Diepgaand onderzoek waarschuwt: zonnepark zal ecologische balans Nieuwkapelleplas verstoren

10 augustus 2025

Beperkte groei door structurele problemen

In de Nieuwkapelleplas, gelegen in de deelgemeente Nieuwkapelle op het grondgebied van Diksmuide, voeren onderzoekers in opdracht van De Watergroep een uitgebreid ecologisch onderzoek uit. Het doel: in kaart brengen hoe deze diepe plas functioneert, en wat de mogelijke effecten zijn van een toekomstig drijvend zonnepark.

De resultaten liegen er niet om. Het gaat slecht met de ondergedoken waterplanten — de zogenaamde macrofyten (zie infokader 1). Deze planten zijn veel meer dan een groen laagje onder water: ze vormen de ruggengraat van een gezond watersysteem.

Groei stopt op vier meter diepte

Tijdens het groeiseizoen van 2024 werd duidelijk dat macrofyten — ondergedoken waterplanten die zonlicht nodig hebben om via fotosynthese zuurstof te produceren en zo het ecosysteem stabiel te houden — slechts tot ongeveer vier meter diepte groeien.

De oorzaak is geen mysterie. Onder het wateroppervlak is structureel te weinig licht beschikbaar. In de zomermaanden wordt het probleem nog groter, wanneer een massale bloei van fytoplankton (zie infokader 2) het zonlicht tegenhoudt. Zonder voldoende licht verliezen de macrofyten hun kracht: de zuurstofproductie valt stil en vissen en kleine waterdieren raken hun leefgebied kwijt.

Waterkwaliteit in het nauw

De Nieuwkapelleplas is rijk aan voedingsstoffen zoals fosfor en stikstof. Dat klinkt positief, maar in werkelijkheid leidt het tot eutrofiëring (zie infokader 3): een proces waarbij algen en wieren explosief groeien. Zij nemen het licht weg en laten de concurrentie om ruimte escaleren.

Macrofyten — ondergedoken waterplanten die normaal het sediment vasthouden en het water helder houden — verliezen die strijd en verdwijnen. Eenmaal weg, komen ze nauwelijks terug. Het water wordt steeds troebeler, waardoor de vicieuze cirkel rond is.

Steile oevers, weinig kansen

De fysieke vorm van de Nieuwkapelleplas helpt ook niet mee. Er zijn nauwelijks ondiepe zones en de oevers lopen steil af. In natuurlijke meren zorgt een geleidelijke overgang van land naar water voor brede, lichtdoorlatende zones waar macrofyten kunnen wortelen en uitgroeien.

Hier ontbreekt die ecologische randzone. Gevolg: minder planten, minder variatie in soorten en minder plekken voor vissen om te paaien of voor insecten om zich te ontwikkelen.

Ganzen en vissen drukken extra stempel

Naast lichtgebrek en slechte waterkwaliteit is er nog een factor: dieren. Overzomerende ganzen grazen de waterplanten kort af, waardoor jonge scheuten geen kans krijgen. Bodemwoelende vissen zoals karpers maken het nog erger door sediment op te wervelen. Dat maakt het water troebeler en brengt opnieuw voedingsstoffen in omloop, wat de algenbloei versterkt.

Herstel: mogelijk, maar ingrijpend

Volgens het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) is herstel haalbaar, maar alleen met een pakket aan maatregelen:

Delen van de oeverzones minder diep maken om meer leefgebied te creëren voor macrofyten.
De toevoer van voedingsstoffen beperken, bijvoorbeeld door bufferstroken langs landbouwgronden en strengere regels voor lozingen.
Ganzenpopulaties beheren en het aantal bodemwoelende vissen terugdringen.

Zonnepanelen als nieuwe bedreiging

Het geplande drijvende zonnepark zou een aanzienlijk deel van het wateroppervlak afdekken. Dat betekent minder lichtinval, en precies dat is wat macrofyten nodig hebben om te overleven. Deze ondergedoken waterplanten, die via fotosynthese zuurstof produceren en het sediment op hun plaats houden, zullen daardoor nog verder verdwijnen.

Minder macrofyten betekent minder zuurstof, minder natuurlijke filtering en een groter risico op een instabiel, algenrijk watersysteem. De keten is duidelijk: minder licht → minder planten → meer algen → minder zuurstof → verlies aan biodiversiteit.

Als de zonnepanelen er komen, wordt de situatie voor de macrofyten — ondergedoken waterplanten die het water helder houden en talloze soorten ondersteunen — alleen maar slechter. Door extra lichtverlies verliezen zij hun rol als natuurlijke zuiveraars en zuurstofmakers. Zonder hen verarmt de plas verder, neemt de troebelheid toe en dreigt de biodiversiteit blijvend te krimpen. Alleen grootschalige ingrepen kunnen dit proces nog keren.

1: Wat zijn macrofyten?

Macrofyten zijn waterplanten die wortelen in de bodem en grotendeels of volledig onder water leven. Ze produceren zuurstof, filteren voedingsstoffen uit het water, stabiliseren de bodem en bieden schuil- en paaiplekken voor vissen en insecten.

2: Wat is fytoplankton?

Fytoplankton bestaat uit microscopisch kleine algen die in de bovenste waterlagen drijven. Ze vormen de basis van de voedselketen, maar bij overmatige groei blokkeren ze zonlicht en veroorzaken ze zuurstoftekorten.

3: Wat is eutrofiëring?

Eutrofiëring ontstaat wanneer er te veel voedingsstoffen in het water komen. Hierdoor groeien algen en wieren buitensporig, wat leidt tot troebel water en een afname van de biodiversiteit.