Zo klein als een zandkorrel, zo belangrijk voor helder water: het lot van de Nieuwkapelleplas

8 augustus 2025

Kwetsbaar evenwicht staat onder druk

In de deelgemeente Nieuwkapelle, op het grondgebied van Diksmuide, ligt de Nieuwkapelleplas. Dit waterlichaam staat momenteel centraal in een ecologisch onderzoek van De Watergroep. De studie moet duidelijk maken welke effecten een mogelijk drijvend zonnepark zou hebben op het leven in en rond de plas. Uit de eerste bevindingen blijkt dat het zoöplankton – minuscule diertjes die algen eten – slechts kortstondig het fytoplankton, de microscopisch kleine algen, onder controle kan houden. Het signaal is duidelijk: het evenwicht is broos en gevoelig voor elke ingreep.

De korte ‘heldere fase’ in het voorjaar

In het vroege voorjaar gebeurt er iets bijzonders. Gedurende enkele weken neemt de hoeveelheid zoöplankton in de plas sterk toe. Deze kleine grazers voeden zich met algen, waardoor het water helder wordt en zonlicht tot op de bodem kan doordringen. Dat licht is cruciaal voor ondergedoken waterplanten, die zuurstof produceren en een schuilplaats vormen voor tal van organismen. Maar het is een kort leven beschoren.

Wanneer jonge vis het evenwicht verstoort

Vanaf eind mei, en zeker in juni, duikt jonge witvis op in de plas. Deze vissen voeden zich gretig met zoöplankton. De populatie van deze algeneters daalt dan snel, waardoor het fytoplankton (de microscopisch kleine algen) vrij spel krijgt. Het water wordt opnieuw troebel, het licht verdwijnt en de waterplanten sterven af. Wat begon als een heldere periode, eindigt in een zomer met donker, algendominant water.

Een cyclus die zich elk jaar herhaalt

Uit de studie van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, uitgevoerd in opdracht van De Watergroep, blijkt dat de Nieuwkapelleplas gevangen zit in een vicieuze cirkel. Zonder ingrepen in het visbestand of in het gehalte aan voedingsstoffen in het water, blijft het ecosysteem jaar na jaar in hetzelfde patroon vervallen.

Het vaak vergeten belang van zoöplankton ( minuscule diertjes die algen eten )

In debatten over waterkwaliteit en biodiversiteit gaat de aandacht meestal uit naar vissoorten en waterplanten. Het onzichtbare zoöplankton krijgt zelden erkenning, terwijl het een sleutelrol speelt. Zonder deze kleine grazers groeit het fytoplankton (de microscopisch kleine algen) ongeremd, verdwijnt het zonlicht en raken waterplanten en andere levensvormen in de verdrukking.

Mogelijke impact van drijvende zonnepanelen

Op papier lijkt het idee om drijvende zonnepanelen op de plas te leggen logisch: minder zonlicht aan het oppervlak zou de algengroei kunnen beperken. Maar de werkelijkheid is dat niet. Minder licht treft ook de waterplanten, die een rol spelen in zuurstofproductie en als habitat voor zoöplankton – minuscule diertjes die algen eten. Wanneer die planten en algen verdwijnen, verliest het zoöplankton – minuscule diertjes die algen eten – zijn schuilplaats en neemt de algengroei juist weer toe.

Daarbij kan het afdekken van het wateroppervlak subtiele veranderingen in temperatuur en stroming veroorzaken. Minder wind betekent minder menging van het water, en in stilstaande zones kunnen sommige algensoorten hierdoor juist floreren, maar daar lijkt mij toch een beetje blind voor in de studie. Zonder zorgvuldig beheer dreigt de heldere fase nog korter te worden, of zelfs helemaal te verdwijnen.

De Nieuwkapelleplas is een kwetsbaar ecosysteem waarin zoöplankton en waterplanten een stille maar beslissende rol spelen. Elke ingreep – van veranderingen in het visbestand tot de aanleg van een zonnepark – kan het evenwicht beïnvloeden. Wat op het eerste gezicht een milieuvriendelijke ingreep lijkt, kan onder het wateroppervlak juist tot grotere ecologische problemen leiden.

Andy Vermaut
📞 +32 499 35 74 95

Nota van de redactie:

De titel “Zo klein als een zandkorrel, zo belangrijk voor helder water” gaat over het zoöplankton in de Nieuwkapelleplas. Het zijn minuscule waterdiertjes die je met het blote oog amper kunt zien, maar die wel een sleutelpositie innemen in het leven van de plas. Door zich te voeden met fytoplankton – minuscuul kleine algen die het water troebel kleuren – helpen ze het water helder te houden.

Als het water helder blijft, kan zonlicht tot op de bodem komen. Dat zonlicht is nodig voor de groei van waterplanten. Deze planten verrijken het water met zuurstof, geven structuur en bieden schuilplaatsen voor vissen en andere kleine dieren. Zodra het aantal zoöplankton terugloopt, bijvoorbeeld omdat jonge vis ze opeet, krijgen de algen vrij spel. Het resultaat: troebel water en het verdwijnen van de ondergedoken planten.

Met de titel wil ik uitleggen dat iets wat bijna onzichtbaar is, zoals zoöplankton, een doorslaggevende invloed heeft op de helderheid en de gezondheid van een volledige plas.

De laatste paragraaf gaat over de mogelijke impact van drijvende zonnepanelen, iets wat ik nu zelf ook heb onderzocht los van de studie van INBO in opdracht van de Watergroep. Ik wou dit hier duidelijk maken, want in de studie komen verschillende onderzoekers allemaal tot verschillende conclusies.