28 november 2025

Peace In Your View is een internationaal initiatief van HWPL dat voortkomt uit artikel 10 van de Declaration of Peace and Cessation of War (DPCW), dat oproept om een cultuur van vrede te verspreiden. In een reeks diepgaande gesprekken met mensen die zich dagelijks inzetten voor vreedzaam samenleven, zoekt het project naar concrete verhalen uit het leven van leiders, praktijkmensen en betrokken burgers. De vraag die steeds terugkomt: hoe kan ieder, in zijn eigen omgeving, bijdragen aan vrede, inclusie en sociale samenhang?

In een recente aflevering staat rabbijn Marianne L. van Praag uit Den Haag centraal. Zij leidt de Liberaal Joodse Gemeente Den Haag en kijkt terug op een levensweg waarin intuïtie, empathie en moed de rode draad vormen. In het gesprek met interviewer Rachel Kim schetst ze hoe een kleine joodse gemeente, gevormd door het trauma van de Shoah, toch vooruitkijkt en in een stad met vele culturen werkt aan dialoog en toekomstvertrouwen.

Een klein joods verhaal in een grote stad

De joodse aanwezigheid in Nederland is vandaag opvallend klein. Voor de Tweede Wereldoorlog telde het land ongeveer honderdtwintigduizend Joden. Na de oorlog bleven er slechts ongeveer twintigduizend over. Den Haag verloor daarbij, in verhouding, het grootste deel van zijn joodse inwoners. Achter die cijfers schuilt een geschiedenis van leeggehaalde straten, gebroken families en verdwenen instellingen.

Rabbijn Marianne L. van Praag beschrijft hoe na 1945 eigenlijk alles opnieuw moest worden opgebouwd: huizen, gezinnen, maar ook de religieuze infrastructuur waar mensen zich thuis konden voelen. Inmiddels wordt het totale aantal Joden in Nederland geschat op rond de zestigduizend, maar slechts een kleine minderheid, ongeveer achtduizend mensen, is aangesloten bij georganiseerde joodse gemeenten. In een land met achttien miljoen inwoners is dat een zeer bescheiden groep. Toch leeft bij veel Nederlanders het idee dat de joodse aanwezigheid veel groter is dan de werkelijkheid. Die kloof tussen indruk en feitelijke situatie zegt iets over hoe kwetsbaar deze minderheid nog altijd is, juist in een stad als Den Haag, waar recht, politiek en diplomatie zo zichtbaar samenkomen.

De late roeping van een rabbijn

Het verhaal van Marianne L. van Praag is dat van iemand die pas op latere leeftijd haar plaats vond. Ze werkte jarenlang als lerares, reisleider en ook bij de Israëlische ambassade. Toch bleef het gevoel dat er iets ontbrak. Er was een innerlijke overtuiging dat haar talenten ergens anders nodig waren, zonder dat meteen duidelijk was waar.

Dat veranderde toen ze op haar vijfenveertigste hoorde dat in Nederland een eerste opleidingsinstituut voor rabbijnen zou openen. Ze meldde zich aan. Op het moment dat ze het gebouw binnenstapte, wist ze dat dit de weg was die ze al jaren zocht. Later keerde ze terug naar de gemeente waarin ze zelf was opgegroeid en waar ze decennialang had gepleit voor een grotere rol voor vrouwen in het religieuze leven. Jarenlang had ze gedacht dat ze daar nooit als rabbijn zou kunnen werken. Toch gebeurde precies dat. Het illustreert hoe onverwachte wendingen uit een lang proces kunnen voortkomen, en hoe volhouden uiteindelijk ruimte kan scheppen.

In haar functie staat ze vaak midden tussen uiteenlopende opvattingen. Binnen joodse kringen bestaan verschillende tradities en interpretaties. Als liberaal rabbijn kiest zij in gevoelige situaties eerder voor intentie en medemenselijkheid dan voor strikte toepassing van oude regels. Zo vertelde ze over een recente uitvaart waarbij de overledene volgens klassieke halachische maatstaven niet als joods werd gezien, maar zelf wel zo had geleefd en herdacht wilde worden. Voor haar gaf de laatste wens van de persoon de doorslag. Volgens haar is het dan nodig om te vertrouwen op intuïtie en moreel kompas. Het hoofd kan aarzelen, zegt ze, maar intuïtie wijst vaak duidelijk de richting.

Leiderschap met open deuren

Het dagelijkse werk van de Liberaal Joodse Gemeente Den Haag draait rond de grote momenten in het leven: geboorte, bar en bat mitswa, huwelijk, ziekte en overlijden. Daar, in de begeleiding van mensen op kantelmomenten, ligt de kern van wat een rabbijn doet. Aanwezig zijn, luisteren, uitleg geven en rituelen vormgeven die passen bij het verhaal van een persoon of een gezin.

Tegelijk kiest Van Praag bewust voor openheid naar de buitenwereld. Al ruim veertien jaar is zij betrokken bij interreligieuze overlegstructuren, sociale initiatieven en lokale netwerken. De deuren van de synagoge blijven zo veel mogelijk open. Schoolklassen, studenten en allerlei groepen uit de stad komen er over de vloer. Voor velen is het de eerste keer dat ze een synagoge van binnen zien, of een joodse gesprekspartner ontmoeten. Door rustig uit te leggen wat er gebeurt, welke tradities er zijn en welke vragen leven, ontstaat er minder afstand en juist meer herkenning.

Ook binnen de eigen gemeente betekende haar leiderschap een verschuiving. De discussie over de rol van vrouwen duurde lang. Stap voor stap groeide het besef dat de geschiktheid van een leider niet afhangt van geslacht, maar van overtuiging, kennis en betrokkenheid. Volgens Van Praag is daar de voorbije decennia tastbare vooruitgang geboekt.

Balanceren tussen generaties en verwachtingen

Een terugkerend thema in het gesprek is de positie van jongeren. In Den Haag verhuizen veel jonge joden naar Amsterdam, waar het joodse leven groter en zichtbaarder is. Tegelijkertijd voelen veel Nederlandse jongeren zich minder aangetrokken tot georganiseerde religie, terwijl hun belangstelling voor spiritualiteit en zingeving niet verdwijnt. Dat spanningsveld is een realiteit waar elke religieuze groep mee te maken heeft.

Binnen de Haagse gemeente wordt geprobeerd ruimte te maken voor jongere leden, maar dat lukt niet altijd even makkelijk. Oudere leden hechten aan vertrouwde vormen en rituelen; jongeren zoeken soms andere taal en nieuwe manieren van samenkomen. Een evenwicht vinden vraagt geduld en voortdurende dialoog. In dat licht ziet Van Praag de komst van haar opvolger als een belangrijk moment. De nieuwe rabbijn is begin dertig en is vertrouwd met sociale media en hedendaagse communicatie. Zij hoopt dat hij nieuwe lijnen naar jongere generaties kan uitzetten, zonder dat de wortels van de gemeente verloren gaan.

Joodse traditie kan volgens haar een bron van hoop zijn, juist door de ervaring van verwoesting en daarna heropbouw. Na de Shoah moest het jodendom in Nederland bijna vanaf nul opnieuw beginnen. Dat er vandaag weer synagogen, scholen en culturele initiatieven zijn, laat zien dat herstel mogelijk is. Die geschiedenis kan jongeren laten zien dat diepe wonden niet het laatste woord hoeven te zijn.

Samenleven in een veelstemmige stad

Den Haag is bij uitstek een stad waar verschillende religies, talen en culturen elkaar dagelijks kruisen. Voor de joodse gemeente betekent dit dat er voortdurend ontmoeting is met andere groepen. Regelmatig ontvangen zij moslimbezoekers, schoolklassen uit allerlei wijken en kerkelijke delegaties. Gesprekken beginnen soms bij praktische onderwerpen: spijswetten, gebedstijden, feestdagen. Stap voor stap blijkt dat er verrassend veel overeenkomsten zijn.

Moslimbezoekers merken bijvoorbeeld op dat uiterlijke kenmerken vaak gelijkenissen vertonen, en dat rituelen soms dichter bij elkaar liggen dan gedacht. In ontmoetingen met kerken legt Van Praag rustig uit dat Joden Jezus niet als goddelijk beschouwen, maar dat wederzijds respect wél mogelijk is. Zo ontstaat er ruimte om eigen overtuigingen te houden en tegelijk nieuwsgierig te blijven naar de ander, zonder druk om elkaar te overtuigen.

Zij verwijst graag naar het Hebreeuwse woord voor waarheid, emet. In dat woord zitten ook de termen voor moeder en dood vervat. De enige zekerheden in een mensenleven zijn dat het begint en eindigt; alles daartussen is interpretatie, zegt ze. Dat inzicht kan helpen om anders naar stevige meningsverschillen te kijken. Het betekent niet dat alles relatief is, maar wel dat geen enkele groep een volledig beeld van de werkelijkheid bezit. Wie dat beseft, kan steviger staan in het eigen geloof en toch open blijven voor anderen.

Fouten, groei en de kracht van intuïtie voor jongeren

In haar visie op vrede speelt ook de Bijbel een rol, maar dan niet als nauwkeurige geschiedschrijving. Voor Van Praag is het eerder een verzameling verhalen over mensen die fouten maken, soms falen en vervolgens opnieuw proberen. Zonder fouten is er geen groei, stelt ze. Die benadering laat ruimte voor twijfel en zoeken, in plaats van een strak systeem dat geen vergissingen verdraagt.

Een voorbeeld dat ze graag gebruikt, is het verhaal van de vrouw van Lot, die in zout veranderde omdat ze omkeek naar de brandende stad. Voor haar gaat het daar niet om straf, maar om een waarschuwing: wie enkel naar het verleden blijft staren en pijn vasthoudt, verstijft en komt niet meer vooruit. Rouwen en erkennen wat er gebeurd is, blijft noodzakelijk, maar ooit moet er opnieuw een stap worden gezet.

Aan jongeren in heel Europa geeft ze een duidelijke boodschap mee. Verandering komt niet alleen van grote instellingen of regeringen. Jongeren hebben volgens haar een enorme draagkracht om nieuwe wegen te banen, juist omdat zij minder vastzitten aan gevestigde patronen. Wie een droom heeft, zou die serieus moeten nemen, ook als de omgeving twijfelt. Volg de richting waarvan je diep van binnen weet dat ze klopt, zegt ze, en laat je niet meteen ontmoedigen door obstakels. Intuïtie is daarbij een betrouwbaarder gids dan angst of cynisme.

In het gesprek met Peace In Your View wordt zo een portret zichtbaar van een rabbijn die zowel oog heeft voor de pijn van het verleden als voor de mogelijkheden van de toekomst. Haar verhaal laat zien hoe een kleine joodse gemeente in Den Haag, gevormd door verlies, toch kiest voor open deuren, persoonlijke aandacht en een rustige, vasthoudende inzet voor vrede in de eigen stad en daarbuiten. Wie de geschiedenis van vervolging kent, weet hoe kwetsbaar samenleven kan zijn, maar juist daarom klinkt haar oproep aan jongeren om hun intuïtie serieus te nemen des te krachtiger.

Bronnen:
HWPL Global 08 Branch, Peace In Your View – interview met rabbijn Marianne L. van Praag[Peace In Your View] Rabbi Marianne

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)