Planetaire grenzen zetten Brussel aan tot nieuw debat
27 november 2025
Op woensdag 17 december 2025, van 08.30 tot 17.00 uur, staat in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel een hele dag in het teken van de gezondheid van de aarde en de rol van België daarin. Onder de titel ‘Planetaire grenzen, een uitnodiging tot vernieuwend denken’ brengt de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling wetenschappers, economen en stedelijke vernieuwers samen. De conferentie wil kennis over de toestand van de planeet rechtstreeks koppelen aan concrete vragen voor beleid en samenleving, in een periode waarin de gevolgen van klimaat- en milieuproblemen steeds tastbaarder worden.
Een nieuw beeld van een planeet onder druk
Het vertrekpunt van de dag zijn de planetaire grenzen, een wetenschappelijk model dat negen processen beschrijft die essentieel zijn voor de stabiliteit en leefbaarheid van de aarde. Voor elk van die processen wordt nagegaan of de planeet nog binnen een veilige ruimte functioneert of dat herstel dringend nodig is. Recent kwam daar een onrustwekkend signaal bij: ook de zuurtegraad van het oceaanwater is voorbij een veilige grens gegaan, waardoor intussen zeven van de negen grenzen overschreden zijn.
De conferentie in Brussel wil helder weergeven wat die verschuivingen betekenen, zowel mondiaal als voor België. Welke gevolgen hebben verstoorde klimaatsystemen, en welke risico’s tekenen zich af voor een dichtbevolkt land met kwetsbare infrastructuur? Deelnemers krijgen een overzicht van de huidige stand van de wetenschap, maar ook van de mogelijke gevolgen voor beleidskeuzes, investeringen en dagelijkse leefomgeving. Voor wie met klimaat, milieu of economie bezig is, wordt het een dag waarop grote vragen heel concreet worden gemaakt.
Katherine Richardson over kantelpunten en grenzen
De Deense biologisch oceanografe Katherine Richardson, verbonden aan de Universiteit van Copenhagen, verzorgt de openingslezing. Zij was nauw betrokken bij de ontwikkeling van het model van de planetaire grenzen en onderzoekt hoe biologische processen en biodiversiteit in de bovenste lagen van de oceaan samenhangen met de wereldwijde koolstofcyclus en voedselketens.
In Brussel zal zij ingaan op de logica achter de planetaire grenzen en op de betekenis voor de manier waarop samenlevingen hun ontwikkeling organiseren. Daarbij komt ook het idee van kantelpunten in aardesystemen aan bod. Zodra zo’n grens overschreden is, kunnen veranderingen in het klimaatsysteem of in ecosystemen versneld en soms onomkeerbaar verlopen. Dat inzicht maakt de vraag urgent welke keuzes vandaag nodig zijn om verdere risico’s te beperken.
België onder de grenzen-loupe
De conferentie zoomt ook specifiek in op de positie van België. Het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC), opgericht na de overstromingen van 2021, brengt klimaat- en milieurisico’s voor ons land systematisch in kaart. Het centrum evalueert welke kwetsbaarheden bestaan, welke weersomstandigheden tot grote schade kunnen leiden en hoe beleid en strategieën kunnen worden aangepast om de weerbaarheid te vergroten.
In Brussel stelt CERAC de studie uit 2024 voor met de veelzeggende vraag: “Leeft België binnen de grenzen van onze planeet?”. De onderzoekers gaan na hoe de Belgische voetafdruk zich verhoudt tot de beschikbare ruimte op het vlak van klimaat, biodiversiteit, landgebruik, zoetwater en andere cruciale factoren. Hun aanbevelingen, die intussen al in de media zijn opgepikt, zullen tijdens de conferentie verder worden toegelicht. Voor beleidsmakers, administraties en maatschappelijke organisaties is dat een gelegenheid om zich af te vragen welke keuzes op korte en middellange termijn nodig zijn.
Steden zoeken naar nieuwe ontwikkelingspaden
Naast de wetenschappelijke analyses krijgt ook het stedelijk niveau veel aandacht. Verschillende steden in binnen- en buitenland gingen aan de slag met de principes van de zogenoemde donut-economie. In dat denken staat het welzijn van mensen centraal, binnen de grenzen van wat de planeet kan dragen, met aandacht voor herstel van aangetaste natuurlijke systemen.
Leonora Grcheva van het Doughnut Economics Action Lab presenteert in Brussel een reeks voorbeelden van steden die die benadering al in praktijk brengen. Ze laat zien hoe stadsbesturen rond thema’s als mobiliteit, wonen, energie en ruimtegebruik beslissingen nemen die zowel sociale noden als planetaire grenzen in rekening brengen. Aansluitend volgt een panelgesprek met mensen die in België met dit soort stadsprojecten bezig zijn, onder wie Charlotte Prové van De Stadsacademie in Gent, Paul Vanderstraeten van BeDonut en David Bassens van het Brussels Centre for Urban Studies. Hun ervaringen maken duidelijk hoe lokaal bestuur en burgerinitiatieven samen nieuwe richtingen kunnen verkennen, en welke hindernissen daarbij opduiken.
Een economisch denkkader dat onder druk staat
In de slotsessie verschuift de blik nadrukkelijk naar economie. Hans Stegeman, hoofdeconoom en Group Director Impact & Economics bij Triodos Bank, schetst welke veranderingen in het economisch denken volgens hem nodig zijn om de achteruitgang van de planeet af te remmen en te keren. Hij houdt zich al jaren bezig met de vraag hoe financiële stromen, groei en welvaart kunnen worden hertekend in het licht van klimaat en duurzaamheid, en promoveerde recent op een doctoraat over de hervorming van de economie met het oog op duurzaamheid.
Na zijn inleiding volgt een panelgesprek over een mogelijk nieuw economisch paradigma. Naast Stegeman nemen vier uitgesproken stemmen deel aan dat gesprek. Anne Snick van de Club van Rome bouwde ruime ervaring op in systeemdenken en past die aanpak toe op thema’s als geld, de waardering van werk en de manier waarop gemeenschappelijke doelen kunnen worden geformuleerd en ondersteund. Géraldine Thiry, directeur bij de Nationale Bank van België, werkt onder meer rond duurzame economische modellen en indicatoren die verder gaan dan het bruto binnenlands product. Koen Schoors, hoogleraar economie aan de Universiteit Gent en auteur van het boek ‘Alles zal anders zijn’, brengt zijn expertise mee over politieke economie en duurzame financiering. Samen leggen zij de vinger bij de vraag hoe een economie eruitziet die binnen de planetaire grenzen blijft en tegelijk sociale doelen ernstig neemt.
Sprekers met stevige inhoudelijke bagage
De organisatoren zetten in op sprekers met een sterk inhoudelijk profiel. Katherine Richardson bekijkt vanuit de biologische oceanografie hoe veranderingen in de zee invloed hebben op de wereldwijde koolstofcyclus en op voedselketens. Haar werk rond planetaire grenzen geeft haar een centrale plaats in het internationale debat over de draagkracht van de aarde.
Hans Stegeman is, naast zijn rol bij Triodos Bank, een bekende columnist en auteur die vaak aan bod komt in het openbare gesprek over financiën, duurzaamheid en structurele hervormingen. Zijn recente academische werk sluit nauw aan bij de vragen die tijdens de conferentie aan bod komen.
Ook de andere panelleden brengen eigen invalshoeken mee: van de manier waarop stedelijke dynamiek verandert, over het herdenken van indicatoren voor welvaart, tot de samenhang tussen politiek, economie en langetermijnkeuzes. Zo ontstaat een dagprogramma waarin wetenschap, praktijkervaring en economisch denken elkaar aanvullen en soms ook uitdagen.
Praktische afspraken en deelname op afstand
De conferentie vindt plaats in de Koninklijke Bibliotheek (Auditorium), Kunstberg 28, 1000 Brussel, met toegang via Keizerslaan 2. De deuren gaan open om 08.30 uur, het programma loopt tot 17.00 uur. De belangstelling is groot: ongeveer 550 mensen gaven al aan te willen deelnemen, wat meer is dan het auditorium kan ontvangen. Daarom wordt de hele dag ook online uitgezonden.
Wie de conferentie via de live-stream wil volgen, kan zich nog inschrijven via het formulier op
https://forms.office.com/e/7DLzUG3Y4f
Het volledige programma is te raadplegen op de website van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling. Journalisten die ter plaatse aanwezig willen zijn of een gesprek met één van de sprekers wensen, kunnen vooraf contact opnemen met els.vrindts@frdo.be. Voor inhoudelijke vragen over de conferentie staat Esther Vandecavey ter beschikking via Esther.Vandecavey@frdo.be.
De conferentie in Brussel wordt zo een moment waarop uiteenlopende werelden elkaar ontmoeten: wetenschap over planetaire grenzen, analyses van risico’s in België, stadspraktijken rond donut-economie en economen die het bestaande denkkader in vraag stellen. Voor lezers en volgers die het debat op de voet willen volgen, is het tegelijk een uitnodiging om zich af te vragen welke keuzes vandaag richting geven aan de toekomst van klimaat, economie en samenleving.
Bronnen:
Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling
Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering
Triodos Bank
Club van Rome
Nationale Bank van België
Universiteit Gent
Doughnut Economics Action Lab
Stockholm Resilience Centre
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)
