Watertekort in Sicilië blijkt vooral mensenwerk

9 maart 2026

Sicilië wordt vaak voorgesteld als een droog en hard landschap, maar de terugkerende waterproblemen op het eiland hebben volgens een historisch overzicht vooral menselijke oorzaken. Het gaat om een patroon van macht, belangen, slecht ontworpen of slecht beheerde infrastructuur en langdurige controle over watervoorzieningen, met gevolgen die in 2024 opnieuw zwaar doorwegen en die ook in 2025 nog aanleiding geven tot onderzoek en klachten.

Van wateroverschot naar druk op bronnen

In vroegere tijden was water op Sicilië geen schaarste, maar een basis voor landbouw en stedelijke groei. Dat blijkt uit plaatsnamen die verwijzen naar bronnen, beken, putten en kanalen, verspreid over het hele eiland. De beschikbaarheid van water droeg bij aan de reputatie van Sicilië als belangrijke voedselregio in de Oudheid. In Palermo werd water onder meer benut via qanats, ondergrondse tunnels die grondwater aftappen, en via systemen zoals de noria en de senia om water op te heffen en te verdelen voor irrigatie.

Tegelijk kende Sicilië ook in vroegere eeuwen periodes van droogte. Chronieken koppelen een economische terugval in 1511 aan gebrek aan water, en in de zestiende eeuw worden meerdere droge jaren beschreven, soms samen met misoogsten en ziektegolven. In die periodes werden ook publieke processies gehouden wanneer bronnen opdroogden.

Water als hefboom voor macht en winst

Volgens het overzicht veranderde het karakter van de waterproblemen later ingrijpend. Watertekorten werden minder een kwestie van weer en meer een kwestie van controle. In de tweede helft van de negentiende eeuw speelde de beheersing van bronnen en irrigatie een rol in geweld en afrekeningen. In Monreale leidde een conflict over water in 1874 tot de moord op fonteinwachter Felice Marchese. In 1890 werd Baldassare La Mantia, waterbewaker van het psychiatrisch instituut van Palermo, vermoord na spanningen rond het bevoordelen van lokale machtsfiguren.

In de twintigste eeuw kwam daar een structureel falen bij in planning en uitvoering van openbare werken. Begin vorige eeuw stelde het Italiaanse ministerie van Openbare Werken dat enorme hoeveelheden water verloren gingen, ondanks neerslag die niet uitzonderlijk laag was. Irrigatieconsortia werden beïnvloed door belangen en druk, met als bekend voorbeeld het consortium Alto e Medio Belice, dat in 1933 grote plannen maakte voor een dam op de Belice maar jarenlang stilviel.

Palermo: dorst, putten en dure afhankelijkheid

Een sleutelmoment in de recente geschiedenis is de “dorst” van Palermo in 1977-1978. Onderzoek naar waterbronnen legde een versnipperd en betwist systeem bloot, met veel bronnen en honderden putten. Een document uit 1973 wees op het bestaan van 1.469 putten die kustwaterlagen aanboorden. Tegelijk bleven belangrijke putten buiten officiële lijsten, terwijl sommige waterlagen uitgeput raakten en zeewater binnendrong, waardoor putten onbruikbaar werden.

In de jaren zeventig huurde het gemeentelijk waterbedrijf van Palermo, Amap, private putten. Daardoor betaalde de stad volgens het overzicht jaarlijks ongeveer 800 miljoen euro voor water. Er werd ook beschreven hoe publieke middelen konden worden gebruikt om private putten te boren, wat opbrengsten mogelijk maakte tegen lage kosten, terwijl boringen voor nieuwe waterwinning soms gebeurden in gebieden waar water al schaars was.

Geweld rond projecten en journalistiek onderzoek

De verwevenheid van water, infrastructuur en belangen blijkt ook uit de moord op journalist Mario Francese in Palermo op zaterdag 26 januari 1979. Hij onderzocht geldstromen en belangen rond de bouw van de Garcia-dam. In 2013 werd die dam op initiatief van Legambiente naar hem genoemd.

Messina: breuk in 2015 en juridische nasleep

Ook Messina kreeg te maken met een zware onderbreking. Tussen eind oktober en begin november 2015 veroorzaakte een aardverschuiving bij het Fiumefreddo-aquaduct in Calatabiano een breuk, waardoor een groot deel van de stad drie weken zonder water zat. Na een collectieve rechtszaak kende de rechtbank van Palermo in 2022 aan elke deelnemende gebruiker 600 euro schadevergoeding toe voor de periode van 24 tot en met 31 oktober 2015. In dezelfde jaren liep er daarnaast een onderzoek naar aanbestedingen en onderhoud bij AMAM, het gemeentelijke bedrijf dat de watervoorziening beheert, met een proces dat op donderdag 18 maart 2021 begon en een uitspraak op woensdag 18 mei 2022 opleverde: één veroordeling voor poging tot omkoping en vrijspraken voor anderen, omdat het feit volgens de rechtbank niet bestond.

Actuele dossiers: Carini en Caltanissetta

In 2024 werd in Carini een onderzoek gevoerd naar een illegale waterleiding die tegen betaling water zou hebben geleverd aan tientallen gezinnen zonder publieke aansluiting. Bij huiszoekingen werd ongeveer 100.000 euro cash in beslag genomen, volgens het overzicht gelinkt aan afpersing rond die illegale watervoorziening.

In de provincie Caltanissetta leidde de watercrisis van 2024 tot een feitenonderzoek dat in januari 2025 werd geopend. Tijdens de problemen vielen zones zonder water of met langdurige onderbrekingen, en werden tijdelijke verboden op drinkwatergebruik ingesteld na meldingen over troebelheid of het niet halen van drinkwaternormen. Er werd in 2024 ook noodbedeling georganiseerd: via de operatie “Fontanelle” leverden de regionale Civiele Bescherming en vrijwilligers ongeveer 112.000 liter water aan 45 gebruikers en daarna 149.000 liter aan 58 gebruikers. In juli 2025 diende de gemeenteraad van Caltanissetta een klacht in met de vraag om onder meer meldingen, onderhoudsplannen, noodmaatregelen en de traceerbaarheid van waterstromen te laten verzamelen, om te toetsen of de aanhoudende onderbrekingen inbreuken vormen op regels voor geïntegreerde waterdiensten en bescherming van de volksgezondheid. Tegelijk werd in 2024 financiering toegestaan voor een tweede fase van vervanging van het waternet in Caltanissetta.

Bronnen:
Drought and water crises in Sicily: history and current events
L’acqua contesa, Sicilia e territorio (Lavinia Gazzè)
2007-tekst over Palermo en waterbeschikbaarheid (Giuseppe Barbera)
Evidence of drought in western Sicily during the period 1565–1915 from liturgical offices (E. Piervitali en M. Colacino)
Parliamentary Anti-Mafia Commission (1963)
PRGA, Ministerie van Openbare Werken (goedgekeurd in 1968)
Document ESA (1973)
The Right to Good Water (Roberto Franceschi Foundation)
The Role of the Mafia in the Plundering of the Territory (Umberto Santino)
History of the Mafia (Salvatore Lupo)
Vonnis rechtbank van Palermo (2022) over schadevergoeding Messina (periode 24–31 oktober 2015)
Uitspraak rechtbank van Messina (18 mei 2022) in dossier rond AMAM
Onderzoek Palermo DDA (2024) naar illegale waterleiding in Carini
Feitenonderzoek parket Caltanissetta (januari 2025) en klacht gemeenteraad Caltanissetta (juli 2025)

Andy Vermaut +32499357495 in samenwerking met Andrea Denaro

(Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)