Van vuur naar smeltend ijs: Saliqmiut wint publieksprijs op klima filmfestival
23 september 2026
De klimaatdocumentaire Saliqmiut: People Along the Coast, at the Edge van regisseur Alan Marcus heeft tijdens de elfde editie van het My Name Is Climate Film Festival 2026 de publieksprijs gewonnen in de Britse categorie voor korte documentaires over klimaatvraagstukken. Het publiek koos voor een film die twee gebieden samenbrengt die duizenden kilometers van elkaar verwijderd liggen: het door brand getroffen Los Angeles en Tuktoyaktuk, een Inuvialuit-nederzetting aan de Noordelijke IJszee. De ene plaats werd geconfronteerd met vernietigende natuurbranden, de andere ziet haar kust verdwijnen door erosie, overstromingen en ontdooiende permafrost. De documentaire toont klimaatverandering daardoor niet als een abstract toekomstbeeld, maar als een actuele werkelijkheid waarin mensen hun woning, veiligheid, cultuur en woonplaats bedreigd zien.
Een film tussen vuur en ijs
Saliqmiut duurt 39 minuten en werd in 2025 voltooid. Alan Marcus gebruikt een tweevoudig perspectief waarin vuur en ijs naast elkaar worden geplaatst. De straten en woongebieden die door de branden rond Los Angeles werden getroffen, staan tegenover de Arctische kust van Tuktoyaktuk. De situaties verschillen sterk, maar raken aan dezelfde fundamentele vraag: wat gebeurt er wanneer de omgeving waarop mensen hun leven hebben gebouwd niet langer dezelfde bescherming biedt? In Los Angeles kwam de dreiging snel. Vlammen, rook en krachtige Santa Ana-winden veranderden woonwijken binnen korte tijd in rampgebieden. In Tuktoyaktuk verloopt het verlies geleidelijker. Golven eten stukken kust weg, de bodem verliest stevigheid en woningen, wegen, culturele plaatsen en andere infrastructuur komen steeds dichter bij de waterlijn. Marcus brengt deze werkelijkheden samen zonder te stellen dat ze identiek zijn. Hij toont hoe uiteenlopende klimaatrisico’s mensen voor vergelijkbare keuzes plaatsen over bescherming, aanpassing, herstel en verhuizing.
De betekenis van Saliqmiut
De titel verwijst naar mensen die langs de kust leven. Daarmee wordt de kust geen decor, maar een leefgebied waaraan identiteit, voedselvoorziening, familiegeschiedenis en culturele kennis zijn gekoppeld. Voor Arctische bevolkingsgroepen is het verlies van grond daarom niet uitsluitend een technisch probleem. Wanneer woningen landinwaarts moeten worden verplaatst, veranderen afstanden tot jachtgebieden, waterwegen, begraafplaatsen en historische locaties. Ook traditionele kennis over ijs, bodem en seizoensgebonden verplaatsingen komt onder druk te staan wanneer de natuurlijke omstandigheden sneller wijzigen dan eerdere generaties hebben meegemaakt. De documentaire richt zich op de mensen die deze veranderingen zelf ervaren. Klimaatbeleid krijgt daardoor een menselijk gezicht: niet alleen temperatuurcurves en zeespiegelmetingen, maar gezinnen die moeten beslissen of een woning nog veilig is en bestuurders die moeten bepalen welke infrastructuur eerst beschermd kan worden.
Tuktoyaktuk verliest terrein aan de Noordelijke IJszee
Tuktoyaktuk ligt in de Northwest Territories van Canada, ten noorden van de poolcirkel en aan de Noordelijke IJszee. Het is een van de Inuvialuit-nederzettingen in de Inuvialuit Settlement Region. De plaats wordt al tientallen jaren geconfronteerd met ernstige kusterosie. De combinatie van stijgende temperaturen, afnemend zee-ijs, krachtigere golfslag, een stijgende zeespiegel en ontdooiende permafrost tast de kust aan. Zee-ijs fungeerde vroeger gedurende een aanzienlijk deel van het jaar als natuurlijke bescherming tegen golven. Wanneer dat ijs later ontstaat, vroeger verdwijnt of dunner wordt, krijgt de kust langer met open water en golfslag te maken. Tegelijk vermindert het ontdooien van permafrost de stevigheid van de bodem. Daardoor kunnen oevers instorten en worden gebouwen en wegen kwetsbaarder.
De plaatselijke overheid probeert al sinds de jaren negentig de gevolgen te beperken. Er werden beschermingswerken uitgevoerd en verschillende technieken tegen erosie getest. De Canadese regering kondigde in 2023 een investering van ruim 53,7 miljoen Canadese dollar aan om de kust beter te beschermen tegen huidige en toekomstige klimaateffecten. Dat geld is belangrijk, maar het neemt de fundamentele dreiging niet weg. Voor woningen in de gevaarlijkste zones werd landinwaartse verhuizing voorbereid. De gemeenschapsplanning en bestemmingsregels werden aangepast om gezinnen uit de meest bedreigde gebieden te kunnen verplaatsen. Tegelijk moeten culturele locaties en essentiële infrastructuur die voorlopig op het schiereiland blijven, zo goed mogelijk worden beschermd.
Verhuizen is geen eenvoudige oplossing
Op papier kan een gebouw worden opgetild en elders opnieuw geplaatst. Voor bewoners is dat echter slechts een deel van het verhaal. Een huis staat binnen een netwerk van familiebanden, herinneringen, gebruiksplaatsen en routes. Wanneer een nederzetting gedeeltelijk wordt verplaatst, verandert ook haar sociale en culturele structuur. Daarbij rijzen moeilijke vragen. Wie verhuist eerst? Wie betaalt de kosten? Waar is geschikte grond beschikbaar? Welke gebouwen kunnen technisch worden verplaatst? Wat gebeurt er met plaatsen die cultureel belangrijk zijn, maar fysiek niet kunnen worden meegenomen? Saliqmiut maakt zichtbaar dat aanpassing aan klimaatverandering geen louter bouwkundig dossier is. Het gaat ook over zeggenschap, waardigheid en het recht van inheemse bewoners om zelf mee te bepalen hoe hun woongebied wordt beschermd.
Los Angeles na de branden van januari 2025
Aan de andere zijde van de documentaire staan de branden die op 7 januari 2025 uitbraken in en rond Los Angeles. De Palisades Fire en de Eaton Fire werden door krachtige Santa Ana-winden aangewakkerd en groeiden snel uit tot twee van de zwaarste brandrampen uit de regionale geschiedenis. Volgens latere officiële cijfers werden 16.246 gebouwen verwoest. In Altadena gingen 9.413 woningen, handelszaken en andere gebouwen verloren. In Pacific Palisades, Malibu en omliggende gebieden werden 6.833 gebouwen vernietigd. De branden verwoestten samen een gebied van ongeveer 59 vierkante mijl, vergelijkbaar met de oppervlakte van San Francisco, en kostten officieel aan 31 mensen het leven. De Palisades Fire brandde 31 dagen en de Eaton Fire 25 dagen. Een jaar later waren slechts tien woningen opnieuw afgewerkt, terwijl honderden andere bouwwerven nog liepen.
De festivalmededeling en de oorspronkelijke onderzoeksbeschrijving van de film spreken over ruim 18.000 woningen en andere constructies. Dat cijfer weerspiegelt vroegere ramingen die tijdens of kort na de ramp circuleerden. Voor een feitelijke beschrijving is het latere officiële cijfer van 16.246 verwoeste gebouwen nauwkeuriger. De schaal blijft immens. Achter elk verwoest gebouw bevinden zich bewoners die documenten, bezittingen, foto’s, werkplaatsen of familiegeschiedenis verloren. De branden veroorzaakten bovendien langdurige problemen met rook, giftige stoffen, gezondheidszorg, verzekeringen, huisvesting en wederopbouw.
Klimaatverandering bepaalt mede het risico
Geen enkele brand kan uitsluitend door één factor worden verklaard. Ontsteking, wind, begroeiing, droogte, infrastructuur, ruimtelijke ordening en de snelheid van evacuatie spelen allemaal een rol. Klimaatverandering vergroot echter de omstandigheden waarin branden snel kunnen groeien. Langere droge perioden, hogere temperaturen en uitgedroogde vegetatie verhogen de hoeveelheid brandbaar materiaal. Wanneer daar sterke wind bij komt, kan een beginnende brand zich razendsnel door gebieden op de grens van natuur en bebouwing verspreiden. De film vermijdt daarmee een te eenvoudige tegenstelling tussen een stad en een Arctische nederzetting. Zowel Los Angeles als Tuktoyaktuk toont hoe bestaande kwetsbaarheden zwaarder worden wanneer het klimaat verandert.
Twee plaatsen met ongelijke middelen
Los Angeles en Tuktoyaktuk beschikken niet over dezelfde financiële, bestuurlijke en technische mogelijkheden. Los Angeles maakt deel uit van een wereldstad met omvangrijke hulpdiensten, grote verzekeringsmarkten, universiteiten en toegang tot aanzienlijke publieke en private middelen. Toch duurt de wederopbouw er jaren en blijven veel gezinnen onzeker over hun toekomst. Tuktoyaktuk telt veel minder inwoners en ligt op grote afstand van grote stedelijke centra. Materialen, deskundigen en machines moeten over lange afstanden worden aangevoerd. De bescherming of verplaatsing van infrastructuur is er daardoor bijzonder duur. De film laat zien dat klimaatrisico’s iedereen kunnen treffen, maar dat niet iedereen over dezelfde middelen beschikt om zich te beschermen of opnieuw te beginnen.
Geen wedstrijd in menselijk leed
De kracht van de gekozen filmstructuur ligt in het naast elkaar plaatsen van twee verhalen zonder het ene verlies tegen het andere af te wegen. Een woning die in enkele uren afbrandt en een huis dat door jarenlange erosie onbewoonbaar wordt, betekenen beide dat bewoners hun vertrouwde omgeving kwijtraken. De snelheid verschilt. De bestuurlijke context verschilt. Ook de cultuur, geografie en beschikbare middelen verschillen. Toch komt telkens dezelfde vraag terug: hoe kan een samenleving voorkomen dat mensen pas hulp krijgen nadat hun woning of leefgebied verloren is gegaan? Preventie is doorgaans goedkoper en menselijker dan herstel, maar krijgt politiek vaak pas aandacht wanneer de schade zichtbaar is.
Van film naar praktijkgericht onderzoek
Saliqmiut is niet uitsluitend als documentaireproject ontwikkeld. De Universiteit van Aberdeen omschrijft de productie als een vorm van praktijkgericht onderzoek. De film kwam voort uit het driejarige project Carving Out Climate Testimony, dat van 2022 tot 2025 liep binnen de samenwerking Canada-Inuit Nunangat-United Kingdom Arctic Research. Het project werd ondersteund door de Britse Natural Environment Research Council. De onderzoeksproductie wordt gekoppeld aan verschillende duurzameontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties: gezondheid en welzijn, duurzame steden en nederzettingen, klimaatactie, leven onder water en leven op het land. De film ging op 1 oktober 2025 in première tijdens het WayWORD Festival in Aberdeen. Daarna volgden vertoningen, gesprekken en festivaldeelnames.
Die onderzoeksachtergrond verklaart waarom de documentaire verder gaat dan een reeks rampbeelden. De camera wordt gebruikt om ruimtelijke verandering, architectuur, menselijke herinneringen en bestuurlijke keuzes te onderzoeken. Film kan daarbij een ander inzicht geven dan een wetenschappelijke tabel. Een kijker ziet hoe dicht water bij een woning komt, hoe een beschadigde straat eruitziet en hoe mensen spreken over de plaats die zij dreigen te verliezen. Wetenschappelijke gegevens geven schaal en snelheid aan; film toont wat die gegevens voor een mens betekenen.
Alan Marcus bouwde zijn loopbaan tussen geschiedenis en film
Alan Marcus is hoogleraar en Chair in Creative and Cultural Practice aan de University of Aberdeen. Hij is cultureel historicus, filmmaker en onderzoeker. Voor zijn komst naar Aberdeen in 2007 leidde hij het Centre for Screen Studies aan de University of Manchester. Daarvoor doceerde hij film aan het Art Center College of Design in Pasadena, Californië. Zijn academische onderzoek aan de University of Cambridge ging over de invloed van filmische en literaire voorstellingen van Inuit op publieke beeldvorming en overheidsoptreden. Daarvoor verrichtte hij veldwerk in vier Inuit-nederzettingen in het Canadese Noordpoolgebied.
Marcus schreef, regisseerde en produceerde documentaires en televisieproducties voor onder andere ABC, CBS en Channel 4. Sinds 1984 is hij lid van de Directors Guild of America. Zijn eerdere werk behandelde onderwerpen als culturele verandering bij Sámi in Noord-Europa, antisemitisme, Joodse geschiedenis, herinneringscultuur, migratie, nationale identiteit en de spanning tussen historische plaatsen en hedendaags toerisme. Saliqmiut past in die bredere werkwijze. Ook hier onderzoekt hij hoe een omgeving door mensen wordt waargenomen, herinnerd en opnieuw geïnterpreteerd wanneer politieke of ecologische omstandigheden veranderen.
Een film met een eigen festivaltraject
Saliqmiut kreeg eerder de erkenning Best Climate Film tijdens het Luleå International Film Festival. De publieksprijs bij het My Name Is Climate Film Festival voegt daar een onderscheiding aan toe die rechtstreeks door aanwezige kijkers werd bepaald. Dat onderscheid is belangrijk. Een jury beoordeelt doorgaans vakmanschap, inhoud, vertelstructuur en aansluiting bij een categorie. Een publieksprijs toont dat de film ook buiten een gespecialiseerde beoordelingscontext mensen raakt. Het publiek koos voor de manier waarop Marcus de Arctische kust en het verbrande Los Angeles naast elkaar plaatst en bewoners centraal houdt.
De elfde editie van My Name Is Climate
Het My Name Is Climate Film Festival wil filmmakers een internationaal podium geven voor films over klimaat, natuur, dierenrechten, mensenrechten en sociale vraagstukken. Naast prijzen voor afzonderlijke filmcategorieën kent het festival ook onderscheidingen toe voor regie, acteerwerk, scenario, cinematografie, productie en muziek. Daar komen juryprijzen, publieksprijzen en eervolle vermeldingen bij. Film wordt binnen die werking gebruikt als toegangspoort tot debat. De bedoeling is niet dat een vertoning eindigt wanneer de aftiteling verschijnt. De beelden moeten gesprekken op gang brengen over verantwoordelijkheid, beleid en persoonlijke keuzes.
Dat Saliqmiut bij het publiek in Birmingham weerklank vond, past bij die doelstelling. De documentaire vertrekt vanuit concrete plaatsen en bewoners, maar stelt vragen die ook voor Europese steden en kustgebieden relevant zijn. Hoeveel risico kan een bestuur aanvaarden voordat bescherming verplicht wordt? Wie betaalt voor preventie? Wanneer is verplaatsing onvermijdelijk? En hoe voorkomt men dat mensen met de minste middelen ook de zwaarste gevolgen dragen?
De onderscheiding is ook een oproep
Een publieksprijs is een felicitatie voor een filmmaker, maar in dit geval ook een signaal. Kijkers herkenden de urgentie van twee klimaatverhalen die geografisch ver uit elkaar liggen. De branden in Los Angeles kregen wereldwijd aandacht omdat de beelden spectaculair en de schade onmiddellijk zichtbaar waren. De erosie van Tuktoyaktuk krijgt minder vaak dezelfde internationale aandacht, hoewel het verlies er jaar na jaar doorgaat. Saliqmiut geeft beide plaatsen een gedeeld scherm en weigert te wachten tot de Arctische schade even dramatisch oogt als een brandende stad.
Bronnen:
My Name Is Climate Film Festival, bekendmaking publieksprijs MNICFF2026
My Name Is Climate, festivalinformatie en categorieën
University of Aberdeen Research Portal, Saliqmiut: People Along the Coast, at the Edge
University of Aberdeen, profiel professor Alan Marcus
Officiële website Alan Marcus, filmgegevens en achtergrond
Government of Canada, kustbescherming en klimaatadaptatie in Tuktoyaktuk
Government of Northwest Territories, plannen voor de landinwaartse verplaatsing van bedreigde woningen
Associated Press, definitieve schadecijfers van de branden rond Los Angeles
Luleå International Film Festival, eerdere erkenning voor Saliqmiut
Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)
