29 augustus 2025

Europa heeft de handschoen opgepakt. In een zeldzaam gezamenlijk optreden hebben het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland – de E3 – gisteren, 28 augustus, het controversiële snapback-mechanisme uit het Iraanse atoomakkoord geactiveerd. Deze diplomatieke atoombom stuurt de spanningen rondom Teherans nucleaire programma naar een kookpunt. Het is een drastische stap, ingebakken in het akkoord uit 2015, die het de ondertekenaars mogelijk maakt om alle oude VN-sancties met één knip weer tot leven te wekken. Het idee was ooit simpel: Iran beperkt zijn atoomactiviteiten, de wereld verlicht de economische druk. Maar dat fragiele vertrouwen is sinds Trump’s vertrek in 2018 zo lek als een mandje. De klok tikt nu door: de Veiligheidsraad heeft tien dagen om een reddingsboei toe te werpen. Lukt dat niet, of wordt die geblokkeerd door een veto, dan klappen na dertig dagen alle sancties weer dicht. Het is een bewuste, vroegtijdige actie; de officiële deadline was pas in oktober. Maar Europese diplomaten zijn de loze beloften en uitstelstrategieën van Iran meer dan zat. Tijdens onderhandelingen in Genève afgelopen maandag kwamen de Iraniërs opnieuw met lege handen aanzetten, ondanks een ultimatum voor meer samenwerking. De sancties die straks mogelijk terugkomen, raken Iran in zijn kern: geen handel meer in conventionele wapens, een halt aan raketontwikkeling en een rem op uraniumverrijking. Het is een hoogrisicospel, gespeeld op een moment dat Iran zijn atoomprogramma juist agressief uitbreidt en het Westen beschuldigt van het verbreken van afspraken.

Iran sloopt sporen op omstreden nucleaire site

Op de Mojdeh-site, vlakbij Teheran, klinkt het geluid van de sloophamers. Iran is begonnen met het met de grond gelijk maken van gebouwen die eerder dit jaar zwaar beschadigd raakten tijdens Israëlische bombardementen. Waarnemers van het Institute for Science and International Security (ISIS) trekken aan de bel: dit ruikt naar het uitwissen van sporen. Satellietbeelden van 20 augustus tonen hoe twee gebouwen volledig zijn verdwenen. Eén daarvan was verbonden aan de beruchte Shahid Karimi Groep, een club experts in explosieven die een hoofdrol speelde in Iran’s oude kernwapenprogramma. De locatie, ook wel Lavisan-2 genoemd, ligt bij de Shahid Rajaei Universiteit, een plek met diepe banden met het nucleaire programma. Het is niet de eerste keer dat Iran verdachte locaties ‘opruimt’ voordat inspecteurs er een kijkje kunnen nemen. Met de dreigende snapback-sancties op de achtergrond, lijkt het een berekende zet (calculated move) om toekomstige inspecties te compliceren. De oorlog met Israël heeft een schijnwerper gericht op deze plek, en elke gesloopte steen vergroot het internationaal wantrouwen.

Geen verplaatsing van uranium in Esfahan, maar toegang blijft onmogelijk

In Esfahan ligt het hoogverrijkte uranium nog steeds opgesloten. Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) maakte op 27 augustus bekend dat satellietbeelden geen aanwijzingen geven dat Iran de voorraad heeft verplaatst uit de ondergrondse opslag. De tunnels zelf zijn echter ontoegankelijk; de ingangen werden dichtgegooid vlak voor Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen in juni, vermoedelijk om erger te voorkomen. IAEA-baas Rafael Grossi kan zijn werk niet doen – een uitgebreide inspectie is onmogelijk, waardoor niemand de exacte schade of de staat van het uranium kan vaststellen. Israëlische inlichtingendiensten houden de site scherp in de gaten en beloven dat elke poging tot bergen meteen zou worden opgemerkt. De aanvallen vernietigden overigens kritieke onderdelen die Iran nodig heeft om van verrijkt uranium een werkend wapen te smeden. Het is een patstelling: het spul ligt er nog, maar het is voor Iran even onbereikbaar als voor inspecteurs.

Hezbollah koopt en bedreigt om ontwapening te saboteren

In Libanon voert Hezbollah een smerige campagne achter de schermen. De groep probeert via omkoping en intimidatie politici over te halen om de plannen voor ontwapening te blokkeren. Onafhankelijke parlementsleden kregen brieven waarin financiële steun en politieke rugdekking werd aangeboden in ruil voor een ‘neutrale’ houding. De boodschap was duidelijk: vertrouw niet op de Amerikanen of Arabieren, want met Iraanse hulp escaleren we de situatie gemakkelijk. De parlementsleden wezen de deals af, maar de tactiek laat zien hoe Hezbollah zijn macht misbruikt om de kwetsbare Libanese staat te ondermijnen. De groep speelt handig in op sektarische spanningen door het ontwapeningsvoorstel af te schilderen als een aanval op de sjiieten. De regering hoopt de plannen op 2 september te bespreken, maar met bondgenoot en parlementsvoorzitter Nabih Berri die openlijk twijfelt aan Amerika’s toezeggingen, wordt dat een hachelijke onderneming. Het Amerikaanse plan – Israëlische terugtrekking in ruil voor ontwapening – lijkt vast te lopen op wantrouwen en tegenwerking.

Iraanse rial stort in terwijl veiligheidstroepen depot jihadisten opruimen

Terwijl de Europese sancties dreigen, zakte de Iraanse rial door het ijs naar een dieptepunt van 1.016.500 per dollar. De economische neergang valt samen met een harde security-campagne in de onrustige provincie Sistan en Baluchistan. Iraanse troepen maakten op 28 augustus een wapendepot van de jihadistische groep Jaish al Adl buit, na dagen van gevechten waarbij tientallen militanten werden gedood. De vondst van bermbommen en granaten onderstreept de aanhoudende interne dreiging waar Iran mee kampt. De verwachting is dat de snapback-sancties deze economische en security-crisis alleen maar zullen verergeren.

Israël voert gedurfde grondoperatie uit in Syrië om spionagemateriaal te redden

Diep in Syrisch gebied voerde Israël een filmwaardige operatie uit. Toen Syrische militairen gevoelige Israëlische bewakingsapparatuur ontdekten bij Jabal Manea, sloeg Israël toe. Een drone elimineerde zes Syriërs die de spullen probeerden te bergen. De dag daarop volgden luchtaanvallen om eventuele restanten te vernietigen. Vervolgens landden vier Israëlische helikopters om een team specialisten af te zetten dat de klus afmaakte – zonder een schot te lossen. Het is de eerste keer sinds de val van Assad dat Israëlische grondtroepen zo diep in Syrië opereren, een teken van de volledige chaos waarin het land verkeert.

Israël bombardeert Houthi’s in het hart van Sanaa

In Jemen zorgden Israëlische luchtaanvallen voor ontploffingen in het Haddah-district van Sanaa, op een steenworp afstand van het presidentiële paleis. De aanvallen, gericht op de militaire top van de Houthi’s, waren een direct antwoord op een onderschepte drone-aanval. Houthi-leider Mahdi al Mashat dreigde met wraak, maar de boodschap van Israël is helder: we slaan terug, altijd en overal.

VN verlengt UNIFIL-mandaat, maar de terugtrekking komt eraan

Ondanks fel verzet van de VS en Israël heeft de VN-Veiligheidsraad unaniem besloten het mandaat van vredesmacht UNIFIL in Libanon te verlengen. Maar het is een verlate overwinning; de resolutie voorziet in een volledige terugtrekking van de troepen tegen eind 2027. Het is een teken aan de wand: de internationale gemeenschap verliest haar geduld met de eindeloze instabiliteit langs de grens.

Andy Vermaut +32499357495