Valletta, 2 juli 2026 – Bijna negen jaar nadat onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia met een autobom werd vermoord, is in de Maltese hoofdstad Valletta het langverwachte proces begonnen tegen zakenman Yorgen Fenech. Het Maltese openbaar ministerie beschuldigt hem ervan de moord te hebben georganiseerd en gefinancierd. Fenech ontkent iedere betrokkenheid en geldt juridisch als onschuldig zolang een jury niet anders beslist. Het proces moet niet alleen duidelijk maken of hij achter de aanslag zat. Het wordt ook een test voor de rechtsstaat, de persvrijheid en het vermogen van Malta om personen met economische en politieke invloed ter verantwoording te roepen.

Bijna negen jaar wachten op het proces tegen de vermoedelijke opdrachtgever

Op woensdag 1 juli 2026 nam Yorgen Fenech plaats in de beklaagdenbank van het gerechtsgebouw in Valletta. Daarmee begon een proces waarop de familie van Daphne Caruana Galizia, Maltese journalisten, burgerbewegingen en internationale persvrijheidsorganisaties jarenlang hebben gewacht.Fenech is 44 jaar en was een van de invloedrijkste zakenlieden van Malta. Hij stond aan het hoofd van de Tumas Group, een familiebedrijf met belangen in vastgoed, hotels, toerisme, entertainment en gaming. Het openbaar ministerie beschuldigt hem van medeplichtigheid aan de opzettelijke doodslag op Caruana Galizia en van criminele samenwerking met het doel haar te laten vermoorden.Wanneer hij voor de moordbeschuldiging schuldig wordt bevonden, riskeert hij een levenslange gevangenisstraf. Voor de aanklacht wegens criminele samenwerking vraagt de procureur-generaal een bijkomende straf van twintig tot dertig jaar. Fenech heeft alle beschuldigingen verworpen en pleitte niet schuldig. Het proces wordt voorgezeten door rechter Edwina Grima. Negen juryleden moeten uiteindelijk over de schuldvraag oordelen. Daarnaast werden zes reservejuryleden geselecteerd. De selectieprocedure nam ongeveer vijf uur in beslag en vond achter gesloten deuren plaats. Buitenlandse journalisten, diplomaten en vertegenwoordigers van persvrijheidsorganisaties waren naar Valletta gekomen om de opening bij te wonen. Ook de echtgenoot, de drie zonen en twee zussen van Daphne Caruana Galizia waren aanwezig.

Jury moet alles wat eerder werd gepubliceerd terzijde schuiven

De eerste procesdag was hoofdzakelijk procedureel. Rechter Grima las de akte van beschuldiging voor en legde de juryleden uit welke regels zij tijdens het proces moeten volgen. Zij werden uitdrukkelijk gewaarschuwd dat zij hun oordeel uitsluitend mogen baseren op de bewijzen die tijdens de zittingen worden aangebracht. Berichten uit de media, politieke verklaringen, eerdere getuigenissen, maatschappelijke acties en persoonlijke overtuigingen mogen geen rol spelen. De juryleden worden tijdens het proces sterk van de buitenwereld afgeschermd. Telefoons, laptops, tablets en slimme horloges werden afgenomen om externe beïnvloeding te vermijden. De rechter onderstreepte eveneens dat de volledige bewijslast bij het openbaar ministerie ligt. Fenech hoeft zijn onschuld niet te bewijzen en is niet verplicht om zelf een verklaring af te leggen. De beschuldigingen in de akte van inbeschuldigingstelling zijn geen vaststaande feiten, maar beweringen die het openbaar ministerie voor de jury buiten redelijke twijfel moet aantonen. Dat uitgangspunt is essentieel. De zaak wordt omringd door jarenlange berichtgeving, massale protesten, politieke beroering en publieke verontwaardiging. Toch moet het proces voldoen aan dezelfde fundamentele rechtsregels als iedere andere strafzaak. Alleen een eerlijk proces kan tot een juridisch geloofwaardige uitspraak leiden.

Openbaar ministerie: moordopdracht werd in april 2017 gegeven

Volgens de aanklagers zou Fenech in april 2017 de voormalige taxichauffeur Melvin Theuma hebben benaderd. Theuma zou als tussenpersoon iemand hebben moeten zoeken die bereid was Daphne Caruana Galizia te vermoorden. De keuze zou volgens het openbaar ministerie zijn gevallen op George en Alfred Degiorgio en Vincent Muscat.De aanklagers stellen dat voor de moord een bedrag van 150.000 euro werd afgesproken. Daarvan zou 30.000 euro vooraf zijn betaald. De resterende 120.000 euro zou na de aanslag zijn overhandigd. Daarnaast zou nog ongeveer 5.000 euro zijn betaald voor bijkomende uitgaven, waaronder observatiemateriaal. Volgens de akte van beschuldiging zou Fenech herhaaldelijk hebben aangedrongen op een snelle uitvoering. Hij zou gevreesd hebben dat Caruana Galizia op het punt stond informatie over hem en zijn zakelijke activiteiten te publiceren. Het openbaar ministerie beweert ook dat hij na de arrestatie van de uitvoerders geld ter beschikking stelde voor hun juridische verdediging. Fenech betwist dat hij de opdracht gaf, de aanslag financierde of de uitvoerders ondersteunde. Op donderdag 2 juli begon het openbaar ministerie zijn zaak inhoudelijk aan de jury voor te stellen. Aanklager Anthony Vella legde uit dat de moor volgens de vervolging rechtstreeks verband hield met het journalistieke werk van Caruana Galizia. Hij vroeg de jury geen vooroordelen toe te laten, noch tegen de beklaagde, noch tegen het slachtoffer.

De aanslag bij haar woning in Bidnija

Daphne Caruana Galizia werd op maandag 16 oktober 2017 omstreeks drie uur in de namiddag vermoord. Zij was net met haar Peugeot 108 vertrokken van haar woning in Bidnija toen een krachtige bom onder de bestuurdersstoel tot ontploffing werd gebracht. Volgens het dossier was het explosief verborgen in een schoenendoos. De daders zouden de wagen de avond voordien hebben opengemaakt nadat zij de bewegingen en gewoonten van de journaliste wekenlang hadden geobserveerd. De bom werd op afstand geactiveerd. De ontploffing slingerde de wagen van de weg en zette hem in brand. Caruana Galizia overleed ter plaatse. Zij was 53 jaar. Haar zoon Matthew, die kort voordien nog thuis bij haar was geweest, was een van de eersten die de plaats van de aanslag bereikte. De moord bracht niet alleen een gezin onherstelbaar leed toe. Ze maakte in één klap duidelijk dat onderzoeksjournalistiek binnen de Europese Unie met dodelijk geweld het zwijgen kon worden opgelegd. De aanslag leidde onmiddellijk tot internationale verontwaardiging. Europese instellingen, journalistieke organisaties en mensenrechtenverenigingen eisten dat niet alleen de uitvoerders, maar ook de organisatoren en eventuele opdrachtgevers zouden worden gevonden.

Een journaliste die de Maltese machtsstructuren onderzocht

Daphne Caruana Galizia was jarenlang een van de bekendste en invloedrijkste journalisten van Malta. Zij werkte als columnist, redacteur en uitgever, maar verwierf vooral bekendheid met haar blog Running Commentary. Via die blog publiceerde zij vrijwel dagelijks onderzoek, analyses en commentaar over corruptie, nepotisme, witwaspraktijken, offshoreconstructies, georganiseerde misdaad en de banden tussen politici en zakenlieden. In een klein land, waar bestuurlijke, economische, familiale en politieke netwerken elkaar vaak overlappen, bereikte haar werk een bijzonder groot publiek.De Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa omschreef haar als Malta’s bekendste en meest gelezen onderzoeksjournaliste. Haar werk richtte zich in het bijzonder op mogelijke corruptie bij politici, hoge ambtenaren en zakelijke machtsgroepen. Haar publicaties waren fel en soms confronterend. Ze spaarde noch de regering, noch de oppositie. Daardoor kreeg zij veel bewondering, maar ook hevige tegenstand. Politici en hun aanhangers vielen haar geregeld publiek aan. Tegen haar liepen bij haar overlijden ruim veertig smaadprocedures. Sommige civiele dossiers bleven na haar dood tegen haar erfgenamen doorlopen. De juridische procedures vormden samen met online intimidatie, lastercampagnes en persoonlijke bedreigingen een zware druk. Toch bleef zij publiceren.

De Panama Papers brachten Malta in een politieke storm

Een belangrijk deel van haar werk hield verband met de Panama Papers, het internationale onderzoek naar miljoenen gelekte documenten van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca.Uit die documenten bleek dat hooggeplaatste personen in tal van landen gebruikmaakten van offshorevennootschappen. In Malta kwam onder andere aan het licht dat toenmalig minister Konrad Mizzi en Keith Schembri, destijds kabinetschef van premier Joseph Muscat, geheime vennootschappen in Panama hadden. Beiden hebben strafbare betrokkenheid en corruptie steeds ontkend.Caruana Galizia onderzocht wie geld naar die constructies zou kunnen doorsluizen. Een cruciale naam in dat onderzoek was 17 Black, een vennootschap die in Dubai was geregistreerd. Later werd vastgesteld dat Yorgen Fenech de eigenaar van 17 Black was.Volgens documenten en journalistiek onderzoek was 17 Black aangeduid als mogelijke bron van betalingen aan de Panamese vennootschappen van Mizzi en Schembri. De betrokkenen hebben onwettig handelen ontkend. Toch was de ontdekking politiek bijzonder zwaar, omdat zij de zakelijke wereld rond Fenech verbond met personen in het hart van de Maltese regering.

Caruana Galizia werkte daarnaast aan berichtgeving over een omstreden energieproject en de bouw van een nieuwe elektriciteitscentrale. Fenech was betrokken bij het consortium achter dat project. Volgens het openbaar ministerie vormt de vrees voor publicaties over zijn belangen en contacten een mogelijk motief voor de moord. De verdediging verwerpt die lezing.

Wat wilde Daphne Caruana Galizia nog publiceren?

Een van de belangrijkste vragen tijdens het proces zal zijn welke informatie Caruana Galizia in 2017 precies verzamelde en of Fenech wist dat zij over hem schreef.Het bestaan van een zakelijk of journalistiek conflict is op zichzelf geen bewijs voor een moordopdracht. De aanklagers moeten aantonen dat Fenech daadwerkelijk besloot haar te laten doden, Theuma inschakelde, geld ter beschikking stelde en bewust samenwerkte met de uitvoerders.De verdediging kan daartegenover stellen dat de getuigenverklaringen onbetrouwbaar zijn, dat gesprekken verkeerd worden geïnterpreteerd, dat andere personen een belang hadden bij haar dood of dat er onvoldoende rechtstreeks bewijs is om de beschuldigingen met zekerheid aan Fenech te verbinden.Daardoor gaat het proces niet alleen over wat Caruana Galizia onderzocht. De jury moet beoordelen of er een aantoonbare keten bestaat tussen haar publicaties, de vermeende angst van Fenech, de contacten met Theuma, de betaling en de uiteindelijke aanslag.

Melvin Theuma vormt de sleutel van het dossier

De belangrijkste getuige van het openbaar ministerie is vermoedelijk Melvin Theuma. Hij heeft verklaard dat hij als tussenpersoon optrad tussen Fenech en de mannen die de aanslag uitvoerden.Theuma werd op 14 november 2019 gearresteerd. Op dat ogenblik had hij gegevensdragers bij zich met opnames van gesprekken die hij heimelijk zou hebben gemaakt. Die gesprekken vormen een belangrijk onderdeel van het bewijs tegen Fenech.Na zijn arrestatie kreeg Theuma presidentiële gratie in ruil voor volledige medewerking aan het onderzoek. Hij kwam vervolgens in een getuigenbeschermingsprogramma terecht. Volgens zijn verklaringen gaf Fenech hem de opdracht om uitvoerders te vinden en overhandigde hij het geld voor de aanslag. De advocaten van Fenech vallen de geloofwaardigheid van Theuma aan. Zij stellen dat zijn verklaringen onwaarheden en halve waarheden bevatten, dat hij zijn eigen rol probeert te verkleinen en dat de opnames niet op de manier mogen worden geïnterpreteerd die het openbaar ministerie voorstelt. De betrouwbaarheid van Theuma zal daarom een van de centrale geschilpunten worden. De jury zal moeten nagaan of zijn verklaringen worden ondersteund door telefoongegevens, financiële bewegingen, ontmoetingen, opnames, verklaringen van andere verdachten en materiële vaststellingen.

De uitvoerders en leveranciers van de bom zijn al veroordeeld

Vijf mannen zijn ondertussen veroordeeld voor hun aandeel in de moord. Vincent Muscat bekende in februari 2021 zijn betrokkenheid en kreeg een gevangenisstraf van vijftien jaar. Hij werkte mee met het gerecht en legde verklaringen af over de voorbereiding en uitvoering van de aanslag. De broers George en Alfred Degiorgio pleitten in oktober 2022, op de eerste dag van hun proces, alsnog schuldig. Zij werden ieder tot veertig jaar gevangenisstraf veroordeeld. Volgens het onderzoek plaatsten en activeerden zij samen met Muscat het explosief.In juni 2025 werden Robert Agius en Jamie Vella tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld voor het leveren van de bom. Hun veroordelingen werden begin 2026 in beroep bevestigd. Daarmee zijn de uitvoerders en leveranciers juridisch geïdentificeerd. Het proces tegen Fenech gaat over het volgende niveau: wie gaf de opdracht, wie betaalde en waarom moest de journaliste sterven? Voor de nabestaanden is dat onderscheid doorslaggevend. Een moordzaak is niet volledig opgehelderd wanneer uitsluitend de personen die een bom plaatsen of activeren worden gestraft. Volledige gerechtigheid vereist ook een onderzoek naar degenen die de aanslag bedachten, betaalden, faciliteerden of achteraf probeerden af te schermen.

Arrestatie op luxejacht in november 2019

Yorgen Fenech werd in de vroege ochtend van 20 november 2019 gearresteerd. Hij bevond zich aan boord van zijn jacht, dat de jachthaven van Portomaso had verlaten. De Maltese strijdkrachten onderschepten het vaartuig en brachten het terug naar de haven. Het openbaar ministerie beschouwt de gebeurtenissen als een poging om Malta te verlaten nadat duidelijk was geworden dat Theuma met de autoriteiten zou samenwerken. De verdediging heeft andere verklaringen gegeven voor de vaartocht en betwist dat sprake was van een vluchtpoging. De timing was opvallend. Een dag eerder was bekendgemaakt dat een tussenpersoon in de moordzaak gratie kon krijgen in ruil voor informatie. Kort daarna vertrok Fenech met zijn jacht. Hij werd aangehouden, ondervraagd en later formeel beschuldigd. (Reuters)

Fenech vroeg zelf eveneens presidentiële gratie aan. Hij verklaarde informatie te kunnen geven over andere personen, onder wie voormalige hoge regeringsfunctionarissen. Zijn verzoek werd afgewezen.

Jaren van juridische procedures en uitstel

Hoewel Fenech al in november 2019 werd aangehouden, begon zijn juryproces pas in juli 2026. In de tussenliggende jaren werden talrijke procedures gevoerd over de samenstelling van de rechtbank, de toelaatbaarheid van verklaringen, de getuigenlijst, de berichtgeving en de vraag of hij nog een eerlijk proces kon krijgen. Zijn advocaten voerden aan dat de enorme mediabelangstelling en publieke veroordeling het moeilijk maakten om een onbevooroordeelde jury samen te stellen. Er werden ook procedures gevoerd over verklaringen die Fenech tijdens politieverhoren aflegde. Kort voor het begin van het proces probeerde Fenech via het Grondwettelijk Hof nog een opschorting te verkrijgen. Hij stelde dat zijn recht op een eerlijk proces was geschonden. Het hof onderzocht het verzoek, maar weigerde het juryproces stil te leggen. Daardoor kon de zaak op 1 juli 2026 beginnen. Begin 2025 werd Fenech na ruim vijf jaar voorlopige hechtenis onder bijzonder strenge voorwaarden vrijgelaten. Hij moest een grote waarborg stellen en zich aan vergaande beperkingen houden. De lange voorlopige hechtenis zonder definitief proces was juridisch steeds moeilijker vol te houden. Dat rechtvaardigt echter niet automatisch alle vertragingen. Voor de familie van Caruana Galizia betekende ieder bijkomend jaar dat de vraag naar de opdrachtgever onbeantwoord bleef. Voor Malta bleef intussen een fundamenteel dossier boven de instellingen hangen.

Berichtgeving over het dossier zelf werd een strijdpunt

Ook de journalistieke verslaggeving over het proces leidde tot procedures. Een beslissing van het Maltese strafhof uit 2024 legde bijzonder ruime beperkingen op aan publicaties over Fenech en de moordzaak. Reporters Without Borders waarschuwde dat zo’n breed publicatieverbod niet verenigbaar dreigde te zijn met het recht van de bevolking om informatie te ontvangen over een zaak van uitzonderlijk openbaar belang.De precieze procesdatum mocht vooraf niet worden gepubliceerd. Ook tijdens de eerste zittingen protesteerde de verdediging tegen liveblogs, omdat toekomstige getuigen via die weg zouden kunnen lezen wat eerdere getuigen hadden verklaard. De rechter liet weten per getuigenis te zullen beoordelen of bijkomende maatregelen nodig zijn. De ironie is bijzonder pijnlijk. Een proces over de moord op een journaliste wordt zelf omringd door discussies over wat journalisten mogen schrijven. Dat betekent niet dat onbeperkte berichtgeving altijd mogelijk moet zijn. De privacy van getuigen, het vermoeden van onschuld en het recht op een onbevooroordeelde jury moeten worden beschermd. Tegelijk mag bescherming van het proces geen algemeen verbod op kritische verslaggeving worden.

De plek aan de Bidnija Road nabij Mosta waar onderzoeksjournaliste Daphne Caruana Galizia op 16 oktober 2017 om het leven kwam door een autobom. Op de plaats waar het autowrak tot stilstand kwam, werd een herdenkingsplek ingericht met boodschappen als “Justice” en “Daphne, Maltese heldin”. Foto: Roman Deckert, 29 oktober 2022.

De moord bracht de Maltese regering aan het wankelen

De arrestatie van Fenech veroorzaakte in 2019 een politieke crisis. Keith Schembri nam ontslag als kabinetschef van premier Joseph Muscat. Ook Konrad Mizzi verliet zijn ministerpost. Beiden waren door Caruana Galizia genoemd in haar berichtgeving over offshorevennootschappen en mogelijke financiële verbindingen met 17 Black. Zij hebben criminele betrokkenheid bij de moord steeds ontkend.Tienduizenden Maltezers namen deel aan protesten waarin het vertrek van premier Muscat werd geëist. Demonstranten beschuldigden zijn regering ervan te lang te hebben weggekeken van mogelijke corruptie en personen uit de directe omgeving van de macht te hebben beschermd.Muscat kondigde in december 2019 zijn vertrek aan en legde in januari 2020 zijn functie neer. Hij werd nooit beschuldigd van betrokkenheid bij de moord. De politieke verantwoordelijkheid voor het bestuurlijke klimaat waarin de aanslag mogelijk werd, bleef echter een belangrijk onderwerp van debat.

Openbaar onderzoek legde verantwoordelijkheid bij de staat

Onder druk van de familie, de Raad van Europa en internationale organisaties stelde Malta uiteindelijk een onafhankelijk openbaar onderzoek in.Het eindrapport verscheen op 29 juli 2021 en telde honderden pagina’s. De onderzoekscommissie bestond uit voormalige rechters. Zij concludeerde dat de Maltese staat verantwoordelijkheid moest dragen voor de omstandigheden waarin de moord mogelijk werd.Volgens de commissie was vanuit de hoogste regeringsniveaus een klimaat van straffeloosheid ontstaan. Controle-instanties, politiediensten en toezichthouders traden onvoldoende op tegen ernstige beschuldigingen van corruptie en machtsmisbruik. Daardoor konden personen met politieke of economische invloed de indruk krijgen dat zij weinig gevolgen hoefden te vrezen. De commissie stelde niet dat de regering de moord zelf had besteld. Zij oordeelde wel dat institutioneel falen een gunstig klimaat had gecreëerd waarin de aanslag kon worden gepland en uitgevoerd. Die conclusie maakte van de zaak veel ruimer dan een klassiek strafdossier. Ze legde een verband tussen geweld tegen een journaliste en een bestuurlijk systeem waarin waarschuwingen over corruptie niet ernstig genoeg werden onderzocht.

Waarom de zaak de volledige Europese Unie aangaat

Daphne Caruana Galizia werd vermoord in een lidstaat van de Europese Unie omdat zij haar werk als journaliste deed. Daardoor raakt de zaak aan de fundamentele waarden waarop de Unie zegt te zijn gebouwd: vrijheid van meningsuiting, democratische controle, rechtszekerheid en het recht van burgers om informatie te ontvangen.Wanneer een journaliste corruptie onderzoekt en vervolgens wordt gedood, volstaat het niet om alleen de directe daders te veroordelen. Ook mogelijke opdrachtgevers, financiers en beschermers moeten worden onderzocht. Anders ontstaat het gevaar dat personen met voldoende geld en invloed geweld kunnen uitbesteden zonder zelf te worden gestraft.De Raad van Europa waarschuwt dat straffeloosheid bij aanvallen op journalisten nieuwe aanvallen in de hand kan werken. Strafonderzoeken moeten daarom onafhankelijk, grondig, snel en doeltreffend worden gevoerd, met aandacht voor het mogelijke verband tussen de aanval en het journalistieke werk van het slachtoffer. Het proces in Valletta wordt dan ook buiten Malta nauwlettend gevolgd. Niet omdat buitenlandse waarnemers vooruit mogen lopen op het oordeel van de jury, maar omdat de geloofwaardigheid van de Europese rechtsstaat mede afhangt van de manier waarop een lidstaat zo’n zaak behandelt.

Persvrijheid in Malta blijft onder druk staan

Reporters Without Borders plaatste Malta in 2026 op de 67ste plaats van 180 landen en gebieden in zijn wereldranglijst voor persvrijheid. De organisatie wijst onder andere op problemen met toegang tot overheidsinformatie, juridische druk op redacties en het uitblijven van structurele hervormingen na de moord op Caruana Galizia. In april 2026 riepen internationale journalistieke organisaties de Maltese regering opnieuw op om de aanbevelingen van het openbare onderzoek daadwerkelijk uit te voeren. Zij vroegen onder andere om een nationaal actieplan voor mediavrijheid en de veiligheid van journalisten, sterkere bescherming tegen intimiderende rechtszaken en transparantere toegang tot overheidsinformatie.Het strafproces tegen Fenech kan die structurele hervormingen niet vervangen. Zelfs een eventuele veroordeling zou niet automatisch alle problemen oplossen die door het openbare onderzoek werden vastgesteld. Gerechtigheid voor Daphne Caruana Galizia bestaat daarom uit verschillende onderdelen: een eerlijk oordeel over de vermeende opdrachtgever, volledige duidelijkheid over alle betrokken personen, politieke verantwoordelijkheid, bescherming van onderzoeksjournalisten en hervormingen die toekomstige aanvallen helpen voorkomen.

Haar werk werd na haar dood voortgezet

De moord slaagde er niet in de onderzoeken van Daphne Caruana Galizia te begraven. Enkele maanden na haar dood richtten journalisten van internationale media het Daphne Project op. Zij onderzochten haar dossiers verder en publiceerden nieuwe informatie over corruptie, offshorebedrijven, energiecontracten en de relaties tussen Maltese politici en zakenlieden.Die samenwerking droeg een duidelijke boodschap uit: het doden van één journalist mag niet betekenen dat een onderzoek stopt. Wanneer redacties documenten, kennis en bronnen delen, wordt het voor opdrachtgevers van geweld moeilijker om informatie definitief uit de openbaarheid te houden. Haar familie richtte daarnaast de Daphne Caruana Galizia Foundation op. De stichting strijdt voor gerechtigheid, onafhankelijke journalistiek, betere rechtsbescherming en de uitvoering van de aanbevelingen van het openbare onderzoek.

Europees Parlement verbond haar naam aan onderzoeksjournalistiek

Het Europees Parlement stelde een jaarlijkse journalistiekprijs in die haar naam draagt. De Daphne Caruana Galizia-prijs bekroont diepgravende journalistiek die fundamentele Europese waarden verdedigt, waaronder democratie, menselijke waardigheid, vrijheid, gelijkheid, mensenrechten en de rechtsstaat. De prijs bedraagt 20.000 euro en wordt ieder jaar rond 16 oktober uitgereikt, de datum waarop Caruana Galizia werd vermoord. In 2026 werd de zesde editie georganiseerd. Die prijs is niet louter een herdenking. Hij onderstreept dat onderzoeksjournalistiek een publieke functie vervult. Journalisten controleren machthebbers, volgen geldstromen, onderzoeken belangenconflicten en brengen informatie naar buiten die anders verborgen blijft.

Wat de jury uiteindelijk moet beslissen

De jury zal tijdens de komende weken waarschijnlijk een grote hoeveelheid bewijs te verwerken krijgen: verklaringen van Melvin Theuma, opnames van gesprekken, telefoonverkeer, financiële gegevens, getuigenissen van politieonderzoekers, verklaringen van veroordeelde uitvoerders en informatie over de dossiers waaraan Caruana Galizia werkte.Daarbij moeten de juryleden verschillende vragen beantwoorden. Heeft Fenech de opdracht tot de moord gegeven? Heeft hij Theuma bewust ingeschakeld? Heeft hij de betaling gefinancierd? Bestaat er voldoende betrouwbaar bewijs dat zijn handelingen rechtstreeks met de aanslag verbindt? En heeft het openbaar ministerie alternatieve verklaringen overtuigend uitgesloten? De verdediging zal proberen twijfel te zaaien over de geloofwaardigheid van getuigen, de interpretatie van de opnames en de samenhang van het bewijsmateriaal. Zij kan ook wijzen op de voordelen die medewerkende verdachten kregen in ruil voor hun verklaringen.Een veroordeling vereist geen politiek oordeel en evenmin een oordeel over de volledige Maltese bestuurscultuur. De jury moet uitsluitend beslissen of de individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid van Fenech wettig en overtuigend is bewezen.

Een proces kan jaren van verlies niet ongedaan maken

Voor de familie van Daphne Caruana Galizia komt het proces bijzonder laat. Haar kinderen verloren hun moeder. Haar echtgenoot verloor zijn vrouw. Haar kleinkinderen zullen haar uitsluitend uit verhalen, foto’s en teksten kennen. Geen enkele uitspraak kan dat verlies herstellen. Een proces kan haar werk evenmin terugbrengen of de jarenlange onzekerheid ongedaan maken. Toch is dit proces noodzakelijk. Zonder een oordeel over de vermeende opdrachtgever blijft het risico bestaan dat de uitvoerders van een journalistenmoord worden gestraft, terwijl de persoon die de middelen en het motief had buiten bereik blijft.Daarom is de start van het juryproces tegelijk een mijlpaal en een beginpunt. Een mijlpaal omdat Malta eindelijk tot de kern van het moorddossier komt. Een beginpunt omdat gerechtigheid pas geloofwaardig wordt wanneer het proces eerlijk verloopt, de uitspraak op degelijk bewijs rust en alle overige vragen ernstig onderzocht blijven worden.

Malta staat niet alleen voor de vraag wie de moord bestelde

De diepere vraag luidt hoe het mogelijk was dat een journaliste jarenlang waarschuwingen publiceerde over corruptie, offshoregeld en de vermenging van politieke en zakelijke belangen, terwijl de instellingen die beschuldigingen onvoldoende onderzochten.Wie wist welke bedreigingen zij ontving? Welke instanties hadden haar beter kunnen beschermen? Welke dossiers bleven liggen? Welke personen profiteerden van institutionele passiviteit? En welke hervormingen zijn sinds 2017 werkelijk uitgevoerd? Het proces tegen Yorgen Fenech kan een belangrijk deel van de strafrechtelijke waarheid vaststellen. Het kan echter niet alle politieke en institutionele vragen beantwoorden.Daarvoor is blijvende parlementaire, journalistieke en maatschappelijke controle nodig. De dood van Daphne Caruana Galizia toonde wat er kan gebeuren wanneer corruptieonderzoek, persvrijheid en de veiligheid van journalisten niet als kerntaken van een democratische staat worden behandeld.Bijna negen jaar na de aanslag is het eindelijk aan een jury om te beslissen of de man die door het openbaar ministerie als opdrachtgever wordt aangewezen, daarvoor strafrechtelijk verantwoordelijk is.De wereld kijkt mee. Niet om de uitspraak vooraf te schrijven, maar om te zien of Malta in staat is dit dossier onafhankelijk, transparant en rechtvaardig af te handelen.

Andy Vermaut – +32 499 35 74 95

Als u een probleem hebt met de inhoud van dit artikel, kunt u mailen naar info@indegazette.be. Gelieve zo weinig mogelijk personen in cc te plaatsen, omdat het bericht anders in de spamfilter kan terechtkomen. Voor ieder artikel geldt voor betrokkenen een recht van antwoord tot drie maanden na de publicatie. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en de feiten.

Bronnen: Reuters, Euronews, Times of Malta, MaltaToday, Associated Press, International Consortium of Investigative Journalists, Reporters Without Borders, Europees Parlement en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa en uiteraard eigen berichtgeving.