Europa wil herbewapenen, maar China houdt de magneet vast

29 juni 2026

Europa wil opnieuw fors investeren in defensie, maar een stille afhankelijkheid zet die ambitie onder druk. Veel moderne wapensystemen steunen op zeldzame aardmetalen, permanente magneten, sensoren, batterijen en elektronica. Net daar blijft China een dominante speler. De vraag is daardoor niet alleen of Europa voldoende geld vrijmaakt voor herbewapening, maar ook of het de industriële basis heeft om die herbewapening zonder Chinese toestemming in de praktijk te brengen.

Defensie begint bij grondstoffen

Moderne defensie draait niet alleen om staal, munitie en manschappen. Gevechtsvliegtuigen, raketten, onderzeeërs, drones, radarsystemen en communicatieapparatuur hangen af van zeer specifieke materialen en onderdelen. Permanente magneten op basis van neodymium, ijzer en boor zijn daarbij essentieel voor krachtige aandrijving en nauwkeurige controlesystemen. Samarium-kobaltmagneten worden gebruikt waar hoge temperaturen een rol spelen. Zeldzame aardmetalen zitten ook in sensoren, batterijen en elektronische onderdelen die nodig zijn voor snelle, precieze en betrouwbare militaire technologie. China is in die keten niet alleen belangrijk omdat het veel zeldzame aardmetalen uit de grond haalt, maar vooral omdat het de raffinage, scheiding en verwerking domineert. Volgens internationale ramingen was China in 2024 goed voor ongeveer 60 procent van de wereldwijde mijnbouwproductie van magnetische zeldzame aardmetalen en voor 91 procent van de wereldwijde geraffineerde productie. Bij de productie van permanente magneten ligt het Chinese aandeel nog hoger. Dat maakt de afhankelijkheid bijzonder gevoelig: zelfs wanneer grondstoffen in de Verenigde Staten, Australië of Zweden worden gewonnen, blijft verwerking tot bruikbare magneten vaak een knelpunt.

Europese bedrijven zitten dicht bij Chinese producenten

De Europese kwetsbaarheid zit niet alleen bij bedrijven die rechtstreeks bij Chinese leveranciers kopen. Ook indirecte ketens spelen mee. Een analyse van grote Europese ondernemingen toont dat boven 80 procent van die bedrijven op maximaal drie schakels van een Chinese producent van zeldzame aardmetalen zit. Vaak loopt die afhankelijkheid via tussenbedrijven die onderdelen, halfgeleiders, magneten of andere verwerkte producten leveren. Dat maakt de keten moeilijker zichtbaar, maar niet minder reëel. Een onderbreking in China hoeft niet rechtstreeks op een Europese defensieproducent gericht te zijn om toch effect te hebben op productie, levering en planning in Europa. Vooral de industrie, defensie, elektronica, automobielsector en energiesector zijn gevoelig voor zulke verstoringen. Ook het gebrek aan ruime voorraden weegt door. Wanneer bedrijven nauwelijks buffer hebben, kan een trage goedkeuring van exportlicenties al voldoende zijn om levertermijnen en productieplannen te verstoren.

Beijing (Peking) gebruikt exportcontrole als drukmiddel

China heeft de voorbije jaren laten zien dat grondstoffenbeleid ook geopolitiek beleid is. In april 2025 kwamen strengere beperkingen voor zeldzame aardmetalen en magneten. In oktober 2025 werden bijkomende beperkingen aangekondigd voor producten met Chinese inhoud. Op maandag 22 juni 2026 ging Beijing (Peking) opnieuw verder door MP Materials, USA Rare Earth en acht andere Amerikaanse entiteiten op een exportcontrolelijst te plaatsen. MP Materials baat de enige actieve zeldzame-aardemijn in de Verenigde Staten uit en USA Rare Earth werkt aan een eigen keten van mijn tot magneet. De maatregel treft dus net bedrijven die de Amerikaanse afhankelijkheid van China moeten verkleinen. Ook Aveox, een motorproducent voor kritieke toepassingen, werd opgenomen. De Chinese regels houden in dat Chinese producten voor dubbel gebruik niet langer aan de genoemde bedrijven mogen worden geleverd. Daarnaast nam China afzonderlijke maatregelen tegen 46 Amerikaanse ondernemingen via aankoopbeperkingen. Zelfs wanneer zulke stappen voor sommige bedrijven vooral politiek lijken, verandert dat weinig aan de boodschap. Beijing kan toegang tot kritieke materialen vertragen, beperken of blokkeren op het moment dat westerse landen hun eigen industriële basis willen versterken.

Brussel ziet het probleem, maar de uitvoering vraagt jaren

De Europese Unie heeft intussen een beleidspakket klaarstaan. De Critical Raw Materials Act moet de toegang tot kritieke grondstoffen veiliger maken. Tegen 2030 wil de EU minstens 10 procent van haar jaarlijkse behoefte zelf ontginnen, 40 procent zelf verwerken en 25 procent via recyclage halen. De afhankelijkheid van één niet-EU-land mag voor elke strategische grondstof in elke relevante verwerkingsfase niet boven 65 procent uitkomen. De wet moet ook vergunningen versnellen, strategische projecten ondersteunen, voorraden beter coördineren en bedrijven verplichten hun risico’s in de keten in kaart te brengen. Daarnaast is er ReSourceEU, met plannen voor een Europees centrum voor kritieke grondstoffen, gezamenlijke aankoop, marktinformatie, investeringssturing en strategische voorraden. De eerste Europese gezamenlijke voorraad zou gericht zijn op onder meer wolfraam, zeldzame aardmetalen en gallium. Dat zijn materialen die belangrijk zijn voor defensie, halfgeleiders en energietechnologie. De kloof tussen wetgeving en industriële capaciteit blijft echter groot. Nieuwe mijnen, raffinage-installaties en magnetenfabrieken vragen vergunningen, kapitaal, technische kennis, afnamecontracten en tijd. Een voorraad kan acute druk verlichten, maar ze bouwt op zichzelf geen raffinagecapaciteit en levert ook geen nieuwe Europese magnetenfabriek op.

Strategische autonomie vraagt fabrieken, niet alleen budgetten

Strategische autonomie wordt vaak genoemd in toespraken over defensie, veiligheid en geopolitiek. De praktische betekenis ligt in productiecapaciteit. Europa kan pas spreken over een zelfstandige defensie-industrie wanneer het niet alleen wapens bestelt, maar ook de grondstoffen, onderdelen, data-infrastructuur, chips, software en veilige productieketens kan organiseren. Een defensiebasis die voor kritieke input afhankelijk blijft van een strategische rivaal, blijft kwetsbaar. Dat betekent niet dat Europa morgen zonder internationale handel moet werken. Het betekent wel dat Europese herbewapening alleen geloofwaardig is wanneer ze gekoppeld wordt aan mijnbouw, verwerking, recyclage, industriële afnamecontracten, strategische voorraden en betrouwbare partners buiten China. De centrale vraag is daardoor minder of Europa wil herbewapenen. Dat antwoord is er al. De echte vraag is of Europa snel genoeg de minder zichtbare fundamenten bouwt die nodig zijn om die herbewapening overeind te houden.

Bronnen:
TL-4 nieuwsbrief van Yannick De Smet, “What if Europe’s rearmament is secretly dependent on China?”, 28 juni 2026
International Energy Agency, “Rare Earth Elements”
European Central Bank, “How vulnerable is the euro area to restrictions on Chinese rare earth exports?”
Reuters, “China targets US rare earth and other firms with export controls”, 22 juni 2026
Reuters, “EU shortlists tungsten, rare earths for first stockpile to curb reliance on China”, 20 mei 2026
European Commission, Critical Raw Materials Act
European Court of Auditors, Special report 04/2026: “Critical raw materials for the energy transition”
MERICS, “China’s rare-earths export controls hit EU rearmament”

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel. AI wordt gebruikt als redactioneel hulpmiddel. De journalist controleerde de inhoud en feiten.)