Iran zet raketprogramma op de eerste plaats terwijl druk in Jemen en Syrië oploopt

Foto Amir Es

10 december 2025

Iran werkt sinds het einde van de openlijke oorlog met Israël in juni 2025 op hoog tempo aan de heropbouw van zijn ballistische raketcapaciteit. Tegelijk schuift in Jemen een zuidelijke machtsfactor richting eigen staatsvorming, terwijl de toekomst van de Syrische Koerden in de lucht hangt. In Irak en Libanon scherpen de Verenigde Staten hun voorwaarden voor steun aan lokale actoren aan. De verschillende dossiers grijpen in elkaar en laten zien hoe sterk de spanningen in de regio blijven, ook al ligt de frontlijn niet overal even duidelijk vast.

Iran kiest voor snelle heropbouw van raketcapaciteit

Volgens een hoge officier van het Israëlische leger, die op maandag 8 december 2025 in de Knesset toelichting gaf, heeft Iran de grootschalige productie van ballistische raketten hervat. Diplomatieke bronnen uit westerse landen bevestigen dat Teheran zijn prioriteit legt bij het herstel van het raketprogramma, zelfs als dat betekent dat het nucleaire dossier voorlopig minder aandacht krijgt.

Iran zou daarvoor oudere productie­methoden inzetten, nadat Israël in oktober 2024 moderne installaties, zoals geavanceerde mengers voor raketbrandstof, vernietigde. Satellietbeelden die sinds eind augustus 2025 zijn geanalyseerd, tonen heropbouwactiviteiten op de raketlocaties Parchin en Shahroud, die tijdens de Israëlisch-Iraanse oorlog zijn geraakt.

Voormalig commandant van de Islamitische Revolutionaire Garde Mohammad Ali Jafari stelde in oktober 2025 dat raketten en drones de kern vormen van de Iraanse afschrikking tegenover Israël en de Verenigde Staten. Volgens hem heeft Iran er bewust voor gekozen om deze middelen te versterken in plaats van klassieke lucht- en landmacht. Andere voormalige commandanten spreken in dezelfde richting en noemen de raketcapaciteit een centraal element van de Iraanse strategie tijdens de oorlog in juni 2025, ook al bleek toen dat veel projectielen hun doel niet haalden.

In Teheran lijkt de redenering te zijn dat een snel groeiende voorraad bestaande systemen – die later technisch kan worden verbeterd – het risico op nieuwe Israëlische aanvallen moet verlagen. Iraanse leiders gaan er openlijk van uit dat Israël op korte termijn opnieuw tot militair optreden kan overgaan en willen daar nu op inspelen, eerder dan op langlopende projecten.

Iran zoekt economische en militaire steun bij Belarus (Wit-Rusland)

Om de druk van internationale sancties te verlichten, probeert Iran de banden met Belarus (Wit-Rusland) te verdiepen. In Teheran vond op maandag 8 december 2025 de achttiende zitting plaats van het gezamenlijke economisch comité tussen beide landen. De Iraanse minister van Mijnbouw en Handel Mohammad Atabak en zijn Belarussische collega voor Industrie Andrei Kuznetsov spraken over een speciale economische zone en gemakkelijker wederzijds handelsverkeer.

Belarus (Wit-Rusland), dat zelf met beperkingen wordt geconfronteerd, ziet in Iraanse havens een uitweg uit zijn landgebonden ligging en uit sommige sanctieregimes. In ruil stelt Minsk voor om Iran te helpen bij een volwaardig lidmaatschap van de Euraziatische Economische Unie, waar Teheran sinds 2024 slechts een waarnemersstatus heeft en in mei 2025 een vergaand vrijhandelsakkoord mee sloot.

Parallel aan het economische spoor vond in Minsk de derde gezamenlijke militaire overlegcommissie tussen Iran en Belarus (Wit-Rusland) plaats. Een Iraanse delegatie onder leiding van een hoge defensiefunctionaris bereikte samen met de Belarussische (Witrusssische) generale staf een activiteitenplan voor 2026. Eerder, in november 2025, sprak de bevelhebber van de Iraanse luchtmacht, brigadegeneraal Hamid Vahedi, al met zijn Belarussische tegenhanger over mogelijke samenwerking rond luchtverdediging en elektronische oorlogvoering. Dat soort systemen is schaars en gevraagd, zeker in het licht van de oorlog in Oekraïne, waardoor elke technologische uitwisseling politiek gevoelig ligt.

Zuid-Jemen schuift richting afscheiding

In Jemen heeft de door de Verenigde Arabische Emiraten gesteunde Southern Transitional Council (STC) een duidelijke koers gezet naar een eigen staat in het zuiden. De STC, die deel uitmaakt van de internationaal erkende Jemenitische regering, startte op woensdag 3 december 2025 een offensief om sleutelposities in Wadi Hadramawt in te nemen.

Op maandag 8 december 2025 maakte de STC bekend dat zij nu in alle acht zuidelijke provincies aanwezig is. Het gaat om de gebieden die vroeger samen de Volksdemocratische Republiek Jemen vormden, vóór de eenmaking in 1990. STC-voorzitter en vicevoorzitter van de Jemenitische Presidentiële Leiderschapsraad Aidarous Qassem al Zubaidi sprak op dinsdag 9 december 2025 over een beslissende overgangsfase waarin zijn beweging de instellingen wil opbouwen die nodig zijn voor een toekomstige onafhankelijke staat.

Voor de derde dag op rij trokken op 9 december honderden mensen in zuidelijke steden de straat op met slogans voor afscheiding. De mobilisatie lijkt in belangrijke mate door de STC gestuurd, maar speelt in op bestaande onvrede over het centrale gezag en de Houthi’s.

Saoedische en westerse zorgen over de koers van de STC

Het offensief van de STC is in Riyad en in verschillende Jemenitische kringen slecht gevallen. De Saoedische voorzitter van de speciale commissie voor Jemen, generaal-majoor Mohammad Obeid bin Julaighm, vroeg op dinsdag 9 december 2025 tijdens een overleg met lokale leiders in Hadramawt aan de STC om haar troepen terug te trekken uit Hadramawt en Mahra. Een Saoedische delegatie is sinds 3 december in Hadramawt aanwezig om de latere overdracht van bepaalde posities aan de door Saoedi-Arabië gesteunde National Shield Forces te bespreken.

Ook binnen de officiële anti-Houthi-structuren klinkt kritiek. Abdulmalik al Makhlafi, vicevoorzitter van de Consultatie- en Verzoeningsautoriteit die de Presidentiële Leiderschapsraad ondersteunt, noemde de STC-operatie een staatsgreep die juridisch en politiek niet is uitgewerkt. In zijn ogen maakt dat het eenvoudiger om de stap terug te draaien.

Intussen trekken Saoedische eenheden zich terug uit posities in het zuiden. Bronnen meldden dat de National Shield Forces zich voorbereiden om uit de districten al Mudharabah en Ras al Arah in de provincie Lahij weg te gaan, dicht bij frontlijnen met de Houthi’s. Sommige troepen zouden verplaatst zijn naar de provincie Marib, onder gezag van gouverneur en vicevoorzitter Sultan al Arada, een belangrijke anti-Houthi-figuur. In Mahra zouden Saoedische eenheden onder meer de luchthaven van al Ghaydah hebben verlaten. De verwachting is dat de STC veel van deze plaatsen zal innemen, wat de machtsbasis in het zuiden verder versterkt.

Westerse diplomaten proberen ondertussen de eenheid van de internationaal erkende Republiek Jemen te ondersteunen. Ambassadeurs van onder andere het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, samen met vertegenwoordigers van de Amerikaanse ambassade voor Jemen, herhaalden na een onderhoud met president Rashad al Alimi hun steun voor de regering en de Presidentiële Leiderschapsraad.

Daarnaast sprak de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio op dinsdag 9 december 2025 telefonisch met de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken, prins Faisal bin Farhan al Saud, over de situatie in Jemen. Washington houdt vast aan het principe van één Jemen onder het erkende gezag in plaats van een gesplitst land.

Houthi’s presenteren rivalen als buitenlandse pionnen

De Houthi-beweging maakt gebruik van het STC-offensief om andere partijen in Jemen af te zetten als dienstverleners van buitenlandse belangen. Politiek bureau-lid Mohammad al Farah stelde op vrijdag 5 december 2025 dat de STC, de officiële regering en door Saoedi-Arabië gesteunde milities niet handelen in het belang van Jemen, maar voor externe sponsors.

Een invloedrijke Houthi-medewerker voor media, Ahmed al Shami, verspreidde beelden op X van schade na de STC-machtsovername en stelde dat de STC de bevolking uithongert en mishandelt. Andere Houthi-vertegenwoordigers en aan hen gelinkte journalisten beschuldigen de STC en de National Shield Forces ervan dat ze Hadramawt en Mahra in dienst stellen van een strijdtoneel voor Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten.

Deze communicatie past in een langer lopende strategie van de Houthi’s om rivalen als instrumenten van buitenlandse machten neer te zetten en zo het eigen project als enige nationale stem te presenteren.

Spanningen rond integratie van SDF in Syrisch leger

In Syrië heeft de regering in Damascus op zaterdag 6 december 2025 een aangepast, gedetailleerd voorstel aan de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) bezorgd over hun integratie in het nationale leger. Bronnen die dicht bij de Koerdische administratie in Noord- en Oost-Syrië staan, omschrijven het document als een plan dat neerkomt op volledige ondergeschiktheid van de SDF aan het Syrische leger, op voorwaarden die dicht bij de wensen van Turkije liggen.

Officiële Syrische commentaar ontbreekt voorlopig, maar de nieuwe versie wijkt volgens die bronnen af van de mondelinge overeenkomst die in oktober 2025 werd bereikt. Toen lag er een concept op tafel waarbij de SDF via enkele divisies en onafhankelijke brigades een plaats zou krijgen binnen het ministerie van Defensie, met ruimte voor Koerdische officieren en een zekere mate van feitelijke controle over de provincie Hasakah.

Koerdische commandanten en politici hadden in dat kader een lijst met zeventig namen van bevelhebbers voorgesteld voor functies in de generale staf en andere onderdelen van het ministerie. De manier waarop de nieuwe tekst nu wordt omschreven, doet vermoeden dat belangrijke elementen van dat eerdere begrip zijn verdwenen.

Turkse invloed en Koerdisch verzet

De kans is groot dat Turkije zwaar heeft gewogen op de aanpassingen. Turkse veiligheidscirkels lieten op zondag 7 december 2025 weten dat Ankara geen Koerdische bevelhebbers aanvaardt aan het hoofd van eenheden binnen het Syrische leger. Turkije dringt erop aan dat SDF-strijders enkel individueel kunnen aansluiten, binnen één eenduidige bevelstructuur, zonder afzonderlijke Koerdische formaties.

De SDF hebben tot nu toe steeds aangegeven dat zij net zulke formaties nodig achten om een minimale eigen veiligheid te bewaren, onder andere tegenover soennitische gewapende groepen die in het verleden al Koerdische strijders hebben aangevallen. De organisaties rond de Koerdische zelfbestuurstructuur willen als blok overstappen, met behoud van wapens en interne netwerken.

Zowel de Syrische als de Turkse regering hebben de SDF tot het einde van 2025 gegeven om tot integratie te komen. Een afwijzing van het nieuwe voorstel verkleint de kans op een akkoord dat voor beide hoofdsteden aanvaardbaar is en verhoogt het risico op nieuwe militaire operaties in het noordoosten van Syrië.

Turkse troepenbewegingen, ontmoetingen op hoog niveau tussen Syrische en Turkse defensievertegenwoordigers en mededelingen uit Turkse veiligheidsbronnen wekken de indruk dat Ankara zich voorbereid op gezamenlijke offensieve acties als er geen akkoord komt. Media die dicht bij president Recep Tayyip Erdogan staan, verwijzen naar een mogelijke grootschalige operatie samen met het Syrische leger na het verstrijken van de deadline, ook al heeft Damascus zelf daar publiek nog geen bevestiging over gegeven.

Amerikaanse druk op Iraakse netwerken van Iran

In Irak bereidt de regering zich voor op verdere Amerikaanse sancties tegen personen en organisaties die Iran zouden helpen om Amerikaanse maatregelen te omzeilen. Drie Iraakse functionarissen zeggen dat Washington Bagdad heeft verwittigd dat nieuwe maatregelen in de pijplijn zitten tegen politieke, economische en commerciële structuren die financieel voor Teheran werken.

Iran maakt al jarenlang gebruik van bondgenoten in Irak om toegang te houden tot banken en handel, ondanks internationale beperkingen. Een Iraakse diplomaat verwacht dat ook prominente figuren uit milities die in het parlement zijn vertegenwoordigd, geviseerd kunnen worden. Bij de verkiezingen van november 2025 haalden partijen gelinkt aan Iraanse gewapende groepen 55 zetels.

Eerder, op donderdag 9 oktober 2025, legden de Verenigde Staten al sancties op aan twee door de Volksmobilisatie-eenheden gecontroleerde bedrijven, drie bankbestuurders en drie kaderleden van Kataib Hezbollah wegens hun rol in financiële transacties voor Iran. De Volksmobilisatie-eenheden zijn formeel een onderdeel van de Iraakse veiligheidsstructuur, maar een reeks kernbrigades volgt in de praktijk de lijnen uit Teheran eerder dan die van de Iraakse premier.

In de Amerikaanse politieke besluitvorming krijgt de Badr-organisatie extra aandacht. In de versie van de Amerikaanse defensiebegroting voor 2026 die in het Huis van Afgevaardigden circuleert, staat dat het Pentagon geen middelen mag besteden aan Badr of een organisatie die door de militaire inlichtingendienst als opvolger wordt gezien. Die formulering komt niet voor in de ontwerptekst van de Senaat, waardoor ze nog kan wijzigen bij de uiteindelijke goedkeuring.

ISIS grijpt opnieuw naar aanslagen in Syrië

In Syrië laat de groep die zich Islamitische Staat in Irak en al-Sham (ISIS) noemt, opnieuw sterker van zich horen. Strijders van de organisatie eisten op dinsdag 9 december 2025 de inzet op van twee magnetische explosieven tegen voertuigen van Syrische overheidsdiensten.

Op zondag 7 december werd in Deir Hassan, in het noorden van de provincie Idlib, een voertuig van een justitieel verantwoordelijke geviseerd. Een dag later trof een tweede bom een voertuig van de algemene veiligheidsdienst in Maarba ten noorden van Damascus, waarbij een voormalige oppositiecommandant om het leven kwam.

Sinds 28 november 2025 claimt ISIS vaker aanslagen in door de regering gecontroleerde gebieden, nadat vermoedelijk door de groep gepleegde aanvallen daar lange tijd niet publiek werden opgeëist. De organisatie probeert zich zo opnieuw te presenteren aan potentiële rekruten als een consequente jihadistische actor, in contrast met een Syrische staat die zij als ketters afschildert sinds deze zich op maandag 10 november 2025 heeft aangesloten bij de internationale coalitie tegen ISIS.

Een woordvoerder van het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken had op zaterdag 8 november al gewaarschuwd dat een toename van ISIS-activiteiten te verwachten viel als onderdeel van een rekruteringsstrategie.

Amerikaanse voorwaarden voor steun aan Libanese strijdkrachten

Ook in Libanon spelen de Amerikaanse debatten over de defensiebegroting een rol. In de huidige versie van de Amerikaanse begrotingswet voor defensie in 2026 in het Huis van Afgevaardigden staat dat de Amerikaanse steun aan het Libanese leger kan worden stopgezet als het ministerie van Defensie en het centrale commando tegen eind juni 2026 vaststellen dat het leger niet bereid is om Hezbollah te ontwapenen.

De tekst voorziet in een rapport dat uiterlijk op dinsdag 30 juni 2026 aan het Amerikaanse Congres moet worden voorgelegd en waarin de vooruitgang van het Libanese leger wordt beschreven. Die datum ligt ruim een half jaar later dan een eerdere informele deadline van 31 december 2025, maar brengt wel extra druk met zich mee.

Amerikaanse politici waarschuwden de voorbije weken al dat het steeds moeilijker wordt om steun aan Libanon politiek te verdedigen als het leger weinig vooruitgang maakt bij de uitvoering van VN-resoluties die het monopolie op wapens bij de staat leggen. Senator Lindsey Graham stelde op maandag 17 november 2025 dat de inspanningen van het Libanese leger om Hezbollah te ontwapenen “vrijwel afwezig” zijn en de investering in steun daardoor beperkt rendeert.

Wie naar de regio kijkt, ziet hoe verschillende lijnen samenlopen: Iraanse herbewapening, verschuivende verhoudingen in Jemen en Syrië, en groeiende Amerikaanse voorwaarden voor steun in Irak en Libanon. De vraag hoe lokale actoren hun toekomst zien en hoeveel ruimte zij nog krijgen van grotere spelers, zal nog lang onderwerp van debat blijven – zowel in de regio zelf als bij waarnemers elders.

Bronnen:
Iran Update 9 december 2025, regionale en internationale diplomatieke en militaire verslaggeving
Economische en militaire overlegmomenten tussen Iran en Belarus zoals beschreven in officiële mededelingen
Verklaringen van Jemenitische, Saoedische en westerse vertegenwoordigers over de situatie in Zuid-Jemen
Informatie van Koerdische, Syrische en Turkse bronnen over de integratie van de SDF in het Syrische leger
Rapporten over Amerikaanse sancties in Irak en voorwaarden voor steun aan de Libanese strijdkrachten

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)