Het mes in de wond (opinie)
7 oktober 2025
De beelden staan op het netvlies gebrand: verbrande auto’s bij een muziekfestival, kapotte voordeuren in kibboetsen, ontvoerde burgers die naar Gaza worden gesleurd. De aanval van Hamas op 7 oktober 2023 was geen gewoon conflict, maar een zorgvuldig geplande massaslachting. De gruwel was zo extreem dat de wereld even naar adem hapte. Maar wat volgde, was voor veel waarnemers bijna even schokkend: binnen vierentwintig uur vulden pleinen in West-Europese steden zich met betogers die de aanval vierden als een daad van verzet.
Een wereld op zijn kop
De reactie op de terreur zette de verhoudingen in het Midden-Oosten conflict volledig op scherp. Waar na eerdere aanslagen – van 11 september in New York tot 22 maart in Brussel – nog een universele afschuw heerste, viel de wereld nu onmiddellijk uiteen in twee kampen. Aan de ene kant zij die de aanval ondubbelzinnig veroordeelden als een terroristische daad. Aan de andere kant zij die er een “bevrijdingsdaad” in zagen, een noodzakelijk antwoord op decennia van onderdrukking.
Op de campussen van de Universiteiten van Antwerpen, Gent en Brussel laaide de discussie direct hoog op. Studentengroepen organiseerde solidariteitsacties voor Palestina, waarbij volgens Joodse studenten de grens tussen politiek protest en pure jodenhaat regelmatig overschreden werd. De sfeer werd zo grimmig dat sommige Joodse studenten zich niet langer veilig waanden op hun eigen campus.
Het nieuwe gezicht van een oude haat
Antisemitisme specialisten wezen op een opmerkelijke transformatie. De klassieke jodenhaat, die zich vroeger richtte tegen Joden als religieuze minderheid, heeft zich volgens hen grotendeels verplaatst naar het politieke vlak. Het antizionisme – de ontkenning van het recht van Joden op een eigen staat – biedt een sociaal aanvaardbare dekmantel voor wat in essentie dezelfde eeuwenoude vooroordelen zijn zijn.
De praktijkillustraties stapelen zich op. In Amsterdam werden Joodse inwoners lastiggevallen op straat. In Berlijn werden Stolpersteine – de messing gedenksteen voor Holocaustslachtoffers – beklad met zwarte verf. Op een schoolbus in Buenos Aires zongen kinderen “we willen de Joden verbranden”. In Manhattan gingen ruiten van Joodse winkels aan diggelen, een tafereel dat herinnerde aan de Kristallnacht van 1938.
Ook de culturele wereld ontkomt niet aan de polarisatie. In Hollywood richtten 1500 acteurs en regisseurs, onder wie de Joodse actrice Hannah Einbinder, een collectief op dat Israël van genocide beschuldigt. De brief waarin ze hun standpunt uiteenzetten, veroorzaakte een scheuring in de filmindustrie tussen voor- en tegenstanders van de boycot.
Vlaamse paradox
In Vlaanderen tekende zich een opmerkelijke paradox af. Aan de ene kant profileert de regio zich als bastion van herinneringseducatie en Holocaustbewustzijn. Aan de andere kant registreerden Joodse organisaties een verdrievoudiging van het aantal antisemitische incidenten sinds 7 oktober.
De voorbeelden zijn concreet en confronterend. Op de Antwerpse Vogeltjesmarkt kreeg een Joodse man een glas wijn over zijn hoofd gegoten door een leraar die later verklaarde “een statement te willen maken”. Een Israëlische DJ annuleerde zijn optreden op Tomorrowland omdat hij vreesde voor zijn veiligheid. Restaurant Bokertov in Gent – jarenlang een symbool van Joodse cultuur in Vlaanderen – sloot zijn deuren na duizenden haatmails en bedreigingen.
Het meest ophefmakend was wellicht het besluit van Vlaams minister Caroline Gennez om een concert met een Israëlische dirigent te annuleren. De minister verdedigde haar besluit als een “preventieve veiligheidsmaatregel”, maar kreeg felle kritiek van de Joodse gemeenschap die er een politieke motief in zag.
De geopolitieke realiteit
Tegelijkertijd houden Midden-Oosten experts een belangrijk onderscheid voor ogen. Het conflict tussen Israël en Hamas is niet zomaar een territoriale twist, maar een fundamentele botsing tussen twee onverzoenlijke visies. Hamas handhaaft in zijn handvest nog steeds de oproep tot vernietiging van Israël, terwijl Israël zich geconfronteerd ziet met een buur die zijn recht op bestaan ontkent.
De vraag naar een tweestatenoplossing klinkt in deze context steeds meer tegenstrijdig. Hoe kan een Palestijnse staat veilig grenzen aan een land waarvan de leiders hebben gezworen het te vernietigen? De harde realiteit is dat veel Israëli’s na 7 oktober elk territoriaal compromis als een existentieel risico zijn gaan zien.
Europa op een keerpunt
Voor Europa vormt deze crisis een diepe waterscheiding. De naïeve veronderstelling dat het conflict “daar” speelt en “hier” alleen maar wordt bediscussieerd, is door de feiten ingehaald. Dezelfde ideologie die de aanval van 7 oktober aanwakkerde, vindt volgens veiligheidsdiensten steeds meer weerklank in Europese steden.
De waarschuwing klinkt steeds luider: de vijand van vandaag kan morgen ook voor Europa een bedreiging vormen. De radicalisering die zich nu richt tegen Israël, kan zich even gemakkelijk keren tegen de seculiere, liberale waarden waar Europa op is gebouwd. Wie vandaag wegkijkt wanneer Joden worden bedreigd, zou weleens de volgende kunnen zijn.
Wat blijft er over?
Twee jaar na 7 oktober is de wond nog steeds open. De aanval zelf was traumatisch, maar de reactie erop – de viering van terreur, het relativeren van geweld, de omkering van dader en slachtoffer – heeft een diepe kloof geslagen. Het heeft blootgelegd hoe broos de beschavingsnormen zijn waarop we dachten te kunnen bouwen.
De echte erfenis van 7 oktober is misschien wel het inzicht dat vrijheid nooit van zelfs spreekt of vanzelfsprekend is, dat tolerantie ook grenzen kent, en dat de strijd tegen barbarij een constante waakzaamheid vergt. Het besef dat beschaving niet iets is wat je hebt, maar wat je elke dag opnieuw moet verdedigen.
Bronnen: Persbericht “Kafkaiaanse waanzin op een bedje van 7 oktober” door LDV
Bekijk onderstaande video over de brute aanval op 7 oktober 2023
https://twitter.com/EliAfriatISR/status/1975546661490598059
Andy Vermaut +32499357495
