Journalisten in Sicilië staan onder grote druk door bedreigingen, politieke tegenwerking en financiële nood
26 februari 2025
Persvrijheid onder druk in San Cipirello
In de raadszaal van het kleine Siciliaanse stadje San Cipirello voltrok zich een incident dat symbool staat voor de benarde positie van de lokale pers in de regio. Tijdens een gemeenteraadsvergadering in juli 2018 werd freelance journalist Leandro Salvia, correspondent voor de krant Giornale di Sicilia, door raadsvoorzitter Giovanni Randazzo de zaal uit gezet. Randazzo schakelde zelfs de chef van de lokale politie in om Leandro Salvia, uit het gemeentehuis te verwijderen. De aanleiding was Leandro Salvia, kritische verslaggeving over het gemeentebestuur, die hem al geruime tijd tot doelwit had gemaakt van felle weerstand bij de lokale autoriteiten.
Een maand later, op maandag 6 augustus 2018 om 17.30 uur, kwamen tientallen collega’s bijeen in San Cipirello om hun steun te betuigen aan de geweerde verslaggever. Vertegenwoordigers van de Associazione Siciliana della Stampa – de Siciliaanse journalistenvakbond –, onder wie voorzitter Alberto Cicero en secretaris Roberto Ginex, woonden die avond demonstratief de raadsvergadering bij. Ook Salvatore Ferro, namens de Orde van Journalisten, nam plaats op de publieke tribune. Hun zichtbare aanwezigheid was een krachtig signaal: de pers laat zich niet zomaar de mond snoeren. Volgens Roberto Ginex was Leandro Salvia, al langere tijd onderwerp van herhaalde aanvallen omdat zijn onthullende artikelen onwelgevallig waren voor het gemeentebestuur. Desondanks bleef Leandro Salvia, de raadsbijeenkomsten voor zijn krant verslaan. De collectieve steun in San Cipirello toonde dat de journalistiek in Sicilië pal achter een collega gaat staan wanneer persvrijheid in het geding is.
Lasterzaken en juridische intimidatie
Het incident in San Cipirello stond niet op zichzelf. Lokale journalisten op Sicilië zien zich vaker geconfronteerd met tegenwerking en intimidatie, zowel openlijk als via juridische wegen. Leandro Salvi kreeg bijvoorbeeld te maken met een slepende rechtszaak nadat een lokale politica aanstoot nam aan een van zijn berichten. Op 16 november 2021 diende deze kandidaat-burgemeester van San Cipirello een aanklacht wegens smaad in tegen Leandro Salvia, bij de rechtbank in Palermo. Hij had geschreven dat de politica nauwe banden had met een vorige gemeentelijke administratie die in 2018 wegens maffia-infiltratie was ontbonden door de overheid. Hoewel Leandro Salvia, met zijn berichtgeving feitelijke corruptie aan het licht bracht, moest hij bijna twee jaar lang zijn onschuld verdedigen. Uiteindelijk werd de journalist in 2023 door de rechter volledig vrijgesproken van alle beschuldigingen. In plaats van zich af te laten schrikken, besloot Leandro Salvia,vervolgens om de rollen om te draaien: hij klaagde de aanklager aan wegens valse beschuldigingen. Deze ongebruikelijke tegenzet onderstreept zowel Leandro Salvia’s vastberadenheid als de rechtstatelijke middelen waarover bedreigde journalisten beschikken.
De zaak-Salvia illustreert een breder fenomeen. Lokale machthebbers op Sicilië proberen kritische pers soms monddood te maken met juridische stappen. Dergelijke strategische aanklachten (ook wel bekend als SLAPP, Strategic Lawsuit Against Public Participation) zaaien angst en kunnen journalisten financieel uitputten. Vooral freelance verslaggevers met een bescheiden inkomen zijn kwetsbaar. Veel lokale journalisten moeten rondkomen van lage vergoedingen; volgens branchecijfers verdient acht op de tien Italiaanse journalisten minder dan 10.000 euro per jaar. Een lange juridische strijd is onder zulke omstandigheden een zware last. Toch laten journalisten als Salvi zich niet intimideren en zoeken zij desnoods steun bij persvrijheidsorganisaties om hun werk te kunnen blijven doen.
Bedreigd door misdaad en geweld
Naast politieke druk vormen ook criminele bedreigingen een harde realiteit voor Siciliaanse media. In het verleden zijn verslaggevers op het eiland geregeld doelwit geweest van de georganiseerde misdaad. Een sprekend voorbeeld is de Siciliaanse onderzoeksjournalist Paolo Borrometi, die in mei 2014 voor zijn huis in de provincie Ragusa door gemaskerde mannen in elkaar werd geslagen na berichtgeving over een moordonderzoek. Borrometi overleefde de aanslag maar zag zich gedwongen Sicilië te verlaten; tegenwoordig leeft hij onder permanente politiebescherming wegens de blijvende maffiadreiging. Hij is niet de enige: Sicilië behoort tot de regio’s in Italië met de hoogste aantallen bedreigingen aan het adres van journalisten. Recente monitoring door de persvrijheidsorganisatie Ossigeno per l’Informazione wijst uit dat ongeveer 12% van alle intimidatie-incidenten tegen Italiaanse journalisten op Sicilië plaatsvindt. Momenteel staan circa twintig journalisten in Italië, onder wie meerdere Sicilianen, onder constante politiebewaking vanwege ernstige bedreigingen. Deze cijfers maken duidelijk dat het werkklimaat voor de lokale pers op het eiland niet alleen door politiek-economische druk, maar ook door onderwereldgeweld wordt getekend.
Kleine zenders voor grote uitdagingen
De moeilijke situatie beperkt zich niet tot schrijvende pers. Ook lokale radio- en tv-zenders in Sicilië hebben het zwaar te verduren. Een recent voorbeeld is Telejato, een kleinschalige televisiezender uit het stadje Partinico, beroemd om zijn vasthoudende anti-maffia reportages. Onder leiding van journalist Pino Maniaci bracht Telejato sinds 1999 onvermoeibaar misstanden aan het licht, ondanks regelmatige bedreigingen en aanslagen op de redactie. Toch bleek uiteindelijk niet de maffia maar de overheid de nekslag te geven: op donderdag 5 mei 2022 kondigde Maniaci in Partinico aan dat Telejato gedwongen was de uitzendingen te staken. Nieuwe landelijke regels voor digitale televisie hadden de zendvergunningen opnieuw verdeeld, met torenhoge kosten die kleine lokale stations zich niet konden veroorloven. Maniaci vergeleek die dag met de “Waterloo” van de kleine Siciliaanse omroepen. Telejato en tientallen andere lokale zenders gingen op zwart omdat ze de jaarlijkse licentiekosten van tienduizenden euro’s niet konden opbrengen. Waar Telejato jarenlang standhield tegen geweld en intimidatie, moest het station nu buigen voor financiële en wettelijke hindernissen. De zender probeert sindsdien via internet en sociale media te overleven, maar het verlies van haar eterfrequentie was een zware slag voor de onafhankelijke nieuwsvoorziening in de regio.
Een veerkrachtige lokale pers als hoeksteen
Ondanks tegenwerking, bedreigingen en schaarse middelen blijft de Siciliaanse lokale pers veerkrachtig haar waakhondfunctie vervullen. Journalisten als Leandro Salvia,, gesterkt door solidariteit van collega’s en steunorganisaties, blijven misstanden in dorpen en steden aan het licht brengen. Deze vasthoudendheid onderstreept het belang van onafhankelijke lokale media in een democratische samenleving. In een regio waar machtsstructuren – zowel legaal als illegaal – de vrije informatiestroom proberen in te perken, is elke onthulde waarheid een overwinning. De strijd om betrouwbare lokale berichtgeving op Sicilië voort te zetten is zwaar, maar de vastberadenheid van mensen als Leandro Salvia toont dat de persvrijheid hier springlevend is en verdedigd zal blijven worden.
Bronnen:
- Luigi Ansaloni & Marcella Chirchio, Giornale di Sicilia – Artikel “Giornalista cacciato dal Consiglio comunale, l’Assostampa Sicilia a San Cipirello per solidarietà” (5 augustus 2018).
- Alberto Spampinato, Ossigeno per l’Informazione – “E io ti controquerelo! Il caso del giornalista Leandro Salvia” (27 oktober 2023).
- Emanuele Fragasso, Corriere della Sera (Palermo) – “Chiude Telejato, storica Tv siciliana che ha lottato tegen la mafia” (5 mei 2022).
- Lorenzo Bagnoli, Global Investigative Journalism Network – “Mafia and the Media: Italian Journalists Face Threats” (3 oktober 2017).
- Media Defence – “Over 7,000 Threats to Journalists in Less than Two Decades: Focus on Italy with Ossigeno per l’Informazione” (2024).
