Staat de monarchie werkelijk haaks op onze lokale democratie? rel in Diksmuide om koningsportretten

27 februari 2025

De West-Vlaamse stad Diksmuide is in de ban van een politieke controverse rond een ogenschijnlijk symbolische beslissing. Burgemeester Koen Coupillie heeft de staatsieportretten van koning Filip en koningin Mathilde laten weghalen uit de trouwzaal van het stadhuis. Deze officiële foto’s kregen een nieuwe plek in een minder openbare zaal op de bovenverdieping. Die ingreep, bedoeld om de trouwzaal “neutraal” in te richten, heeft echter een politieke storm ontketend binnen het stadsbestuur en daarbuiten. De discussie over de plek van de koningsportretten groeide uit tot een beladen onderwerp dat de gemoederen hoog doet oplaaien, want het Vlaams Belang de enige oppositie in Diksmuide, wil dit in een politieke lokale rel doen oplaaien.

Burgemeester verdedigt principekwestie

Burgemeester Coupillie (lijst Actie!/N-VA) geeft aan dat hij de stap bewust heeft gezet vanuit persoonlijke overtuiging. Als overtuigd democraat vindt hij dat een erfelijke monarchie niet strookt met democratische principes​. In zijn ogen hoort in een openbaar gebouw geen symbool thuis dat verwijst naar een niet-verkozen staatshoofd. Daarnaast wijst hij op het karakter van de trouwzaal: dat is een ruimte waar koppels op een belangrijk moment in hun leven samenkomen, vaak omringd door familie en vrienden. Iedereen moet zich daar welkom en op zijn gemak kunnen voelen, aldus de burgemeester​. Om die reden, zo stelt hij, is gekozen voor een sobere en neutrale aankleding zonder prominente verwijzing naar het koningshuis. Burgemeester Koen Coupillie benadrukt dat het koningspaar niet volledig verbannen is uit het stadhuis – de portretten hangen nu in de oude raadzaal, waar ze nog steeds bekeken kunnen worden​. Het gaat volgens hem om een symbolische herschikking die past binnen een visie van neutraliteit en gelijkheid. De beslissing van de burgemeester kwam voor velen onverwacht. Zonder aankondiging verdwenen de foto’s van het koningspaar van hun vertrouwde plaats boven de schouw in de trouwzaal​. Pas nadat oplettende aanwezigen bij een evenement de lege plek opmerkten, gaf burgemeester Koen Coupillie uitleg over zijn beweegredenen. Hij koppelde de verwijdering aan zijn eerder uitgesproken principes. Volgens insiders is dit in lijn met zijn bredere beleidsstijl: Koen Coupillie profileert zich als een Vlaams-nationalistische bestuurder die tradities kritisch tegen het licht houdt. Zo heeft hij ook gekozen voor een zwart-gele burgemeesterssjerp in plaats van de traditionele Belgische driekleur​. Bovendien wil de nieuwe coalitie onder zijn leiding meer aandacht besteden aan Vlaams erfgoed, bijvoorbeeld door een officiële viering van de Vlaamse feestdag (11 juli) op de kalender te plaatsen​. Dergelijke signalen laten duidelijk zien dat de burgemeester een eigen accent wil leggen op identiteit en symboliek in het lokaal bestuur.

Oppositie en coalitie ontstemd

De actie van de burgemeester stuitte al snel op kritiek binnen de gemeenteraad. Oppositieraadslid Geert Mabesoone (Vlaams Belang) plaatste de “verdwijning” van de koningsportretten prompt op de politieke agenda​. Hij beschuldigde burgemeester Koen Coupillie ervan impulsief te hebben gehandeld en sprak van een halfslachtige beslissing: de foto’s zijn weliswaar niet compleet weg, maar wel verwijderd uit het zicht van het publiek​. Geert Mabesoone stelde openlijk de vraag of dit initiatief breed was afgestemd binnen het stadsbestuur, of dat de burgemeester op eigen houtje handelde​. Die vraag bleek niet zonder grond. Tijdens het debat in de gemeenteraad kwam naar voren dat de kersverse coalitie van Actie!/N-VA en Team 8600 toch wat intern verdeeld is over de kwestie​.Burgemeester Koen Coupillie beweerde dat de meerderheid vooraf was geraadpleegd en achter de beslissing stond​. Maar de fractieleider van coalitiepartner Team 8600, liet dat toch anders uitschijnen. Hij gaf aan dat zijn groep pas achteraf op de hoogte is gebracht van het initiatief en dat men binnen Team 8600 teleurgesteld was over deze gang van zaken​. Deze ongebruikelijke kritiek van een coalitiepartner in openbare zitting maakte duidelijk dat de eensgezindheid binnen het bestuur een knauw heeft gekregen. De scheidingslijn liep opvallend langs ideologische grenzen: de Actie!/N-VA-fractie schaarde zich achter de burgemeester, terwijl Team 8600 – een eerder centrumgerichte lokale lijst – aarzelde en zich niet prettig voelde bij het weghalen van de traditionele portretten.Oppositiefiguur Mabesoone zag in die verdeeldheid een bewijs dat de coalitie wankelt op principiële thema’s. Hij benadrukte dat zo’n belangrijke symbolische verandering niet in het geniep of op persoonlijke titel hoort te gebeuren. Volgens hem hebben veel Diksmuidelingen emotionele waarde gehecht aan de foto’s van de koning en koningin in het stadhuis. Het wegnemen ervan zonder inspraak is in zijn ogen een gebrek aan respect voor die gevoelens. Hoewel Vlaams Belang doorgaans kritisch staat tegenover het Belgische koningshuis, profileert de partij zich hier als verdediger van traditie en van de stem van “de gewone Diksmuidenaar”. Mabesoone kondigde zelfs aan dat hij bij de volgende gemeenteraad formeel wil laten stemmen over het terugplaatsen van de portretten​.Daarmee daagt de oppositie de meerderheid uit: als Team 8600 werkelijk ongelukkig is met de huidige situatie, kan die partij de doorslag geven om de foto’s alsnog opnieuw in de trouwzaal te hangen. Het stadsbestuur dreigt zo voor een moeilijke keuze te komen die de interne verhoudingen verder op scherp zet.

Breder debat over Vlaamse identiteit

De commotie in Diksmuide staat niet op zichzelf, maar past binnen een breder debat in Vlaanderen over nationale symbolen en identiteit. In de loop der jaren hebben meerdere Vlaams-nationalistische politici vraagtekens gezet bij de plaats van de monarchie in onze democratie. Het is geen geheim dat zowel N-VA als Vlaams Belang een kritisch oog hebben voor koninklijke symboliek. Zo liet de Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) eerder verstaan dat hij de monarchie een anachronisme vindt, al kiest hij doorgaans voor een voorzichtige aanpak als het op protocol aankomt. Op lokaal niveau zijn er in het verleden precedenten geweest: in sommige gemeenten werden portretten van de koning al eens weggehaald of vervangen, meestal ingegeven door een opkomend republikeins sentiment. Toch blijven dergelijke ingrepen zeldzaam en vaak omstreden. Veel Vlamingen – ongeacht hun politieke voorkeur – beschouwen de koning(in) namelijk als een bovenpartijdig symbool van eenheid. Het portret van het koningspaar in het gemeentehuis is voor hen een teken van continuïteit met de federale staat en een traditie die respect verdient.

De kwestie legt daarmee een breuklijn bloot die doorheen de Vlaamse politiek loopt. Enerzijds is er de roep om meer autonomie en eigen symbolen, gedragen door partijen die een sterker Vlaams profiel nastreven. Anderzijds klinkt de vraag om verbondenheid en respect voor federale instellingen, gesteund door traditionelere partijen en een deel van de bevolking. In Diksmuide botsen deze visies nu frontaal. Burgemeester Coupillie belichaamt de stroming die de Belgische monarchie in vraag stelt en lokale identiteit vooropstelt. Zijn coalitiepartner en een groot deel van de bevolking blijken echter gevoeliger te liggen voor Belgische tradities dan hij wellicht had ingeschat. Het incident rond de foto’s is zo uitgemond in een discussie over wie we zijn en welke symbolen in het publiek domein een plaats mogen krijgen. Zulke discussies spelen niet alleen hier, maar ook elders in Vlaanderen, waar gemeenteraden soms worstelen met de vraag hoe ze het evenwicht bewaren tussen lokale eigenheid en nationaal erfgoed. In Mortsel bijvoorbeeld speelde Vlaams Belang een centrale rol in het verwijderen van deze staatsieportretten, maar dat is daar een debat die er al 18 jaar geleden is gevoerd.

Impact op lokaal en nationaal niveau

De politieke gevolgen van de “portrettenrel” reiken intussen verder dan de anekdotiek. In Diksmuide zelf heeft de zaak het vertrouwen binnen de krappe meerderheid zichtbaar onder druk gezet. Nauwelijks enkele maanden na de coalitievorming moet de ploeg-Coupillie een delicate interne breuk lijmen. Waarnemers merken op dat de samenwerking tussen Actie!/N-VA en Team 8600 stroever verloopt door dit incident. Als beide partners niet tot een vergelijk komen over hoe om te gaan met gevoelige symbolen, zou dit in de toekomst grotere meningsverschillen kunnen voorspellen. Voorlopig heeft de coalitie de rijen gesloten genoeg gehouden om een open clash te vermijden – de meerderheid stemde (nog) niet voor terugkeer van de portretten – maar de discussie is allesbehalve beslecht. Achter de schermen zal de burgemeester zijn partners moeten overtuigen van zijn beleidslijn, of bereid moeten zijn tot een compromis om de bestuurskracht niet te schaden.

Ook op hoger niveau is de affaire niet onopgemerkt gebleven. Politieke analisten zien in de Diksmuidse gebeurtenissen een miniatuurversie van de uitdagingen waar Vlaamse partijen voor staan. N-VA, de partij van Coupillie, balanceert tussen hun nationalistische achterban en de verantwoordelijkheid om bestuur te voeren voor alle burgers, ook diegenen die waarde hechten aan Belgische symbolen. Vlaams Belang, intussen, ruikt kansen: de partij kan zich profileren als de stem van het volk tegen een bestuur dat vermeend arrogant of onbezonnen handelt. Die dynamiek speelt ook elders in Vlaanderen, waar de traditionele partijen en de twee grote nationalistische partijen (N-VA en VB) strijden om de hearts and minds van de kiezer. Het voorval in Diksmuide geeft Vlaams Belang munitie om N-VA weg te zetten als een partij die zelfs met de macht in handen haar agenda niet eensluidend krijgt binnen de eigen coalitie. Omgekeerd kan N-VA aanvoeren dat dit soort principiële discussies nu eenmaal horen bij een gezonde democratie waarin verschillende visies samengaan – en dat men bereid is hierover in debat te gaan in plaats van ze te vermijden.

Intussen vragen sommige inwoners zich af of dit onderwerp niet buiten proportie is opgeblazen. In de stad liggen immers tal van concrete uitdagingen te wachten, van stadsontwikkeling tot dienstverlening, die misschien meer urgentie hebben dan de locatie van twee foto’s. Critici van het stadsbestuur vrezen dat deze polemiek energie wegzuigt van belangrijker werk. Voorstanders van de burgemeester wijzen er dan weer op dat leiderschap ook betekent stelling durven nemen in principiële kwesties, hoe klein die op het eerste gezicht ook lijken. Feit is dat de beslissing van Coupillie een debat heeft geopend dat verder gaat dan enkel twee portretten aan de muur. Het dwingt zowel politici als burgers om na te denken over welke waarden ze vertegenwoordigd willen zien in hun gemeentehuis.

Krachtmeting met blijvende nasleep

Wat begon als een ogenschijnlijk eenvoudige herinrichting van een trouwzaal, is uitgegroeid tot een testcase voor de Diksmuidse politiek – en bij uitbreiding voor Vlaanderen. De controverse rond de koningsportretten heeft niet alleen een kloof binnen de coalitie blootgelegd, maar ook een principiële discussie aangewakkerd over democratie, traditie en identiteit. Of de foto’s van koning Filip en koningin Mathilde ooit terugkeren naar hun ereplaats, is vooralsnog ongewis. Zeker is wel dat deze episode nog lang zal nazinderen in de lokale politiek. Het stadsbestuur van Diksmuide zal lering moeten trekken uit deze ervaring en op zoek moeten gaan naar een evenwicht tussen verandering en overleg. Alleen zo kan de rust terugkeren en kan men zich weer volledig richten op de bestuurstaken die de inwoners rechtstreeks raken.

De letterlijke tussenkomst van het Vlaams Belang kan je hier lezen:

Dank u wel Voorzitter.

Geachte collega’s,

Nog vooraleer zijn ambt bekrachtigd werd door de Gouverneur heeft de Burgemeester, in een opwelling, beslist om de statieportretten van het koningspaar te verwijderen uit de drukbezochte Trouwzaal om ze vervolgens te verbannen naar de zelden gebruikte Raadzaal. Macht leidt wel vaker tot impulsieve beslissingen, steekvlampolitiek noemen we dat dan.

Ik zie dat er hier en daar gefronst wordt: “Waarom neemt deze hypocriete Vlaams Nationalist het hier op voor de Monarchie?”. Vergis u echter niet; ik ben geen royalist, en al zeker en vast geen Belgicist.Wat mij betreft hadden de portretten definitief verwijderd mogen worden uit het Stadhuis in plaats van het halfslachtig verbannen ervan.
Maar nu we het toch over hypocrisie en Vlaams Nationalisme hebben, er zijn toch een aantal puntjes die ik wil hekelen:

Is het niet uw partij, mijnheer de Burgemeester, die momenteel de Eerste Minister van België stelt? Is het niet uw voorzitter nationaal die getrouwheid heeft gezworen aan de Koning, gehoorzaamheid aan de grondwet en aan de wetten van het Belgische Volk?
Is het niet uw partij die volgens Artikel 1 van haar statuten streeft naar een onafhankelijke republiek Vlaanderen; maar in haar regeringsonderhandelingen het communautaire luik nog wat dieper in de ijskast heeft geduwd? Al te graag had ik een afschrift van deze statuten voor u meegebracht, maar het laatste exemplaar, dat ergens stof lag te vergaren in een schuif, werd vrij onlangs door Vlaams Belang fractievoorzitter Barbara Pas in de Federale Kamer verscheurd.

En is het ook niet uw Partij die het Cordon mee in stand houdt, zoals we tijdens de onderhandelingen na de verkiezingen van oktober 24 persoonlijk aan den lijve mochten ondervinden? U koos er toen voor om niet op te komen onder eigen vlag, maar een onnatuurlijk kartel aan te gaan met Vooruit en Idee Diksmuide. De reden hiervoor is algemeen gekend: de vorige bestuursploeg naar huis spelen.

Na het toch wel heel erg tegenvallende resultaat van uw kartel koos u er bovendien voor om een monstercoalitie aan te gaan met datzelfde Team 8600 dat u naar huis wilde spelen. Oude wijn in nieuwe zakken dus, maar bij zoveel diversiteit moet er natuurlijk heel wat water bij die wijn gedaan worden, dat
spreekt voor zich.

En precies wegens een gebrek aan water bij de wijn kom ik nu tot de kern van mijn betoog: Het mag dan wel tot uw prerogatieven behoren, mijnheer de Burgemeester, om op eigen houtje een aantal meubelstukken te verplaatsen, maar ik mag er hopelijk toch wel vanuit gaan dat er binnen het kartel Actie! solide afspraken gemaakt werden over de “te volgen weg”? En ik mag er toch ook vanuit gaan dat er een stevig beleidsakkoord opgesteld werd vooraleer de fameuze monstercoalitie met Team
8600 aan te gaan; … een beleidsakkoord dat echter tot op vandaag het daglicht niet mocht aanschouwen.

Vanuit deze denkpistes durf ik dan ook de volgende twee vragen te stellen:
Vraag 1: Werd het besluit om de portretten te verplaatsen opgenomen in een bestuursakkoord (of toch ten minste na overleg en met onderling akkoord binnen de meerderheid) of is dit het resultaat van een “solo slim” of “cavalier seul” van de burgemeester?
Vraag 2: Hoe verhouden zich de coalitiepartners in het algemeen en de kartelpartners in het bijzonder ten opzichte van deze symbolische daad?

Hieronder vind je de letterlijke reactie van burgemeester Koen Coupillie:

De directe aanleiding voor het vervangen van de statieportretten was een opmerking die ik er over kreeg na het voltrekken van een huwelijk. Ik contacteerde erop vertegenwoordigers van alle partijen binnen de coalitie. Dus neen, ik heb dat niet zomaar in een opwelling gedaan en ik speelde ook geen cavalier seul.
Maar laat het duidelijk zijn dat het vervangen van de foto’s door een schilderij van een stadszicht van Diksmuide uitdrukkelijk mijn wens was en niet de verantwoordelijkheid is van de coalitiepartners. Daarmee zijn de portretten niet verdwenen uit het stadhuis, zoals je waarschijnlijk weet staat er o.a. nog één in de oude raadzaal. Verder kan ik je vertellen dat er nog wat schilderijen veranderd zijn in o.a. het bureau van de burgemeester en ik ook nog wat wil schuiven met meubilair in het stadhuis.Eerlijk gezegd had ik verwacht dat van alle gemeenteraadsleden het vervangen van de foto’s vooral op gejuich zou onthaald worden binnen het Vlaams Belang. Jullie partij is toch Vlaams en republikeins? Is jullie partijstandpunt veranderd? Ik vermoed van niet. Het indienen van deze vraag toont wat Vlaams Belang Diksmuide hier wil doen. Stemmingmakerij, polemiek, stoken zo veel als mogelijk, ongeacht of de eigen ideologie daarmee in de vuilbak belandt. Zou het niet kunnen dat als ik de foto’s niet had laten vervangen, jullie hier vandaag zelf het voorstel zouden gedaan hebben om ze weg te halen? Iets wat het Vlaams Belang in heel wat steden en gemeenten al gedaan heeft. De politieke situatie in Diksmuide is niet eenvoudig. Onze coalitie is bijzonder groot. Onze 22 gemeenteraadsleden hebben niet overal dezelfde mening over. Dat kan ook niet. Dat is op dit punt zo en dat zal de volgende jaren op heel wat punten zo zijn. Soms iets doen wat niet 100% is wat jij wil, is inherent aan samenwerken. En daar kiezen wij voor. Zoeken naar wat het beste is voor Diksmuide, compromissen sluiten en mekaar iets gunnen.  

• eDiksmuide – Foto’s van koningspaar verwijderd uit het Diksmuids stadhuis (13 januari 2025)​ ediksmuide.be ​ediksmuide.be.
• eDiksmuide – Een koninklijke schaduw hangt over de Diksmuidse gemeenteraad (26 februari 2025) ​ediksmuide.be​ ediksmuide.be.
• eDiksmuide – Verwijdering van staatsieportretten… roept vragen op (15 januari 2025)​ ediksmuide.be ​ediksmuide.be.
• Email raadslid en fractieleider van de heer Geert Mabesoone (Vlaams Belang)
• Reactie op onze email voor indegazette.be van de heer Burgemeester Koen Coupillie (Actie)

Aandacht: de verwijzingen naar de artikels op ediksmuide staan in het vet met daarachter de hyperlinks van de bewuste artikels over hetzelfde onderwerp.

Andy Vermaut