodnodige belastinginkomsten en ondermijnt het eerlijke concurrentie. Het resultaat is een race naar de bodem binnen de unie die juist bedoeld was om economisch bestuur te harmoniseren.
Het probleem wordt nog erger wanneer dezelfde netwerken worden ingezet om sancties te omzeilen. De EU-sancties tegen Rusland hangen immers af van consistente handhaving in alle lidstaten. Maar wanneer één land — zoals Cyprus, dat herhaaldelijk EU-deadlines miste om een volwaardige sanctie-eenheid op te richten, naar verluidt onder druk van zijn juridische en financiële sector — de regels afzwakt of vertraagt, verliest het hele regime zijn effectiviteit.
Bovendien vormt in een nauwe unie de laksheid van één land een risico voor alle anderen. Belastingontwijking in één staat tast de publieke middelen en begrotingen van het hele continent aan. Inconsistente sanctiehandhaving stelt tegenstanders in staat om verdeeldheid uit te buiten, waardoor de geloofwaardigheid van de EU op het wereldtoneel afneemt. En elk nieuw schandaal waarbij Europese tussenpersonen betrokken zijn — of het nu in Cyprus, Luxemburg of Malta is — ondermijnt het publieke vertrouwen in de Europese belofte van eerlijkheid, transparantie en rechtsstaat.
De geopolitieke invloed van Europa berust niet alleen op legers of diplomatie, maar ook op de integriteit van zijn markten. Wanneer het mogelijk is om in bepaalde delen van de EU vermogen te verbergen, zendt dat het signaal uit dat Europese regels manipuleerbaar zijn. Dat beeld schaadt het morele gezag van de Unie, vermindert haar vermogen om het goede voorbeeld te geven en tast haar geloofwaardigheid aan tegenover partners én rivalen wanneer ze transparantie, fiscale rechtvaardigheid en naleving van internationale normen eist.
Hoe de gaten te dichten
Het versterken van de financiële integriteit van de EU vereist een samenhangende, collectieve architectuur die geen ruimte laat voor misbruik of arbitrage. De EU heeft nood aan geharmoniseerde handhaving in alle 27 lidstaten: volledig operationele sanctie-eenheden, transparante registers van uiteindelijke begunstigden en gecoördineerde antiwitwasmechanismen.
Daarnaast moet de juridische sector, die zich vaak verschuilt achter het beroep op vertrouwelijkheid, onderworpen worden aan strengere due diligence en verplichte melding van verdachte structuren. En kleinere of meer blootgestelde economieën zoals Cyprus moeten niet enkel onder druk worden gezet, maar ook ondersteund om de institutionele veerkracht op te bouwen die nodig is om weerstand te bieden aan gevestigde belangen.
Uiteindelijk is deze uitdaging evenzeer politiek als technisch. Financiële geheimhouding blijft bestaan omdat ze verstoorde economische belangen dient — die van zij die profiteren van vaagheid en ingewikkelde constructies. De EU ondermijnt haar eigen geloofwaardigheid door hiervoor de ogen te sluiten.
De sterkte van elk systeem hangt af van zijn meest kwetsbare onderdeel.
Vandaag belichaamt Cyprus die zwakte. Maar dit verhaal is niet exclusief Cypriotisch — het is Europees. Wil Europa blijven leidinggeven op het gebied van transparantie en rechtsstaat, dan moet het beginnen met het herstellen van zijn eigen zwakke schakels — vooral diegenen die al veel te lang blijven bestaan.
De Engelstalige versie van mijn artikel kan je ook hieronder vinden:
Andy Vermaut +32499357495
Met dit opiniestuk, dat ik eerst publiceerde in The Brussels Times, het internationaal gelezen Engelstalige magazine in Brussel, kaart ik aan dat de regelgevende kracht van de Europese Unie slechts zo sterk is als haar zwakste schakel. Aan de hand van het voorbeeld van Cyprus toon ik hoe soepele financiële structuren binnen één lidstaat het vertrouwen, de transparantie en de geloofwaardigheid van de hele Unie kunnen ondermijnen. Wanneer belastingontwijking, sanctieontduiking en gebrekkige handhaving blijven bestaan, verliest Europa niet alleen inkomsten, maar ook moreel gezag. Het is daarom dringend tijd dat de EU haar eigen interne zwakheden aanpakt en haar financiële en juridische fundamenten versterkt om haar rol als wereldwijde voorvechter van de rechtsstaat en transparantie waar te maken.
