Russische Doemaverkiezingen in bezet Oekraïens gebied ingezet in strijd om legitimiteit

24 september 2026

Rusland heeft tussen vrijdag 18 en zondag 20 september 2026 verkiezingen gehouden voor de Staatsdoema, niet alleen op Russisch grondgebied maar ook in de door Rusland bezette delen van de Oekraïense regio’s Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia en Kherson. Voor het eerst sinds het begin van de grootschalige Russische invasie in februari 2022 werden Russische parlementsverkiezingen georganiseerd in die vier bezette regio’s. Het Institute for the Study of War, ISW, ziet daarin een poging van het Kremlin om verkiezingsdeelname en stemmen voor Verenigd Rusland te gebruiken als argument dat inwoners de Russische heerschappij aanvaarden. De Europese Unie heeft de organisatie van de verkiezingen in bezet Oekraïens gebied illegaal genoemd en verklaard dat zij noch de stemming daar, noch de resultaten ervan erkent.

Voor het eerst Doemaverkiezingen in vier bezette regio’s

De Staatsdoema telt 450 zetels met een ambtstermijn van vijf jaar. De helft van de zetels wordt verdeeld via landelijke partijlijsten en de andere 225 via afzonderlijke kiesdistricten. De verkiezingen van september 2026 waren de eerste Russische parlementsverkiezingen sinds de grootschalige invasie van Oekraïne. De Russische autoriteiten betrokken daarbij ook bezette Oekraïense gebieden in het Russische kiesstelsel. De Europese Unie noemt naast delen van Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia en Kherson ook de Krim en Sebastopol en stelt dat Rusland daar geen rechtsgeldige Russische verkiezingen kan organiseren. Rusland beschouwt deze gebieden daarentegen als onderdeel van de Russische Federatie. Die Russische annexatieclaims worden internationaal op brede schaal niet erkend.

Politieke ruimte voor tegenstanders sterk beperkt

Voorafgaand aan de stemming werd de ruimte voor politieke tegenstanders verder beperkt. Jabloko, de geregistreerde partij met een anti-oorlogsplatform, mocht niet met een federale kandidatenlijst deelnemen. De Europese Unie stelde op 21 september dat hierdoor de keuze voor Russische kiezers verder werd ingeperkt en wees daarnaast op het ontbreken van onafhankelijke OVSE-waarnemers, omdat Rusland geen waarnemingsmissie van de organisatie had uitgenodigd. Verenigd Rusland behield bij de voorlopige telling een ruime meerderheid. De beschikbare cijfers wezen op ongeveer 58 procent van de stemmen voor de partij. De Russische Centrale Kiescommissie zou de definitieve resultaten op vrijdag 25 september bekendmaken. Daardoor moet met zetelaantallen uit tussentijdse berichtgeving voorzichtig worden omgegaan.

De federale lijst van Verenigd Rusland werd aangevoerd door bekende figuren die nauw verbonden zijn met het Russische staatsapparaat en president Vladimir Poetin. Daarbij ging het onder anderen om minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov, Vladislav Golovin van de militaire jeugdorganisatie Yunarmia, burgemeester van Moskou Sergei Sobyanin, de Russische kinderrechtencommissaris Maria Lvova-Belova en militair blogger Yevgeny Poddubny. Verenigd Rusland presenteerde zich tijdens de campagne nadrukkelijk als de partij die achter Poetin en de Russische oorlogskoers staat.

Een patroon dat teruggaat tot 2014

De Russische inzet van stemmingen in bezet Oekraïens gebied begon niet in 2026. Na de Russische machtsovername op de Krim in februari 2014 werd daar een referendum gehouden over aansluiting bij Rusland. Russische staatsmedia meldden dat bijna 97 procent voor aansluiting had gestemd. Oekraïne en internationale organisaties verwierpen de rechtsgeldigheid van dat referendum. Ook in delen van Donetsk en Luhansk werden in 2014 door de pro-Russische autoriteiten referenda georganiseerd. ISW ziet in die stemmingen het begin van een patroon waarbij verkiezings- en referendumresultaten worden ingezet om Russische territoriale aanspraken politiek te ondersteunen.

Dat patroon keerde terug tussen 23 en 27 september 2022, toen Rusland annexatiereferenda organiseerde in bezette delen van Donetsk, Luhansk, Kherson en Zaporizhzhia. Russische bezettingsautoriteiten maakten toen bekend dat 99,23 procent in Donetsk, 98,42 procent in Luhansk, 87,05 procent in Kherson en 93,11 procent in Zaporizhzhia voor aansluiting bij Rusland had gestemd. Mensenrechtenorganisaties en Oekraïense instanties rapporteerden intimidatie en huisbezoeken waarbij gewapende Russische militairen of veiligheidsdiensten aanwezig waren. Rusland annexeerde daarna formeel de vier Oekraïense regio’s, hoewel Russische strijdkrachten ook in september 2026 aanzienlijke delen ervan niet controleren.

Ook bij de regionale verkiezingen van 2023 en de Russische presidentsverkiezingen van maart 2024 werden de bezette gebieden in Russische verkiezingsprocessen opgenomen. Denis Pushilin in Donetsk, Leonid Pasechnik in Luhansk, Yevgeny Balitsky in Zaporizhzhia en Vladimir Saldo in Kherson traden in 2023 aan als kandidaten van Verenigd Rusland. De officiële resultaten gaven hen tussen 74 en 83 procent van de stemmen. Bij de presidentsverkiezingen van 2024 rapporteerde de Russische Centrale Kiescommissie eveneens hoge percentages voor Vladimir Poetin in bezet Oekraïens gebied. De VN-mensenrechtenmissie documenteerde daarnaast hoe Rusland in bezette gebieden Russische wetgeving, bestuurlijke systemen, rechtbanken en andere staatsstructuren invoerde en druk uitoefende op inwoners om Russische documenten te aanvaarden. (OHCHR Oekraïne)

Zeven kiesdistricten voor bezet Oekraïens gebied

Een belangrijk onderdeel van de verkiezingen van 2026 was een hertekening van de Russische kiesdistricten. De Russische Centrale Kiescommissie keurde in april 2025 een indeling goed waarbij zeven van de 225 afzonderlijke Doemadistricten aan bezet Oekraïens gebied werden gekoppeld. Drie lagen in Donetsk, twee in Luhansk en telkens één in Kherson en Zaporizhzhia. Daarnaast konden elf kandidaten via partijlijsten worden gekozen.

Opvallend is dat twee Russische kiesdistricten in Donetsk, het district Donetsk en het district Horlivka, ook Oekraïens grondgebied bevatten dat Rusland niet in handen heeft. Het gaat daarbij onder andere om Kramatorsk en Slovyansk. ISW ziet de opname van niet-bezet grondgebied in het Russische kiesstelsel als onderdeel van de poging van Moskou om zijn territoriale claims administratief te verankeren. Het betekent niet dat inwoners van die door Oekraïne gecontroleerde steden daadwerkelijk onder Russisch bestuur aan de verkiezingen deelnamen.

Kandidaten gelinkt aan bezettingsbesturen en strijdkrachten

Verenigd Rusland maakte in april 2026 zijn kandidaten bekend voor de zeven afzonderlijke kiesdistricten in Donetsk, Luhansk, Kherson en Zaporizhzhia. Meerdere kandidaten hadden banden met Russische bezettingsbesturen of de Russische strijdkrachten. ISW beschouwt die selectie als onderdeel van een bredere verschuiving waarbij personen met een militaire achtergrond en uitgesproken steun voor de oorlog een grotere plaats binnen Verenigd Rusland krijgen.

Onder de later als winnaars aangeduide kandidaten bevonden zich Kuksenkova, Borodai, Makarov, Kolesnikov, Sanayev, Tikhomirov en Dmitryuk. Kuksenkova is militair correspondent en werkt als vrijwilliger voor het Russische Volksfront. Alexander Borodai verwees tijdens de campagne naar zijn militaire rol aan het front als commandant van de 7e Aanvalsbrigade en naar zijn betrokkenheid bij de Unie van Donbasvrijwilligers.

Vybory 2.0 roept vragen op over controle van de telling

Ook de technische organisatie van de verkiezingen kreeg aandacht. De kiesinfrastructuur in bezet Luhansk werd geïntegreerd in het Russische systeem GAS Vybory 2.0, dat gegevens en resultaten van verkiezingen verwerkt. Marina Sumskaya, hoofd van de bezettingskiescommissie in Luhansk, verklaarde eerder dat het lokale systeem daarmee in het Russische verkiezingssysteem was opgenomen.

Kort voor de verkiezingen kwamen interne bestanden van ontwikkelaar Tsifrotekh bij onderzoekers terecht na een hack. Technische deskundigen die het materiaal onderzochten, identificeerden fouten en beveiligingsproblemen. Onder andere de berekening van winnaars in bepaalde kiesdistricten kon fouten bevatten. In het kiezersbestand zouden daarnaast ruim 100.000 overleden personen voorkomen. Meduza meldde op basis van onderzoek van iStories dat deskundigen ook zwakke plekken hadden gevonden waardoor manipulatie technisch mogelijk zou zijn. Dat bewijst op zichzelf niet dat elke gemelde uitslag via het systeem werd aangepast, maar het roept wel vragen op over controleerbaarheid en betrouwbaarheid.

Vervroegd stemmen en huisbezoeken met gewapende begeleiding

De Russische kiesregels voor bezette Oekraïense gebieden boden ruime mogelijkheden voor vervroegd stemmen, stemmen thuis en stemmen op de werkplek. Ook het systeem Mobile Voter werd ingezet, waardoor mensen buiten hun officiële woonplaats konden stemmen. ISW waarschuwt dat dergelijke methodes in een bezettingscontext extra mogelijkheden bieden voor druk op kiezers en minder controle op de gang van zaken.

De aanwezigheid van gewapende Russische personeelsleden is ook onafhankelijk gedocumenteerd. Reuters-fotograaf Alexander Ermochenko legde op maandag 14 september 2026 in Verbivka in het door Rusland gecontroleerde deel van Donetsk vast hoe leden van een kiescommissie inwoners thuis bezochten tijdens vervroegd stemmen. Een Russische militair en een politieagent begeleidden de commissie. Andere beelden uit dezelfde reeks tonen kiezers bij mobiele stemvoorzieningen. De combinatie van huisbezoeken, een militaire bezetting en gewapende begeleiding vormt een fundamenteel andere omgeving dan een verkiezing waarbij kiezers vrij van dergelijke druk hun stem kunnen uitbrengen.

Hoge officiële percentages voor Verenigd Rusland

Russische media en kiesinstanties rapporteerden bijzonder hoge resultaten voor Verenigd Rusland in de bezette gebieden. In Donetsk ging het om 80,46 procent, in Luhansk om 78,99 procent, in Kherson om 74,81 procent en in Zaporizhzhia om 79,83 procent. De gemelde opkomst lag in deze gebieden rond 80 procent. Op de bezette Krim werd voor Verenigd Rusland 60,70 procent gemeld, dichter bij het Russische landelijke percentage.

Die cijfers kunnen niet op dezelfde manier worden beoordeeld als resultaten uit een open verkiezingsomgeving met onafhankelijke internationale waarnemers. Rusland nodigde geen OVSE-missie uit voor de Doemaverkiezingen. De Europese Unie stelde dat hierdoor een onpartijdige internationale beoordeling van het proces ontbrak en dat de verkiezingen in bezet Oekraïens gebied geen rechtsgevolg hebben voor de status van dat grondgebied. (EU Buitenlandse Zaken)

Moskou presenteert resultaten als steun voor integratie

Russische functionarissen koppelden de uitslagen rechtstreeks aan hun beleid in de bezette gebieden. Dmitry Medvedev, vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad en voorzitter van Verenigd Rusland, gebruikte de gemelde opkomst in Donetsk als bewijs van burgerlijke betrokkenheid. Denis Pushilin stelde dat de verkiezingen aantoonden dat het bezette deel van Donetsk zijn toekomst met Rusland wil delen. Lokale Russische verkiezingsfunctionarissen spraken over een laatste fase in de bestuurlijke integratie van de bezette gebieden in Rusland.

Ook het politieke programma van Verenigd Rusland koppelt de partij aan de Russische plannen voor Donbas en het door Moskou gebruikte begrip “Novorossiya”. ISW verwacht dat Russische autoriteiten het resultaat zullen inzetten als argument dat inwoners van bezette gebieden niet alleen Russische bestuursstructuren, maar ook de Russische oorlogs- en veiligheidsagenda ondersteunen. Dat blijft een analyse van de politieke betekenis die Moskou aan de uitslag kan geven en is geen onafhankelijke meting van de werkelijke politieke opvattingen van alle inwoners in de bezette gebieden.

Verkiezingen worden ook onderdeel van debat over Oekraïense stembusgang

De Russische regering dringt daarnaast geregeld aan op verkiezingen in Oekraïne en gebruikt het uitblijven daarvan om de legitimiteit van het Oekraïense bestuur ter discussie te stellen. Oekraïne bevindt zich onder de staat van beleg. De Oekraïense grondwet bepaalt onder andere dat het mandaat van het parlement tijdens de staat van beleg doorloopt tot een nieuw parlement na de beëindiging ervan kan aantreden. ISW verwacht dat Moskou zijn eigen verkiezingen in bezet Oekraïens gebied zal gebruiken als argument in discussies over toekomstige onderhandelingen en Oekraïense verkiezingen.

Daar staat tegenover dat de Europese Unie expliciet verklaart dat de Russische verkiezingen in de Krim, Sebastopol en bezette delen van Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia en Kherson niet worden erkend. Het geschil gaat daarom verder dan het tellen van stemmen of het verdelen van Doemazetels. Het raakt rechtstreeks aan de juridische status van bezet Oekraïens grondgebied, de omstandigheden waarin inwoners hun stem uitbrengen en de vraag hoe verkiezingsresultaten tijdens een militaire bezetting politiek worden ingezet. Zeven afzonderlijke Russische kiesdistricten werden inmiddels aan bezet Oekraïens gebied gekoppeld, terwijl delen van die districten, waaronder Kramatorsk en Slovyansk, niet eens onder Russische controle staan. Dat maakt duidelijk waarom deze verkiezingen ook na het sluiten van de stembureaus een belangrijk politiek en juridisch dossier blijven.

Bronnen:
Institute for the Study of War, “The Kremlin’s Sham Elections Manufacture Legitimacy in Occupied Ukraine”, 23 september 2026 ISW-analyse van 23 september 2026
Raad van de Europese Unie, verklaring over de Russische Staatsdoemaverkiezingen van 18 tot en met 20 september 2026 Verklaring van de Raad van de Europese Unie
Reuters, verkiezingen voor de Russische Staatsdoema en vervroegde stemming in Verbivka
UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine, rapporten over Russische bezetting en bestuur in bezet Oekraïens gebied VN-mensenrechtenrapport over Russische bezetting
Verkhovna Rada of Ukraine, Constitution of Ukraine

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)