Europa wil van Russisch gas af, maar de geraamde Yamal-factuur stijgt tot 8,7 miljard euro: Zeebrugge midden in de pijnlijke tegenstelling

12 november 2026

Europa bereidt het einde van de Russische LNG-invoer voor, maar bleef in de eerste tien maanden van 2026 een bijzonder grote afzetmarkt voor het Russische Yamal-project. Volgens een analyse van Urgewald op basis van Kpler-scheepvaartgegevens ontvingen Europese havens tussen januari en oktober 177 ladingen met samen 12,89 miljoen ton vloeibaar aardgas. De geraamde handelswaarde bedraagt 8,7 miljard euro. Dat is ongeveer 1,5 miljard euro boven de raming voor heel 2025. Zeebrugge ontving 42 ladingen met ongeveer 3,1 miljoen ton en was daarmee de grootste afzonderlijke Europese aankomsthaven in die periode. De nieuwe analyse van indegazette.be legt een ongemakkelijke tegenstelling bloot. Terwijl Europa de energieband met Rusland wil doorknippen, bleef de aanvoer vanuit dit Russische gasproject tijdens het overgangsjaar groeien. De wettelijke einddatum nadert. De economische afhankelijkheid verdween daarmee nog niet.

Een Europese breuk die maandenlang handel bleef toelaten

De Europese Unie heeft een stapsgewijze beëindiging van de Russische gasinvoer vastgelegd. Voor bepaalde bestaande kortlopende LNG-contracten geldt het verbod sinds 25 april 2026. De overgangsperiode voor in aanmerking komende bestaande langlopende LNG-contracten eindigt op 1 januari 2027. Voor pijpleidinggas gelden andere termijnen. Daardoor konden bepaalde Russische LNG-leveringen in 2026 nog legaal plaatsvinden. De groeiende aanvoer bewijst op zichzelf dus geen overtreding van de Europese regels. Ze toont wel dat een aangekondigde beëindiging van de handel tijdens de overgangsperiode kon samengaan met een stijging van de ingevoerde volumes. eur-lex.europa.eu Voor indegazette.be ligt daar de eerste politieke vraag. Hoe overtuigend is een afbouwbeleid wanneer de betrokken goederenstroom in de laatste tien maanden vóór de definitieve sluiting van de markt nog boven het niveau van een jaar eerder ligt? Een einddatum biedt duidelijkheid. De volumes tonen hoeveel werk tot vlak voor die einddatum overblijft.

Een miljardenbedrag dat zorgvuldig moet worden gelezen

De geraamde 8,7 miljard euro maakt de economische omvang zichtbaar. Het bedrag is berekend door de maandelijkse Europese leveringen te vermenigvuldigen met een energie-inhoud van 13,7 megawattuur per ton en een maandelijkse TTF-referentieprijs. Die referentieprijs is een maatstaf op de Europese gasmarkt. De uitkomst is een indicatieve brutowaarde van de geleverde energie. Werkelijke contractprijzen kunnen daarvan afwijken. Ook transportkosten, hervergassing, belastingen en latere doorverkopen beïnvloeden de uiteindelijke geldstromen. De geraamde handelswaarde is daarom geen exact overzicht van betalingen aan Russische producenten. Ze kan evenmin rechtstreeks worden gelijkgesteld aan winst of inkomsten voor de Russische staatskas. Voor de analyse van indegazette.be verandert die precisering de hoofdzaak niet. Europa bleef tijdens de onderzochte periode een omvangrijke markt voor Russisch LNG uit Yamal. De economische relatie liep door terwijl de politieke relatie door oorlog en sancties werd bepaald.

Tien maanden overstijgen de raming voor een volledig jaar

De vergelijking met 2025 is scherp. Voor dat volledige jaar werd de waarde van de Europese Yamal-aanvoer op ongeveer 7,2 miljard euro geraamd. De raming voor januari tot en met oktober 2026 bedraagt al 8,7 miljard euro. Op basis van de afgeronde bedragen gaat het om een verschil van ongeveer 20,8 procent. Toch verdient deze vergelijking uitleg. Voor 2025 werd gerekend met ongeveer vijftien miljoen ton en een vaste prijs van 35 euro per megawattuur. Voor 2026 worden maandelijkse referentieprijzen gebruikt. Daardoor weerspiegelt de stijging zowel de ontwikkeling van de volumes als het prijsverloop en het verschil in waarderingsmethode. De nieuwe analyse van indegazette.be onderscheidt daarom twee ontwikkelingen. Het Europese tonnage nam volgens de scheepvaartgegevens met 6,3 procent toe tegenover dezelfde tien maanden van 2025. De geraamde waarde over tien maanden lag ongeveer 21 procent boven de raming voor het volledige voorgaande jaar. Dat zijn verschillende vergelijkingen. Samen tonen ze hoe een aanhoudende goederenstroom bij hogere referentieprijzen een snel oplopende economische waarde kan vertegenwoordigen.

Gemiddeld iedere 1,7 dagen een lading

Tussen 1 januari en 31 oktober liggen 304 dagen. Verdeeld over 177 geregistreerde leveringen komt dat neer op gemiddeld één Yamal-lading per 1,72 dagen. Die eigen berekening van indegazette.be maakt duidelijk dat het om een regelmatige handelsstroom ging. De aankomsten waren vanzelfsprekend niet gelijkmatig over de kalender verspreid. Toch geeft het gemiddelde een concreet beeld van de omvang. Terwijl Europese regeringen de beëindiging van Russische energieafhankelijkheid voorbereidden, bleef ongeveer iedere twee dagen een lading uit dit ene Russische project een Europese haven bereiken. Het totale tonnage vertegenwoordigt bij de gehanteerde conversiefactor ongeveer 176,6 terawattuur aan energie-inhoud. Dat is de energie in het aangevoerde LNG, geen hoeveelheid geproduceerde elektriciteit. Het cijfer onderstreept hoeveel energie via deze handelsrelatie de Europese markt bereikte.

Zeebrugge ontving ongeveer een kwart van het Europese volume

De Belgische rol springt uit de cijfers. Zeebrugge ontving volgens de analyse 42 ladingen met ongeveer 3,1 miljoen ton. Tegenover het Europese totaal van 12,89 miljoen ton vertegenwoordigt dat ongeveer 24 procent. Ook gemeten naar het aantal ladingen komt het aandeel dicht bij een kwart uit. Daarmee stond één Belgische haven centraal in een aanzienlijk deel van de geregistreerde Europese Yamal-aanvoer. Voor indegazette.be is dat een belangrijker vaststelling dan een algemene verwijzing naar Europese afhankelijkheid. De Europese energierelatie met Rusland kreeg hier een concrete Belgische toegangspoort. De volumes tonen hoe nauw de haven verbonden bleef met deze handelsstroom. Ze zeggen niet dat België al het geloste gas zelf verbruikte. Gas wordt binnen de Europese markt verhandeld en over grenzen vervoerd. ACER, de Europese energieregulator, wijst erop dat het land van invoer niet noodzakelijk het land van eindverbruik is. www.acer.europa.eu De Belgische betekenis ligt dus in de functie als toegangspoort en in de infrastructuur die daarvoor beschikbaar was.

Drie maanden zonder leveringen veranderen het jaarbeeld niet

In augustus, september en oktober werden volgens de scheepvaartanalyse geen Yamal-leveringen aan Zeebrugge geregistreerd. Die onderbreking is relevant. Ze toont dat de recente aanvoer afweek van het patroon eerder in het jaar. Toch bleef Zeebrugge over de eerste tien maanden de grootste afzonderlijke Europese bestemming. De analyse van indegazette.be maakt daarmee een onderscheid dat in het publieke debat gemakkelijk verloren gaat. Een haven kan maandenlang geen nieuwe lading ontvangen en over een langere periode toch een hoofdrol behouden. Wie uitsluitend naar het najaar kijkt, mist de eerdere concentratie van aanvoer. Wie uitsluitend naar het tienmaandstotaal kijkt, mist de recente verandering. De oorzaak van die onderbreking kan uit de aankomstcijfers alleen niet worden vastgesteld. Ze vormt daarom geen bewijs van een structurele Belgische uitstap. Daarvoor moet blijken of de verandering aanhoudt en hoe ze samenhangt met contracten, commerciële planning en het naderende Europese verbod.

De haven is een economische schakel

Een LNG-terminal biedt een plaats waar schepen kunnen lossen, waar gas tijdelijk kan worden opgeslagen en waar vloeibaar aardgas kan worden omgezet voor gebruik in het gasnet. Daarmee verbindt de infrastructuur de zeevaart met de Europese energiemarkt. Voor een producent heeft die toegang economische waarde. Een beschikbare terminal en een nabije afzetmarkt maken verkoop en levering mogelijk. In de analyse van indegazette.be verklaart dat waarom de betekenis van Zeebrugge niet ophoudt bij het Belgische verbruik. Ook wanneer het gas na invoer elders wordt gebruikt, blijft de haven onderdeel van de keten die de levering mogelijk maakt. Dat is een vaststelling over infrastructuur en handel. Ze bewijst geen onwettig handelen door de terminaloperator of een andere betrokken onderneming.

Het verschil tussen invoer en overslag

Een belangrijk onderscheid loopt tussen invoer voor de Europese markt en overslag voor verdere uitvoer. Sinds 27 maart 2025 gelden Europese beperkingen op het herladen van Russisch LNG in het kader van doorvoeroperaties. De FOD Economie beschrijft hoe die regels in België worden toegepast en vermeldt dat dergelijke overslag uitsluitend in de LNG-terminal van Fluxys LNG in Zeebrugge plaatsvindt. economie.fgov.be Dat verbod betekende niet dat iedere Russische LNG-lading vanaf die datum uit Europese havens verdween. De resterende invoer onder toegelaten contracten volgde een afzonderlijk overgangsschema. Juist dit verschil verklaart hoe sancties en verdere aanvoer tegelijk konden bestaan. Fluxys heeft meegedeeld zijn operationele regels aan de betrokken sancties te hebben aangepast. www.fluxys.com De kritiek van indegazette.be richt zich daarom op de omvang van de afhankelijkheid en de politieke verantwoording van de overgang. Uit de genoemde aankomstcijfers volgt geen vaststelling van sanctieovertredingen.

Europa nam 81 procent van de geregistreerde afzet op

Volgens de gebruikte scheepvaartgegevens ging 81 procent van de geregistreerde Yamal-leveringen naar Europese havens, gemeten naar volume. Dat aandeel geldt voor de in de analyse opgenomen leveringen van dit project. Het is geen aandeel van alle Russische LNG-uitvoer. Het toont wel hoe zwaar Europa binnen deze handelsstroom woog. Voor een producent is het wegvallen van zo’n grote afzetregio een aanzienlijke uitdaging. Andere kopers vinden is slechts één onderdeel. De ladingen moeten ook op andere bestemmingen kunnen worden afgeleverd, tegen voorwaarden die de langere of gewijzigde logistiek economisch haalbaar maken. De nieuwe analyse van indegazette.be legt hier een tweede afhankelijkheid bloot. Europa bleef Yamal-LNG afnemen, maar Yamal bleef voor zijn geregistreerde afzet sterk op Europa gericht. Die wederzijdse verbondenheid helpt verklaren waarom het verbod gevolgen kan hebben die verder gaan dan het verschuiven van enkele scheepsbestemmingen.

De Arctische winter verhoogt het belang van de route

Yamal ligt in een gebied waar ijsomstandigheden het vervoer beïnvloeden. Voor de aanvoer door Arctische wateren spelen gespecialiseerde tankers met Arc7-ijsklasse een belangrijke rol. Nabije Europese bestemmingen maken relatief korte retourreizen mogelijk. Wanneer een schip snel kan lossen en terugkeren, blijft het minder lang bezet voor één levering. Dat vergroot de transportmogelijkheden van een beperkte vloot. Volgens de historische telling van Urgewald voeren sinds 2018 slechts elf Arc7-ladingen tussen november en mei oostwaarts via de Noordelijke Zeeroute. Dat wijst binnen deze analyse op de beperkte rol van die oostelijke route tijdens het winterseizoen. Het betekent niet dat iedere alternatieve bestemming onbereikbaar wordt. Wel maakt het duidelijk waarom een Europese afzetmarkt logistiek aantrekkelijk kan zijn. De afstand tot de klant en de duur van een rondreis bepalen mede hoeveel gas dezelfde schepen kunnen vervoeren.

Langere reizen leggen schepen langer vast

Wanneer Europese havens als afzetbestemming wegvallen, kan vervangende handel langere reizen vereisen. Dat heeft gevolgen voor de inzet van schepen. Een tanker die langer onderweg is, kan in dezelfde periode minder vaak terugkeren om een nieuwe lading op te halen. Extra afstand kan ook hogere operationele kosten veroorzaken. Eventuele bijkomende overslag vergroot de logistieke opgave. Voor indegazette.be is dat een aannemelijk mechanisme waarmee de Europese sluiting de Yamal-handel onder druk kan zetten. De omvang van dat effect staat daarmee niet vast. Die hangt af van beschikbare schepen, geschikte terminals, alternatieve afnemers en de voorwaarden waaronder zij gas willen kopen. De verwachting van moeilijkere afzet is dus beter onderbouwd dan een voorspelling dat het project automatisch volledig stilvalt. De economische druk kan toenemen zonder dat iedere levering onmogelijk wordt.

Oktober toont waarom minder gas toch een hogere waarde kan opleveren

In oktober ontvingen Europese havens tien Yamal-ladingen met samen 705.591 ton. De geraamde waarde bedroeg ongeveer 839 miljoen euro. Het volume lag ongeveer elf procent onder september, terwijl de geraamde waarde met 2,6 procent steeg. De verklaring zit in de gebruikte TTF-referentieprijs. Die ging in de berekening van 75,34 euro per megawattuur in september naar 86,79 euro in oktober. Een eigen narekening van indegazette.be bevestigt dat het opgegeven oktobertonnage bij die prijs en de gehanteerde energieconversie ongeveer 839 miljoen euro vertegenwoordigt. Het voorbeeld toont hoe kwetsbaar een beoordeling wordt wanneer slechts één cijfer wordt gevolgd. Minder tonnen kunnen samengaan met een hogere geraamde waarde. Een stijgende waarde bewijst op haar beurt geen evenredige stijging van de hoeveelheid gas. Voor een beoordeling van afhankelijkheid zijn beide nodig: de fysieke stroom en de economische waardering.

Frankrijk domineerde de aanvoer in oktober

Frankrijk ontving volgens de analyse ongeveer zeventig procent van het Europese Yamal-volume in oktober. Zeven ladingen kwamen aan in Duinkerke en Montoir. Twee ladingen gingen naar Bilbao in Spanje en één naar Rotterdam. Zeebrugge ontving die maand geen geregistreerde Yamal-lading. Dat maandbeeld verschilt sterk van het cumulatieve beeld over de eerste tien maanden. Het illustreert hoe de aanvoer tussen Europese havens kan variëren. Voor de Europese afbouw is uiteindelijk het gezamenlijke volume doorslaggevend. Een daling in de ene haven levert geen Europese vermindering op wanneer elders een vergelijkbare hoeveelheid aankomt. De beschikbare cijfers bewijzen niet dat specifieke leveringen doelbewust van België naar andere landen zijn verplaatst. Ze tonen wel waarom nationale cijfers steeds naast het Europese totaal moeten worden gelegd.

Een commerciële handelswaarde is geen Europese begrotingsuitgave

Het miljardenbedrag kan gemakkelijk de indruk wekken dat Europese instellingen rechtstreeks 8,7 miljard euro uit hun begroting betaalden. Dat volgt niet uit de berekening. Het gaat om een raming van de waarde van commerciële leveringen aan Europese havens. Ook een rechtstreekse vertaling naar de Belgische gezinsfactuur is niet mogelijk. Consumentenprijzen worden beïnvloed door aankoopmomenten, contractvormen, belastingen, netkosten en andere marktontwikkelingen. De politieke betekenis ligt in de omstandigheden waaronder die commerciële handel plaatsvond. Overheden bepaalden het sanctiekader, organiseerden toezicht en droegen verantwoordelijkheid voor de bevoorrading. De analyse van indegazette.be vraagt daarom verantwoording over het beleid rond die handel. De geraamde waarde maakt de schaal zichtbaar, maar vervangt geen onderzoek naar afzonderlijke contracten of betalingen.

De afstand tussen wettelijk toegestaan en politiek overtuigend

Een overgangsperiode heeft een begrijpelijk doel. Afnemers hebben tijd nodig om alternatieve bevoorrading te organiseren. Een abrupte verstoring kan economische gevolgen hebben. Toch levert diezelfde overgang een politieke spanning op wanneer de betrokken invoer groeit. Burgers horen dat de afhankelijkheid wordt beëindigd, terwijl scheepsgegevens een aanhoudende en zelfs grotere aanvoer tonen. Voor indegazette.be vraagt die spanning om een inhoudelijk antwoord. Welke daling had het beleid tijdens de overgang moeten opleveren? Welke aanvoer was nog noodzakelijk? Welke vervanging was beschikbaar? En hoe werd voorkomen dat de overgang vooral een periode van voortgezette handel werd? De vaststelling dat leveringen juridisch toegestaan waren, beantwoordt die vragen slechts gedeeltelijk. Rechtmatigheid en beleidsresultaat zijn verschillende beoordelingspunten.

Leveringszekerheid moet vóór de einddatum geregeld zijn

De Europese Raad heeft de stapsgewijze invoering gemotiveerd met het beperken van gevolgen voor prijzen en markten. Lidstaten moesten nationale diversificatieplannen voorbereiden. Ondernemingen moesten resterende Russische gascontracten melden aan de bevoegde autoriteiten en de Europese Commissie. www.consilium.europa.eu Daarmee bestaat een kader om de vervanging van Russische aanvoer te organiseren. De nieuwe analyse van indegazette.be legt de nadruk op de uitvoering daarvan. De einddatum kan alleen overtuigen wanneer de bevoorrading voldoende is voorbereid. Dat vraagt beschikbare alternatieven, bruikbare infrastructuur en aandacht voor consumenten die prijsstijgingen moeilijk kunnen opvangen. De hier onderzochte Yamal-cijfers zeggen niet dat die voorbereiding ontbreekt. Ze tonen wel de omvang van de goederenstroom waarvoor een andere oplossing nodig is.

De herkomst van het gas wordt een beslissende controle

Na de einddatum wordt het toezicht op de uitvoering bijzonder belangrijk. Een andere handelaar of tussenpartij verandert de oorsprong van gas niet vanzelf. De Europese regelgeving houdt bovendien rekening met LNG-ladingen waarin gas van verschillende herkomst gemengd is. De Russische component valt onder het verbod. Aantoonbaar niet-Russische delen kunnen onder de wettelijke voorwaarden afzonderlijk worden beoordeeld. eur-lex.europa.eu Dat vraagt degelijke documenten, controleerbare herkomstinformatie en samenwerking tussen bevoegde diensten. De analyse van indegazette.be stelt geen concreet geval van omzeiling vast. Ze wijst op een uitvoeringsvraag die direct uit het verbod voortvloeit. Een wettelijke grens heeft pas betekenis wanneer autoriteiten kunnen vaststellen welke ladingen eronder vallen en naleving daadwerkelijk afdwingen.

België moet zijn rol als toegangspoort kunnen uitleggen

De Belgische verantwoordelijkheid kan niet uitsluitend worden afgemeten aan het binnenlandse verbruik. De 42 geregistreerde ladingen naar Zeebrugge vertegenwoordigen een belangrijke rol in de toegang tot de Europese markt. Daarover is publieke uitleg gerechtvaardigd. Welke betekenis hadden die volumes voor de bevoorrading? Hoe ontwikkelde de stroom zich gedurende het jaar? Wat verklaart het uitblijven van geregistreerde leveringen in augustus, september en oktober? En hoe sluit de Belgische voorbereiding aan op het einde van de overgangsperiode? Dat zijn vragen over beleid en marktwerking. Ze veronderstellen geen schuld van een individuele onderneming. Voor indegazette.be is de kern dat een belangrijke toegangspoort ook een belangrijke plaats verdient in de publieke verantwoording.

De cijfers tonen handel, geen automatische bestemming van de opbrengst

Russische energiehandel staat onvermijdelijk in de context van de oorlog tegen Oekraïne. Toch blijft precisie nodig wanneer de economische opbrengst wordt besproken. De brutowaarde van LNG is niet gelijk aan de fiscale opbrengst voor de Russische staat. Bedrijven hebben kosten, contractuele verplichtingen en verschillende aandeelhouders. De politieke vaststelling is dat Europese vraag een afzetmarkt bood aan een Russisch energieproject. Hoeveel daarvan uiteindelijk via belastingen of andere mechanismen bij de staat belandde, kan uit de genoemde handelswaarde niet worden berekend. De analyse van indegazette.be houdt dat onderscheid vast omdat de kritiek sterker wordt wanneer ze op aantoonbare verbanden steunt. De schaal van de handel is op zichzelf al voldoende om vragen te stellen over de snelheid en geloofwaardigheid van de Europese afbouw.

De einddatum wordt de toets voor het beleid

Vijftig dagen vóór 1 januari 2027 staat de Europese Unie voor een concreet uitvoeringsmoment. De overgang voor de betrokken langlopende LNG-contracten loopt af. Daarmee verschuift de beoordeling van het voornemen naar de feitelijke beëindiging van de invoer. Blijven de verboden volumes buiten de Europese markt? Is de vervangende bevoorrading voldoende georganiseerd? Werkt de controle op oorsprong en naleving? De nieuwe analyse van indegazette.be laat zien waarom die toets belangrijk is. In de eerste tien maanden van 2026 kwamen nog 177 Yamal-ladingen aan in Europese havens. De geraamde handelswaarde bedroeg 8,7 miljard euro. Zeebrugge ontving ongeveer een kwart van het geregistreerde Europese tonnage. Dat zijn geen kleine reststromen aan het einde van een afbouwtraject.

De politieke wonde ligt tussen ambitie en werkelijkheid

Europa heeft een einde aan de betrokken Russische LNG-invoer vastgelegd. Tegelijk nam het geregistreerde Yamal-volume tijdens de onderzochte tien maanden met 6,3 procent toe tegenover dezelfde periode van een jaar eerder. De nieuwe analyse van indegazette.be legt precies die tegenstelling bloot. De politieke ambitie was duidelijk. De handelsstroom bleef groot. België vervulde via Zeebrugge een prominente rol. De hogere geraamde waarde onderstreept de economische omvang, zonder dat ze als exact betaald bedrag of Russische staatsinkomst mag worden voorgesteld. De geloofwaardigheid van het beleid zal nu afhangen van wat na de einddatum daadwerkelijk verandert. De aangekondigde breuk moet zichtbaar worden in de scheepsbewegingen, de herkomst van de invoer en de werking van het toezicht.

Wil je de onafhankelijke journalistiek van indegazette.be ondersteunen? Iedere vrijwillige bijdrage helpt ons om kritische analyses en journalistieke dossiers toegankelijk te houden. Steunen kan via Ko-fi of Buy Me a Coffee.

Andy Vermaut +32499357495